Évian'da Tarihi An: G7 Zirvesi Açılışında ABD-İran Barışı ve Hürmüz Boğazı İçin Kritik Detaylar

Fransa'nın ev sahipliğinde, Alp Dağları'nın eteklerindeki Évian-les-Bains kasabasında 15 Haziran 2026'da başlayan 52. G7 Zirvesi, daha ilk gününden itibaren diplomasi dünyasını sarsan bir gelişmeyle açıldı. ABD Başkanı Donald Trump, zirveye gelmeden hemen önce İran'la savaşı bitirecek ve küresel ekonominin can damarı Hürmüz Boğazı'nı yeniden açacak bir anlaşmaya varıldığını duyurdu . İşte zirvenin açılışında bu tarihi anlaşma ve sonrasında yaşananlara dair bilinenler ve cevapsız kalan kritik sorular.

ABD-İran Barış Anlaşması ve Hürmüz Boğazı Duyurusu

Zirvenin hemen öncesinde varılan anlaşma, Şubat 2026'da başlayan savaşı sona erdirmeyi amaçlayan bir çerçeve anlaşması niteliğinde. Her iki taraf da bunu bir mutabakat zaptı olarak tanımladı .

• “Motorlarınızı çalıştırın” mesajı. Trump, sosyal medya hesabından yaptığı “Dünyanın Gemileri, motorlarınızı çalıştırın” paylaşımıyla boğazın kısmen erişime açıldığını, tam ticari geçişin ise 19 Haziran Cuma gününe kadar sağlanacağını belirtti . Bu mesaj, aylardır boğazın kapalı olması nedeniyle sıkışan küresel enerji piyasalarına bir umut ışığı olarak yorumlandı.
• Resmi imza İsviçre'de. Anlaşmanın resmi imza töreni 19 Haziran'da İsviçre'de planlanıyor. Bu detay, zirvenin hemen yanı başındaki Cenevre'nin tarafsız bir diplomatik zemin olarak seçildiğini gösteriyor .
• 60 günlük kritik pencere. Çerçeve metin, detaylı ve kalıcı bir ateşkes için 60 günlük bir müzakere sürecini başlatıyor. Bu süre, anlaşmanın kâğıt üzerinde kalmayıp gerçek bir barışa dönüşüp dönüşmeyeceğini belirleyecek .

Çok Uluslu Donanma Misyonunun Durumu

Anlaşmanın en somut ve acil ayağını, boğazın mayınlardan temizlenmesi ve güvenliğinin sağlanması oluşturuyor.

• Avrupa öncülüğünde operasyonel plan. İngiltere ve Fransa liderliğinde, Hürmüz Boğazı'ndaki mayınları temizlemek ve ticari gemilere güvenli geçiş sağlamak için bir donanma misyonu planı hazır. Askeri planlamacılar, 15'ten fazla ülkenin katılımıyla operasyonel planları şimdiden oluşturmuş durumda .
• G7'den güçlü destek. Fransa, Almanya, İngiltere ve İtalya misyona açıkça destek verdi. Fransa Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron, amiral gemisi Charles de Gaulle uçak gemisinin 2 ila 3 gün içinde boğaza intikal edebileceğini söyleyerek ne kadar kararlı olduklarını gösterdi . Macron, zirvede liderlere yaptığı çağrıda, “Önümüzdeki birkaç gün her şeyin yolunda gittiğini gösterirse, İngilizlerle birlikte bu misyonu konuşlandıracak ve yöneteceğiz” diyerek somut bir taahhütte bulundu .
• Trump’ın onayı beklentisi. Müttefikler, zirveye hazırladıkları bu plana Trump’ın resmi onayını almak için geldiler. Zira ABD'nin lojistik ve istihbarat desteği olmadan misyonun etkinliği sınırlı kalabilir .

Anlaşmanın Önündeki En Büyük Engel: İran’ın Kırmızı Çizgisi

Plan kâğıt üzerinde ne kadar hazır olsa da, uygulanabilirliği konusunda ciddi bir engel var: İran’ın tutumu.

Diplomatlara göre Tahran yönetimi, Hürmüz Boğazı'nda herhangi bir yabancı askeri varlığa şiddetle karşı çıkıyor. Bunun yerine, geçiş yapan gemilerden ücret talep etme gibi alternatif bir planı masaya sürebileceği konuşuluyor. Bir diplomat durumu şöyle özetliyor: “İran, herhangi bir yabancı askeri varlığa düşmanca bakıyor ancak diyaloğa açık.” Bu durum, İran'ın onayı olmadan bölgeye gönderilecek bir donanma misyonunun ateşkesi bozma riski taşıdığı anlamına geliyor. Avrupalı güçler içinse geçiş ücreti uygulaması kesin bir kırmızı çizgi .

Masadaki Diğer Belirsizlikler

Liderler zirvede bir araya geldiğinde, anlaşmanın detaylarına dair cevapsız kalan pek çok soru vardı:

• Anlaşma metninin şeffaf olmaması. Mutabakat zaptının tam metni hâlâ yayınlanmadı. G7 liderleri, müttefikleriyle bile henüz paylaşılmayan detayları “öğrenmeye hevesli” olarak nitelendirildi .
• İsrail’in rolü ve bölgesel çatışma. En büyük soru işaretlerinden biri de İsrail'in konumu. İsrail, ABD-İran anlaşmasından bağımsız olarak Lübnan'daki taarruzunu sürdüreceğini açıkladı. Bu durum, daha geniş bir bölgesel ateşkes sağlanmadan ABD-İran anlaşmasının ne kadar dayanıklı olabileceği konusunda şüphe yaratıyor .
• Anlaşmanın kırılganlığı. Zirveye katılan liderler, “hassas ABD-İran anlaşmasının neredeyse anında çökmekten nasıl kurtarılacağını” tartışırken buldular. Bu ifade, anlaşmanın henüz ne kadar pamuk ipliğine bağlı olduğunu ve 60 günlük sürecin sancılı geçeceğini gözler önüne seriyor .

Sonuç olarak 52. G7 Zirvesi'nin açılışı, küresel barış ve ekonomi için dönüm noktası olabilecek bir umut ışığı ile başladı. Ancak İran'ın donanma misyonuna karşı çıkışı ve anlaşmanın belirsiz detayları, “Motorlarınızı çalıştırın” çağrısının gerçeğe dönüşmesinin önünde aşılması gereken büyük engeller olduğunu gösteriyor.