ABD-İran Anlaşması 107 Günlük Savaşı Bitiriyor, Ama Hürmüz Boğazı’nda Yeni Bir Kriz Mi Doğuyor?

İran'ın Karşı İddiası: ABD Gelecekteki Ücretleri Kabul Etti — 'Hizmet Bedeli' Olarak Yeniden Adlandırıldı.
Tahran yönetimi, nihai anlaşmanın İran ve Umman'ın Hürmüz Boğazı'ndaki denizcilik hizmetleri üzerindeki ortak otoritesini tanıdığını ve 60 günlük muafiyet süresinin ardından gelir toplamanın önünü açtığını kamuoyuna duyurdu . İran Dışişleri Bakanlığı bir ayrım yapıyor: 'geçiş ücreti' dayatmadıklarını, ancak yeni kurulan bir Hürmüz geçiş otoritesi aracılığıyla kılavuzluk, güvenlik ve trafik yönetimini de içeren 'seyir hizmetleri' için ücret topladıklarını söylüyor . İran'ın Moskova Büyükelçisi, boğazın 'açık olacağını, ancak İran ve Umman makamları tarafından belirlenecek yeni koşullar ve bir geçiş ücreti dahil olmak üzere' olacağını açıkça ifade etti . İran devlet medyası ayrıca, 14 maddelik taslak MOU'nun ABD ablukasının sona erdirilmesi ve boğaz düzenlemeleri ile ilgili maddeler içerdiğini bildirdi .

Temel Anlaşmazlık Noktaları.

• ABD: Anlaşma, ücretsiz geçiş anlamına geliyor.
• İran: Anlaşma, 60 günlük muafiyet süresinden sonra İran-Umman otoritesinin hizmet bedeli talep etme hakkını tanıyor.
• Henüz Doğrulanmamış Metin: Her iki tarafın yorumlarını doğrulayacak bağımsız, kamuya açıklanmış bir MOU metni henüz mevcut değil. İmza töreni 19 Haziran'da yapılacağından , anlaşmanın kesin dili henüz teyit edilmiş değil.

Avrupalı Yetkililerden Tepkiler

AB liderleri anlaşmayı genel olarak memnuniyetle karşılarken, güvenlik ve Avrupa'nın su yolunun güvenliğini sağlamadaki rolüne odaklandı.

• Avrupa Konseyi Başkanı António Costa, 'bu maliyetli savaşın sona ermesini ve Hürmüz Boğazı'nda seyrüsefer özgürlüğünün tamamen sağlanmasını dört gözle beklediğini' söyledi .
• Avrupa Komisyonu Başkanı Ursula von der Leyen, ateşkesi 'çok ihtiyaç duyulan bir gerilimi azaltma' olarak memnuniyetle karşıladı .
• Fransa Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron, Avrupa'nın 'kalıcı bir barışa' katkıda bulunmaya ve Hürmüz'ün yeniden açılmasına yardım etmeye hazır olduğunu belirtti .
• AB dış politika şefi, çatışma sonrası güvenli geçişin sağlanmasının, mevcut AB deniz operasyonunun (EMASoH) genişletilmesini ve daha fazla Avrupa savaş gemisini gerektireceğini vurguladı .
• İngiltere ve Fransa, Mayıs ayında boğaz için 'bağımsız ve kesinlikle savunma amaçlı çokuluslu' bir deniz misyonu planlamak üzere uluslararası bir zirveye ortaklaşa başkanlık etti. Bu, Avrupa güçlerinin yalnızca ABD-İran anlaşmasına güvenmek yerine kendi güvenlik mimarilerini hazırladıklarının sinyalini veriyor .

Nakliye Sektörünün Tepkisi

Nakliye şirketleri temkinli bir iyimserlikle yanıt verdi ancak operasyonların hemen başlamayacağını net bir şekilde ifade etti.

• Güvenin Yeniden İnşası Haftalar Sürecek. Asya ve Avrupa'daki nakliyeciler, seyrüseferin ancak güvenlik fiziksel olarak su üzerinde garanti altına alındığında yeniden başlayacağını söyledi .
• Mayın Temizleme Operasyonları — geleneksel mayın tarama gemileri ve su altı drone'ları kullanılarak — sigorta şirketleri, nakliye hatları ve petrol tüccarlarının normal geçişlere devam etme konusunda kendilerine güvenmeleri 40 ila 50 gün sürebilir .
• Büyük konteyner hatları, bu aşamada 'bölgedeki operasyonlarımızda herhangi bir değişiklik olmadığını' belirtti .
• Nakliye firmaları diplomatik atılımı memnuniyetle karşılarken, pratik güvenlik garantileri, sigorta kapsamı ve mayın temizlemenin önce gelmesi gerektiğini vurguladı .

Analistlerin Bakış Açıları

• Savaş Çalışmaları Enstitüsü (ISW), anlaşmayı iki aşamalı bir anlaşma olarak tanımladı: Aşama 1, düşmanlıkların sona erdirilmesi, boğazın yeniden açılması ve İran'a ekonomik faydalar sağlanmasını (yeniden yapılanma fonları, yaptırım hafifletilmesi, dondurulmuş varlıkların serbest bırakılması, ablukanın sonu) kapsıyor. Aşama 2 ise kasıtlı olarak ertelenen nükleer program sınırlamalarını ele alacak .
• Analistler, nükleer sorunun çözülmemiş en tartışmalı unsur olmaya devam ettiğini belirtti. ABD medyası nükleer sınırlamaların taslak MOU'da yer aldığını bildirirken, İranlı yayın organları nükleer görüşmelerin MOU imzalandıktan sonra ayrı ayrı yapılacağı konusunda ısrar etti .
• Ücret sorunu konusunda analistler, kasıtlı bir belirsizlik görüyor: İran'ın 'hizmet bedeli' çerçevesi, Tahran'ın 'ücretsiz geçiş' taahhüdünü ihlal ettiğini iddia etmeden gelir elde etmesine olanak tanıyor ve nakliye yeniden başladığında patlak verebilecek bir uyum krizi yaratıyor .

Sonuç

Çerçeve anlaşma, aktif düşmanlıkları sona erdiriyor ve Hürmüz Boğazı'nı kâğıt üzerinde yeniden açıyor; ancak geçiş ücreti anlaşmazlığı — ABD'nin 'ücretsiz geçişi' ile İran'ın '60 gün sonra hizmet bedeli' — büyük bir çözülmemiş belirsizlik olarak duruyor. Avrupa güçleri anlaşmayı desteklemekle birlikte, su yolunu güvence altına almak için kendi deniz kapasitelerini inşa ediyor. Nakliye sektörü, fiziksel güvenlik ve sigorta koşulları sağlanana kadar bekliyor; bu da 40-50 gün sürebilir. İkinci aşamaya kasıtlı olarak ertelenen nükleer konu, daha derin uzun vadeli belirsizlik olmaya devam ediyor.