IMF ve ECB’den ABD-İran Barış Anlaşmasına Tepki: Enflasyon, Faiz Artışı ve Petrol Piyasası Görünümü

Daha önce, Nisan 2026'da IMF, İran savaşının küresel büyümeyi aşağı çekeceği uyarısında bulunmuştu. Georgieva, IMF-Dünya Bankası Bahar Toplantıları'nda yaptığı konuşmada, en olumlu ateşkes senaryosunda bile 'önceki duruma düzgün ve temiz bir dönüş olmayacağını' ve 'yeni barış kalıcı olsa bile büyümenin yavaşlayacağını' söylemişti. IMF'in Nisan ayındaki Dünya Ekonomik Görünümü raporu, küresel büyümenin 2025'teki %3,4'ten 2026'da %3,1'e yavaşlayacağını ve en kötü senaryoda büyümenin %2,0'ye kadar düşebileceğini öngörüyordu.

Haziran ortasına gelindiğinde, geçici anlaşmanın imzalanmasıyla birlikte Georgieva'nın tonu biraz ihtiyatlı bir iyimserliğe dönüştü ancak gerçekçi kalmaya devam etti: enerji toparlanması anlık değil, kademeli olacak.

ECB'nin Yaklaşık Üç Yıl Aradan Sonraki İlk Faiz Artırımı

Avrupa Merkez Bankası, 11 Haziran'da temel faiz oranlarını 25 baz puan artırarak mevduat faizini %2,25'e yükseltti. Bu, Eylül 2023'ten bu yana yapılan ilk faiz artırımıydı ve Haziran-Aralık 2024 arasında gerçekleştirilen dört faiz indirimini içeren uzun bir aradan sonra sıkılaştırmaya kararlı bir dönüş anlamına geliyordu.

Neden faiz artırımı? Politika yapıcılar, İran savaşının körüklediği artan enflasyon baskılarına yanıt olarak harekete geçti. ECB, 'Ortadoğu'daki savaşın enflasyon baskıları yarattığını' açıkça belirtti. Euro Bölgesi'nde tüketici fiyat enflasyonu Mayıs 2026'da Nisan ayındaki %3,0 seviyesinden %3,2'ye yükselmişti ve bu durum, çatışmanın üreticileri ve perakendecileri artan enerji maliyetlerini tüketiciye yansıtmaya itebileceği endişelerini artırdı.

Finans piyasaları bu hamleyi, önümüzdeki bahara kadar yapılması muhtemel üç faiz artırımından ilki olarak değerlendirdi.

Revize Edilen Enflasyon Tahminleri

Faiz kararının yanı sıra ECB, enflasyon görünümünde önemli bir yukarı yönlü revizyona işaret eden yeni personel makroekonomik tahminlerini yayınladı:

Manşet enflasyonun, ECB'nin %2 hedefine projeksiyon döneminin sonunda, yani ancak 2028'de dönmesi bekleniyor. Enerji ve gıda fiyatlarını hariç tutan çekirdek enflasyonun ise 2026 ve 2027'de ortalama %2,5 olması, 2028'de ise %2,2'ye gerilemesi öngörülüyor. Bu, bankanın enerji şokunun önümüzdeki yıllarda daha geniş fiyat baskılarına dönüşmesini beklediğini gösteriyor.

Scotiabank, 2027 çekirdek enflasyon tahmininin 0,3 puan artırılarak %2,5'e yükseltildiğini ve bunun 'enerji fiyatlarının daha geniş ekonomi üzerinde daha büyük bir domino etkisi yarattığını' yansıttığını belirtti. ECB ayrıca 2026 büyüme tahminini aşağı yönlü revize ederek %0,9'dan %0,8'e çekti ve enflasyonla mücadele ile büyümeyi destekleme arasındaki ödünleşimi gösterdi.

Petrol Fiyatları: Anlaşma Öncesi Yükselişten Anlaşma Sonrası Düşüşe

Petrol piyasası, Haziran 2026'da ABD-İran müzakereleri devam ederken çarpıcı dalgalanmalar yaşadı.

