ABD-İran Anlaşmasına İsrail'den 5 Net İtiraz

14 Haziran 2026'da Başkan Trump, Pakistan ve Katar arabuluculuğunda aylardır süren çatışmaları sona erdirmek için bir ABD-İran Mutabakat Zaptı (MoU) duyurdu. Anlaşmanın tam metni henüz yayınlanmasa da, "İslamabad Anlaşması" olarak adlandırılan bu belge, savaşı durdurup Hürmüz Boğazı'nı açarken, en zorlu konuları 60 günlük ikinci bir müzakere aşamasına erteliyor . İşte İsrail'in sert itirazları, Netanyahu'nun Washington karşısındaki ikilemi ve anlaşmanın tüm kritik detayları.

İsrail'in Beş Temel İtirazı

Irish Times, Ynet News ve New York Times gibi kaynaklara dayandırılan haberlere göre İsrail'in anlaşmaya yönelik itirazları şu beş maddede toplanıyor:

1. Zenginleştirilmiş Uranyum Yerinde Kalıyor — Çerçeve anlaşması, İran'ın mevcut zenginleştirilmiş uranyum stokunu sevk etmesini veya imha etmesini gerektirmiyor. İsrail için bu, İran'ın nükleer bomba üretme süresini (kaçış süresi) tehlikeli derecede kısa bırakan en büyük tehdit .
2. Zenginleştirme Altyapısına Dokunulmuyor — Anlaşma, santrifüjlerin ve nükleer tesislerin fiziksel olarak sökülmesi şartını şimdilik rafa kaldırıyor ve nükleer görüşmeleri belirsiz bir geleceğe erteliyor .
3. Füze Programına Sınırlama Yok — İran'ın balistik füze geliştirme programı, ilk aşama mutabakat zaptında hiçbir şekilde ele alınmıyor. Bu, İsrail'in en önemli güvenlik kaygılarından biri .
4. Vekil Güç Ağına Son Verilmiyor — Anlaşma, İran'ın Hizbullah, Hamas, Husiler ve İsrail için varoluşsal tehdit olarak gördüğü diğer bölgesel milislere desteğini kesmesini şart koşmuyor .
5. İran'ın Ekonomik Olarak Güçlenmesi — İsrail, anlaşmanın getirdiği yaptırım hafifletmelerinin ve yaklaşık 24 milyar dolarlık dondurulmuş varlığın serbest bırakılmasının, İran'ın askeri ve vekil güç programlarına daha fazla kaynak aktarmasına yol açacağından endişe ediyor .

Başbakan Netanyahu'nun Yanıtı: Övgü ve Meydan Okuma Arasında

Netanyahu, kamuoyu önünde şaşırtıcı derecede ölçülü bir duruş sergiledi. Anlaşmayı alenen övmek zorunda kalırken, özelde derin bir öfke ve endişe sinyali verdi. Yanıtının ana hatları şöyle:

• Netanyahu, Trump ile yaptığı telefon görüşmesinde "takdirlerini ifade etti" ancak İsrail'in bu anlaşmayla bağlı olmadığını ve Lübnan, Suriye veya Gazze'de elinde tuttuğu topraklardan çekilmeyeceğini ısrarla vurguladı .
• Trump'a doğrudan İsrail'in askerlerini Lübnan'dan çekmeyeceğini söyleyerek, anlaşmanın Lübnan'la ilgili ateşkes hükümlerini reddetti .
• Daha önce (Şubat 2026'da) Netanyahu, Trump'a herhangi bir anlaşmanın "sadece zenginleştirme faaliyetlerinin durdurulmasını değil, İran'ın nükleer altyapısının ortadan kaldırılmasını" içermesi gerektiğini söylemişti. Mevcut çerçeve bu çizginin çok uzağında .
• Koalisyon ortakları anlaşmayı alenen İsrail için bir "felaket" olarak nitelerken, Netanyahu Trump'a doğrudan eleştiri yöneltmekten kaçındı. Bu durum, hükümeti içinde bir siyasi krize yol açtı .

