ABD-İran Barış Anlaşması Küresel Piyasaları Uçurdu, Petrol Fiyatları Yerle Bir Oldu

Bu iyimserlik, sahada gerçek bir diplomasi zaferine dayanıyor olsa da son derece kırılgan. 'İslamabad Mutabakatı' olarak adlandırılan çerçeve, en zorlu konuları ileri bir tarihe erteliyor. Üstelik anlaşma, Beyaz Saray'ın sert bir şekilde kınadığı İsrail'in Beyrut'a yönelik hava saldırısıyla hemen sınandı . Şu an piyasalar en iyi senaryoyu fiyatlıyor; işte bu sert hareketlerin ve risklerin perde arkası.

Piyasalar Nasıl Tepki Verdi?

Pazartesi günü görülen hareketlerin büyüklüğü, savaşın varlık fiyatlarını ne kadar çarpıttığını gözler önüne serdi. Dünya petrol tüketiminin yaklaşık beşte birinin geçtiği Hürmüz Boğazı, Şubat 2026'dan beri bir ABD deniz ablukası ve geniş çaplı çatışma nedeniyle kapalıydı . Boğazın hızla yeniden açılabileceği beklentisi, tüm varsayımları bir gecede sil baştan yaptı.

• Asya borsaları tavan yaptı. Japonya'nın Nikkei 225 Endeksi, tüm zamanların en yüksek seviyesi olan 69.000 puanın üzerine çıkarak neredeyse yüzde 5 yükseldi . Güney Kore Kospi endeksi yaklaşık yüzde 5,2 değer kazanırken, Hindistan'daki GIFT Nifty vadeli işlemleri Nifty50 endeksi için güçlü bir açılışa işaret etti . Avustralya ASX 200 ve diğer bölgesel endeksler de sert bir ralli yaptı .
• ABD vadelileri de yükselişe geçti. Seans sonrası işlemlerde S&P 500 vadeli endeksi yüzde 0,8 artarak 7.480'in üstüne atarken, Nasdaq 100 vadeli endeksleri yaklaşık yüzde 1,2 primlendi .
• Petrol fiyatları üç ayın dibine çakıldı. Uluslararası gösterge Brent ham petrolü yaklaşık yüzde 4 düşerek 84 doların altına indi ve 10 Mart'tan beri en düşük seviyeyi gördü. Batı Teksas tipi (WTI) ham petrol ise yüzde 4'ten fazla değer kaybederek 80 dolara doğru geriledi . Hürmüz Boğazı'nın birkaç gün içinde açılacağı beklentisi, piyasadaki en büyük arz kesintisi primini ortadan kaldırdı.
• Altın da zayıf dolardan güç buldu. Düşen petrol fiyatlarının enflasyon beklentilerini törpülemesi ve ABD dolarının genele yayılan zayıflığıyla altın fiyatı 4.200 doların üzerine sıçradı ve kısa süreliğine 4.300 doları gördü .
• Dolar değer kaybetti. Risk iştahının geri dönmesiyle ABD doları düştü, emtia ve risk para birimleri yükseldi. Japon yeni ise bu risk alma ortamında belirgin şekilde zayıf performans gösterdi .

İslamabad Mutabakatı: Anlaşma Tam Olarak Ne Diyor?

Resmi adı İslamabad Mutabakatı (ya da İslamabad Deklarasyonu) olan bu çerçeve, Pakistan'ın baş arabulucu rolünü onurlandırıyor. Müzakerelere Katar, Mısır ve Türkiye de dahil oldu . Bu belge nihai bir barış antlaşması değil; daha geniş kapsamlı müzakereler için zaman kazandıran geçici bir mutabakat zaptı (MoU) niteliğinde.