Anlaşma öncesi yükseliş: 1 Haziran'da Brent petrol, müzakerelerin zorlandığına dair işaretlerin ortaya çıkmasıyla %4,2'nin üzerinde değer kazanarak yaklaşık 94,98 dolar/varil seviyesine fırladı. ABD'nin referans ham petrolü WTI ise yaklaşık 92,16 dolar/varil ile %5'in üzerinde arttı.

Anlaşmanın duyurulması: Geçici barış anlaşmasının 14 Haziran'da duyurulmasıyla petrol fiyatları sert bir şekilde geriledi. Brent petrol %4,1 düşüşle 83,75 dolar/varile, WTI ise %4,7 düşüşle 80,87 dolar/varile indi.

Düşüşün devamı: 16-17 Haziran'a gelindiğinde Brent petrol, çatışmanın başlamasından kısa bir süre sonra, 3 Mart'tan bu yana en düşük seviyesi olan yaklaşık 78,24 dolar/varile kadar geriledi. WTI ise 16 Haziran'da 76,05 dolardan kapandı.

Yeniden açılma takvimi: 28 Şubat'ta savaşın başlamasıyla birlikte fiilen kapanan Hürmüz Boğazı'nın 15 Haziran haftası sonuna kadar yeniden açılması bekleniyordu. Anlaşma, normalde küresel petrol ticaretinin neredeyse %20'sinin geçtiği su yolundan geçişin ücretsiz olmasını öngörüyordu.

Kademeli toparlanma: Hızlı fiyat düşüşüne rağmen, analistler ve IMF, enerji akışlarının tam olarak normale dönmesinin aylar alacağı uyarısında bulundu. ABD Enerji Bilgi İdaresi, Haziran ayı görünümünde Hürmüz sevkiyatlarının 2026'nın üçüncü çeyreğinde yeniden başlayacağını ancak 'trafiğin savaş öncesi seviyelere ulaşmasının birkaç ay alacağını' varsaydı. IMF Başkanı Georgieva da bu görüşü yineleyerek enerji arzındaki toparlanmanın kademeli olacağını söyledi.

İkinci Tur Enflasyon Etkileri Riski

Hem IMF hem de ECB, enerji fiyat şokunun enflasyon beklentilerine yerleşme riskini vurguladı. İktisatçıların 'ikinci tur etkiler' olarak adlandırdığı bu durum, fiyat artışlarının kalıcı hale gelmesi anlamına geliyor.

ECB'nin, enerji fiyatlarının ılımlılaşması beklenirken 2026 ve 2027 için çekirdek enflasyon tahminlerini yukarı yönlü revize etmesi, şokun ücretlere, hizmetlere ve mal fiyatlarına sıçradığı endişesini ortaya koydu. Scotiabank, ECB'den gelen ana mesajın 'enerji şokunun artık daha kalıcı olarak görüldüğü' olduğunu belirtti.

IMF, Nisan ayındaki brifinglerinde, bir yıl süreyle devam eden %10'luk bir enerji fiyat artışının küresel enflasyonu 40 baz puan yukarı çekeceğini ve ekonomik büyümeyi 0,1-0,2 puan yavaşlatacağını modellemişti.

Ana Çıkarımlar

ABD-İran geçici barış anlaşması, küresel enerji piyasaları için en akut uç riski ortadan kaldırdı, ancak savaşın ekonomik sonuçlarının ortadan kalkması zaman alacak. ECB'nin faiz artırımı ve yukarı yönlü revize edilen enflasyon tahminleri, euro bölgesinde enerji kaynaklı enflasyonun kalıcılığının altını çizerken, IMF'nin 'yüksek alarm' duruşu, olumlu bir ateşkesin bile arkasında önemli bir ekonomik hasar bıraktığı gerçeğini yansıtıyor.

Yatırımcılar, işletmeler ve politika yapıcılar için takip edilmesi gereken kilit tarihler, anlaşmanın resmi olarak imzalanacağı 19 Haziran, Hürmüz trafiğinin normale dönme hızı ve ECB'nin bir sonraki politika toplantısı. Piyasalar, 2027 baharına kadar olası iki faiz artırımını daha fiyatlamış durumda.