Hürmüz Boğazı'nda Son Durum: İran Gerçekten Ne Kadar Güçlü ve Gizli ABD Operasyonu Ortaya Ne Çıkardı?

İran'ın Yeni Kozu: Hürmüz'ü "İstediği Anda" Kapatma Gücü

ABD istihbarat teşkilatları, İran'ın 2026 savaşının doğrudan bir sonucu olarak Hürmüz Boğazı'na erişimi istediği zaman etkili bir şekilde engelleme kabiliyetine sahip olduğunu değerlendiriyor. Bu yeni yetenek, Tahran'a küresel ekonomi üzerinde atom bombasından daha güçlü olabilecek bir koz sağlıyor. 16 Haziran 2026'da CNN tarafından bildirilen ve kaynakların aktardığı bu değerlendirme, durumun vahametini gözler önüne seriyor. Değerlendirmeye aşina bir kaynak, "İran'a, herhangi bir nükleer silahtan daha güçlü bir silah olan boğaz üzerinde fiili bir kontrol hakkı tanımış olduk" ifadelerini kullandı .

Bu yeteneğin en kritik noktası, 19 Haziran'da İsviçre'de imzalanması beklenen ABD-İran çerçeve anlaşmasından bağımsız olarak devam edecek olması. Anlaşma boğazı yeniden açmayı hedeflese de, istihbarat raporları İran'ın bu ablukayı siyasi bir manivela olarak gelecekte tekrar kullanabileceği konusunda uyarıyor. Nitekim, Nisan 2026 başlarındaki istihbarat, İran'ın boğaz üzerindeki kontrolünü ABD'ye karşı sahip olduğu tek önemli koz olarak gördüğü için yakın zamanda bu kıskacı gevşetmesinin pek olası olmadığını zaten belirtmişti .

Özgürlük Projesi: Gürültülü Başlayıp Sessizleşen Operasyon

Başkan Trump, Mayıs 2026 başında "Özgürlük Projesi" adı verilen büyük bir askeri operasyonu duyurdu. Plan, Hürmüz Boğazı'nı ticari gemilere yeniden açmak için güdümlü füze destroyerleri, 100'den fazla uçak, insansız platformlar ve 15.000 askerden oluşan dev bir gücü görevlendiriyordu. Ancak, bu doğrudan İran'a meydan okuma anlamına gelen refakat planı, bölgesel gerilimi tırmandırmamak adına neredeyse anında rafa kaldırıldı .

Operasyon bitmedi, sadece şekil değiştirdi. ABD ordusu, alenen bir meydan okuma yerine, nakliye şirketleriyle sessizce koordinasyon kurarak gemileri boğazdan geçirmeye başladı. Bu daha az görünür yöntemle, ABD Merkez Kuvvetler Komutanlığı (CENTCOM), Mayıs ayı sonuna kadar yaklaşık 70 ticari gemiyi Umman kıyısına yakın, ABD devriyesindeki bir rota üzerinden başarıyla geçirdi .

Operasyonun boyutu, Başkan Trump'ın 10 Haziran'da yaptığı bir açıklamayla netleşti. Trump, ABD ordusunun gizlice 200 ticari gemiye yardım ettiğini ve 100 milyon varilden fazla petrolün boğazdan geçişini kolaylaştırdığını itiraf etti. Bu, savaşın yarattığı kaosta dahi perde arkasında ciddi bir çabanın yürütüldüğünü gösteriyordu. Ancak yine de bu rakam, savaş öncesi günlük ortalama 138 gemi geçişinin yanında devede kulak kalıyor. 1 Mart ile 19 Mayıs arasında boğazı sadece 895 gemi geçebildi .

ABD-İran Çerçeve Anlaşması: Savaşa Son Veren Geçici Mutabakat

14-15 Haziran 2026'da ABD ve İran, Pakistan'ın arabuluculuğunda, üç aydan uzun süren savaşı sona erdirmeyi amaçlayan bir ön çerçeve anlaşmasına vardıklarını duyurdu. Resmi imza töreninin 19 Haziran Cuma günü İsviçre'de yapılması planlanıyor. Bu anlaşma, kalıcı bir barış değil, ateşkes ve gerilimi düşürmeye yönelik bir mutabakat zaptı (MoU) niteliğinde .

Anlaşmanın temel maddeleri şöyle sıralanıyor:

• 60 Günlük Ateşkes: Taraflar, Lübnan da dahil olmak üzere tüm cephelerde düşmanca faaliyetleri 60 gün süreyle durdurmayı kabul etti. Bu, mevcut ateşkesin uzatılması anlamına geliyor .
• Hürmüz Boğazı'nın Yeniden Açılması: İran, tüm ticari gemiler için boğazın herhangi bir ücret talep edilmeden yeniden açılmasını kabul etti .
• ABD Deniz Ablukasının Kaldırılması: ABD Donanması, İran limanlarına ve Hürmüz Boğazı'na uyguladığı ablukayı kaldıracak .
• Yaptırımlar ve Nükleer Müzakereler: Anlaşma, İran'ın petrolünü serbestçe satmasına izin veriyor. Savaşın asıl gerekçesi olarak gösterilen İran'ın nükleer programıyla ilgili müzakereler ise ileri bir tarihe erteleniyor .
• ABD Askeri Çekilmesi: Taslak metne göre, ABD askeri güçleri İran'ın çevresindeki bölgelerden çekilecek .

İran Tankerlerinin Temkinli Dönüşü

Nisan 2026'da ABD donanma ablukası başladığından beri İran bandıralı petrol tankerlerinin boğazdan geçişi neredeyse tamamen durmuştu. Ancak son gelişmeler, ihtiyatlı bir hareketlenmenin sinyalini veriyor. 4 Haziran'da, 15 Nisan'dan beri ilk kez dört İran bandıralı petrol tankeri boğazdan geçti .

Daha çarpıcı bir gelişme ise 17 Haziran'da yaşandı. İsviçre'deki anlaşma öncesinde, üç İran petrol tankeri, yaklaşık 5 milyon varil ham petrol yüklü olarak ABD Donanması'nın ablukasını aşarak iki ay sonra ilk ihracat sevkiyatını gerçekleştirdi. CNBC, gemi işletmecilerinin bu adımları "temkinli bir şaşkınlıkla" attığını ve gemilerini anlaşma beklentisiyle yeniden konumlandırdığını bildiriyor .

Ticari veri firması Kpler'in analistleri, eğer anlaşma büyük engeller olmadan uygulanırsa, Hürmüz Boğazı'ndaki gemi trafiğinin bir ay içinde savaş öncesi seviyelerin neredeyse yarısına kadar yükselebileceğini tahmin ediyor .