Pakistan Başbakanı Şahbaz Şerif'in kamuoyuna açıkladığı ve ABD'li ve İranlı yetkililerin doğruladığı anlaşmanın temel hükümleri şöyle:

• Tüm cephelerde derhal ve kalıcı ateşkes. Bu, Lübnan'daki askeri operasyonları da açıkça kapsıyor .
• Hürmüz Boğazı'nın geçiş ücreti olmaksızın, resmi imza töreninin hemen ardından yeniden açılması ve nakliye hacimlerinin savaş öncesi seviyelere dönmesi bekleniyor .
• ABD deniz ablukasının kaldırılması ve İran limanları üzerindeki kısıtlamaların hafifletilmesi. Başkan Trump'ın sosyal medyada yaptığı "Petrol aksın" açıklaması, yönetimin duruşunu özetledi .
• Ertelenen nükleer müzakereler. Anlaşma, İran'ın nükleer programının kaderini 60 günlük takip görüşmelerine bırakıyor. Bu geçici süreçte, İran elindeki yaklaşık 440 kg zenginleştirilmiş uranyum stokunu muhafaza edecek .
• Resmi imza töreni 19 Haziran 2026'da İsviçre'de planlanıyor .

Belgenin 14 maddelik bir çerçeve olduğu bildiriliyor. Onaylanmış bir antlaşma yerine bir ön mutabakat olarak yapılandırılması, en kritik soruların — uranyum zenginleştirme seviyesi, yaptırımların nasıl hafifletileceği ve nükleer materyalin nihai akıbeti gibi — hala cevapsız olduğu anlamına geliyor .

Anlaşmayı Raydan Çıkarabilecek Riskler

Pazartesi günkü ralli, barışa giden yolu dümdüz varsaydı, ancak diplomatik durum oldukça hassas. Anlaşmanın üzerinde birkaç acil tehdit dolaşıyor.

• İsrail'in Beyrut'a hava saldırısı (14 Haziran). Anlaşmanın son halini almasından saatler önce İsrail, Beyrut'un güney banliyölerindeki Dahiye semtini bombaladı ve Hizbullah'ın komuta merkezini hedef aldığını belirtti. Saldırıda en az bir kişi öldü, birkaç kişi yaralandı . Hizbullah İran tarafından destekleniyor ve ateşkes şartlarının Lübnan'ı kapsaması gerekiyor.
• İsrail anlaşmayı reddetti. İsrail Ulusal Güvenlik Bakanı Itamar Ben-Gvir, "Trump'ın anlaşması bizi bağlamaz... biz bu anlaşmanın tarafı değiliz" diyerek net bir tavır koydu. İsrail savunma bakanı da ülkesinin Lübnan, Suriye ve Gazze'de ele geçirdiği topraklardan geri çekilmeyeceğini belirtti . İsrail imzacı olmadığı için, Lübnan'daki ateşkes tamamen Hizbullah ve İsrail güçlerinin, imza atmadıkları bir anlaşmaya uyma iradesine bağlı.
• Trump hava saldırısını kınadı. ABD Başkanı, İsrail'in saldırısının "özellikle bir anlaşmaya bu kadar yakın olduğumuz özel bir günde yaşanmaması gerektiğini" söylese de İran anlaşmasının hala yolda olduğunda ısrar etti .
• Nükleer sorun ötelendi. 60 günlük bir müzakere penceresi, ABD-İran ilişkilerindeki en tartışmalı konuyu çözmek için kırılgan bir zemindir. Takip görüşmeleri çökerse, tüm çerçeve çözülebilir ve şu anda petrol ve hisse senetlerinden buharlaşan jeopolitik risk primi aniden geri dönebilir .

Sonuç

Piyasalar, savaş başladığından beri küresel enerji arzındaki en büyük kesintinin ortadan kalkmasını kutluyor. Hürmüz Boğazı söz verildiği gibi yeniden açılırsa, petrol fiyatları daha da düşebilir, enflasyon baskıları hafifler ve merkez bankalarının eli rahatlar. Ancak bu yapının temeli, kapsamlı bir antlaşma değil, geçici bir mutabakat ve en kritik iki soru — İran'ın nükleer programı ve imzacı olmayan İsrail'in rolü — hâlâ yanıtsız. Ralli gerçek, ama altındaki kırılganlık da öyle.