Hastane Yatak Çarşaflarını Hafifçe Kaldırarak Hasta Omuz Pozisyonunu Ayarlamanın Basınç Yaralanmalarını Önlemedeki Rolü

Hastanede yatan hareketsiz hastalarda omuz pozisyonunu ayarlarken yatak çarşafı veya kaydırmaz çarşaf hafifçe kaldırıldığında, cilt yüzeyi yatakla doğrudan temas etmediği için sürtünme ve kayma (shear) kuvvetleri önemli ölçüde azalır. Bu iki mekanik faktör, basınç yaralanmalarının (yatak yarası) oluşumunda temel rol oynar .

Çarşafı kaldırmanın riski nasıl azalttığı

• Sürtünmeyi azaltır: Çarşaf kaldırıldığında, hastanın cildi ile çarşaf ve yatak arasındaki sürtünme en aza iner .

• Kaymayı (shear) azaltır: Kayma, cilt hareket ederken alttaki kemik ve kas dokusunun sabit kalmasıyla oluşur. Çarşafı kaldırarak hastayı bir bütün halinde hareket ettirmek, bu kuvveti ortadan kaldırır .

• Kemik çıkıntılarını korur: Omuz, kürek kemiği, sakrum, topuk ve kalça gibi kemik çıkıntıları basınç yaralanmalarının en sık görüldüğü bölgelerdir. Kılavuzlar, hastaların doğrudan bası yarası üzerine veya kemik çıkıntılarına yatırılmamasını önerir .

• Pozisyon değiştirme kalitesini artırır: Pozisyon değiştirme, doku basıncını hafifletmek için yapılır. Kılavuzlar, hastanın hareketlilik düzeyi, durumu, kullanılan destek yüzeyi ve risk seviyesine göre pozisyon değiştirmenin kişiselleştirilmesini vurgular .

• Bir paketin parçası olarak çalışır: Bu tekniğin düzenli pozisyon değiştirme, basıncı yeniden dağıtan yüzeyler, cilt değerlendirmesi, nem kontrolü, beslenme desteği ve multidisipliner bakım ile birlikte uygulanması önerilir .

Kanıt düzeyi ve belirsizlikler

• Pozisyon değiştirme, basınç yaralanması riski taşıyan kişiler için yaygın olarak önerilse de, ideal pozisyon değiştirme sıklığı ve yöntemi konusunda kesin bir kanıt bulunmamaktadır .

• Bir Cochrane incelemesi, basıncı yeniden dağıtan yüzeyler kullanıldığında 2 saatte bir pozisyon değiştirmenin 4 saatte bir pozisyon değiştirmeye üstün olup olmadığının belirsiz olduğunu bulmuştur .

• Birçok klinik kılavuz, yaklaşık 2 saatte bir önemli pozisyon değişikliği önerse de, bazı kanıtlar köpük şiltelerle 4 saatte bir pozisyon değiştirmenin de bası yarası insidansını azaltabileceğini göstermektedir .

• Bu nedenle, çarşafı kaldırma tekniği sürtünme ve kaymayı azalttığı için kanıtlarla uyumlu olmakla birlikte, tek başına bu eylemin önleme planının geri kalanı olmadan basınç yaralanmalarını önlediğine dair yeterli kanıt yoktur .

Yüksek kaliteli kanıta dayalı makaleler, literatür ve dergiler

• Wound Healing Society Guidelines for the Treatment of Pressure Ulcers – 2023 güncellemesi: Bu kılavuz, bir pozisyon değiştirme programı oluşturulmasını ve hastaların bası yaraları veya kemik çıkıntıları üzerine yatırılmamasını önerir .

• Cochrane İncelemesi: "Repositioning for pressure injury prevention in adults" (Yetişkinlerde basınç yaralanmasını önlemek için pozisyon değiştirme): Bu sistematik derleme, basıncı yeniden dağıtan yüzeyler kullanan yetişkinlerde 2 saatlik ve 4 saatlik pozisyon değiştirme sıklıklarını karşılaştıran kanıtların belirsiz olduğunu bulmuştur .

• "Is repositioning effective for pressure injury prevention in adults?" (Yetişkinlerde basınç yaralanmasını önlemede pozisyon değiştirme etkili mi?): Bu derleme, pozisyon değiştirme sıklığı ve uygun pozisyonlama hakkındaki kanıtların yetersiz olduğunu, mevcut kılavuzların ise bireyin aktivite düzeyi, hareketliliği ve bağımsız olarak pozisyon değiştirme yeteneğinin dikkate alınmasını desteklediğini belirtmektedir .

• NCBI Bookshelf: "Pressure Injury Prevention and Wound Management" (Basınç Yaralanması Önleme ve Yara Yönetimi): Bu klinik referans, sağlık çalışanlarının cilt hasarını önlemek için değiştirmesi gereken dışsal faktörler olarak basınç, sürtünme, kayma ve nemi tanımlar .

• NCBI Bookshelf: "Utilize Principles of Mobility to Assist Clients" (Hastalara Yardım Etmek İçin Hareketlilik İlkelerini Kullanma): Bu hemşirelik hareketlilik referansı, kayma kavramını açıklar ve hareketsiz hastalar için güvenli pozisyon değiştirme ilkelerini destekler .

• "Turning and Repositioning Frequency to Prevent Hospital-Acquired Pressure Injuries Among Adult Patients: Systematic Review" — Saeed Asiri, 2023 (Hastanede Edinilen Basınç Yaralanmalarını Önlemek İçin Yetişkin Hastalarda Döndürme ve Pozisyon Değiştirme Sıklığı: Sistematik Derleme): Bu sistematik derleme, birçok kılavuzun yaklaşık 2 saatte bir önemli pozisyon değişikliği önerdiğini, ancak köpük şilteler ve 4 saatte bir pozisyon değiştirme ile ilgili kanıtları da bildirmektedir .

Kanıta dayalı klinik ifade

Bir hastanede hasta pozisyonu değiştirilirken, çalışanlar hastayı yatakta sürükleme yerine, yatak çarşafını veya alt çarşafı hafifçe kaldırarak omuzları ayarlamalıdır. Bu yöntem, cilt ve yumuşak dokular üzerindeki sürtünme ve kayma kuvvetlerini azaltır. Bu teknik, düzenli pozisyon değiştirme ve basıncın yeniden dağıtılmasını içeren bireyselleştirilmiş bir basınç yaralanması önleme planının bir parçası olarak kullanılmalıdır .