Trump'ın İsrail'in Endişelerine Tepkisi

Trump'ın İsrail'in itirazlarına yanıtı, güvence ve baskının bir karışımı oldu:

• Anlaşma öncesinde: Trump, Mayıs 2025 ve Mayıs 2026'da Netanyahu'ya, İran'la müzakereleri tehlikeye atabilecek tek taraflı askeri eylemlerde bulunmaması talimatını vermişti .
• Anlaşma duyurusu sırasında: Trump'ın Netanyahu'ya, İran'ın nükleer programını sökmesi ve zenginleştirilmiş uranyumu çıkarması konusundaki ısrarını sürdüreceğine dair güvence verdiği, ancak bunun mevcut mutabakat zaptında değil, yalnızca 60 günlük takip müzakerelerinin bir parçası olarak gündeme geleceğini söylediği bildirildi .
• Kamuoyu önündeki tutumu: Trump'ın önceliği, İsrail'in maksimalist taleplerinden ziyade acil ateşkesi sağlamak, Hürmüz Boğazı'nı yeniden açmak ve petrol fiyatlarını düşürmek oldu .

60 Günlük Çerçeve Anlaşmasının Temel Şartları (Pakistan ve Katar Arabuluculuğunda)

Şart	Detay
Ateşkes	Lübnan dahil tüm cephelerde askeri operasyonların derhal ve kalıcı olarak sonlandırılması .
Hürmüz Boğazı'nın Açılması	Boğazın derhal açılması; mayın temizleme ve deniz koordinasyonunun ardından 30 gün içinde gemi trafiğinin savaş öncesi seviyelere dönmesi .
ABD Deniz Ablukasının Kalkması	İran limanlarına yönelik ABD ablukasının, 19 Haziran'daki resmi imza töreniyle kaldırılması bekleniyor .
İmza Töreni	19 Haziran 2026'da İsviçre'de yapılması planlanıyor. Mutabakat zaptı "İslamabad Anlaşması" olarak adlandırılıyor .
60 Günlük Müzakere Penceresi	Nükleer silahsızlanma, yaptırımların hafifletilmesi ve daha geniş kapsamlı kalıcı bir anlaşma için ikinci bir diplomatik aşama .
Yaptırım Desteği / Varlık Serbestisi	Geçici yaptırım muafiyeti ve yaklaşık 24 milyar dolarlık İran varlığının kısmen serbest bırakılması .
14 Maddelik Mutabakat Zaptı	Ateşkes, müdahalesizlik, yaptırımların hafifletilmesi ve deniz güvenliği konularını kapsıyor .

Çözülmeyen Kritik Konular

Birkaç hayati mesele çözüme kavuşturulmayıp 60 günlük müzakere sürecine ertelendi:

• Nükleer Programın Akıbeti — İran'ın zenginleştirme tesislerini kapatıp kapatmayacağı, zenginleştirilmiş uranyumu çıkarıp çıkarmayacağı veya uzun vadeli uluslararası denetimleri kabul edip etmeyeceği konusunda henüz bir anlaşma yok .
• İran'ın Füze Programı — Mevcut mutabakat zaptında ele alınmıyor .
• İran'ın Vekil Güçleri — İran'ın Hizbullah, Husiler veya diğer milislere desteğini sonlandırması için bir şart bulunmuyor .
• İsrail'in Toprak Çekilme Pozisyonu — İsrail, bu anlaşma kapsamında Lübnan, Suriye veya Gazze'den çekilmeyeceğini açıkça belirterek, ABD ve İran beklentileriyle potansiyel bir çatışma zemini yarattı .
• Doğrulama ve Uygulama Mekanizmaları — Uyumun nasıl doğrulanacağı veya hangi durumların yaptırımları ya da askeri eylemi geri getireceği belirsiz .

Özetle: Çerçeve anlaşması savaşı durdurup Hürmüz Boğazı'nı açıyor, ancak nükleer silahsızlanma, füzeler, vekil güçler ve İsrail'in güvenlik garantileri gibi tüm temel anlaşmazlıkları başarı garantisi olmayan ikinci bir müzakere aşamasına erteliyor. İsrail müzakerelerin dışında bırakıldı, Netanyahu Trump ile kendi sağ kanadı arasında siyasi bir tuzağa düştü ve Trump, İsrail'in maksimalist talepleri yerine hızlı bir ateşkesi tercih etti.