ABD-İran Barış Anlaşması İmzalandı: İşte Bilmeniz Gerekenler

Anlaşmanın Temel Maddeleri

Tarafların üzerinde uzlaştığı ve hem ABD'li hem de İranlı yetkililer tarafından teyit edilen taslak metinde öne çıkan başlıklar şöyle:

• Ateşkes ve Askeri Operasyonların Sona Ermesi: Her iki taraf da Lübnan dahil tüm cephelerde askeri faaliyetlerin derhal ve kalıcı olarak sonlandırıldığını ilan etti .
• Hürmüz Boğazı'nın Yeniden Açılması: Başkan Trump, küresel petrol ticaretinin en kritik noktalarından biri olan Hürmüz Boğazı'nın tüm deniz trafiğine gecikmeksizin açılacağını belirtti . Üst düzey bir ABD'li yetkili, eş zamanlı olarak İran'a yönelik Amerikan deniz ablukasının da kaldırılacağını doğruladı .
• İran'ın Nükleer Taahhütleri: Trump, anlaşmanın İran'ın "satın alma, geliştirme veya herhangi bir başka tedarik yoluyla" nükleer silah edinmesini engellediğini vurguladı. ABD'nin, İran'ın elinde kalan ve kendisinin "Nükleer Toz" olarak tanımladığı nükleer materyali ilerleyen süreçte imha edeceğini söyledi . Taslakta İran'ın nükleer silah geliştirmeme taahhüdü açıkça yer alıyor .
• Petrol Yaptırım Muafiyeti: Üst düzey bir İranlı yetkili Reuters'a yaptığı açıklamada, nihai mutabakat zaptının ABD'nin İran petrolüne yönelik yaptırımlardan muafiyet sağladığını söyledi .
• Dondurulmuş Varlıkların Serbest Bırakılması: İran, nihai müzakerelerin başlaması için ön koşul olarak yurtdışında bloke edilmiş varlıklarının yarısının serbest bırakılmasını talep etmişti. Mutabakat metninde bu konuya yer veriliyor ve İran medyası serbest bırakılacak tutar için 25 milyar dolar rakamını telaffuz ediyor .
• Pakistan'ın Arabuluculuk Rolü: Pakistan Başbakanı Şahbaz Şerif, ülkesinin yoğun arabuluculuk çabalarıyla ortaya çıkan bu anlaşmanın "İslamabad Paktı" olarak anılmasını beklediklerini ifade etti .

İran Cephesindeki Karışık Sinyaller

Anlaşmanın duyurulması öncesinde ciddi bir belirsizlik hakimdi. 13 Haziran'da İran Dışişleri Bakanlığı, Trump'ın verdiği imza takvimi konusunda kamuoyuna şüpheli bir açıklama yaparak, Tahran'ın pazar günü bir imzayı teyit etmediğini belirtmişti . İran'ın resmi haber ajansı IRNA, mutabakat zaptını "esas itibarıyla sonuç aşamasına gelmiş" olarak nitelese de, çözülmemiş maddeler olduğuna dikkat çekti . Şerif'in duyurusunun ardından dahi İran Ulusal Güvenlik Yüksek Konseyi, askeri operasyonların ve deniz ablukasının sona ereceğini ayrıca teyit ederken, İran'ın nükleer programına ilişkin müzakerelerin daha sonra başlayacağının altını çizdi . Katar'ın arabulucu ekibi, metne son halini vermek üzere 14 Haziran'da Tahran'a uçtu .

İmza Töreni

Pakistan Başbakanı Şerif'in yaptığı açıklamaya göre, resmi imza töreni 19 Haziran 2026'da İsviçre'de gerçekleştirilecek. Pakistan, törene kadar olan süreçte teknik görüşmeleri koordine etmeye devam edecek .

Petrol Fiyatlarına Anında Etkisi

Barış umutları petrol fiyatlarında sert bir düşüşe neden oldu:

• Brent petrol, 15 Haziran sabahı itibarıyla %4'ten fazla değer kaybederek 83,82 dolar/varil seviyesine indi ve son üç ayın en düşük seviyesini gördü .
• Batı Teksas tipi ham petrol (WTI) ise 81 dolar/varil civarında işlem gördü .
• Bu düşüş, Trump'ın İran'a planlanan saldırıları iptal etmesiyle başlayan haftalık gerilemenin bir devamı niteliğinde. Brent petrol fiyatı, ateşkes umutlarının güçlenmeye başladığı 11 Haziran'da 90 doların altına inmişti .
• Analistler, fiyatlardaki sert düşüşü, küresel petrol arzının yaklaşık %20'sinin geçtiği Hürmüz Boğazı'nda normal deniz trafiğinin yeniden başlayacak olmasına bağlıyor .

Bir uyarı notu: Mutabakat zaptının tam metni henüz kamuoyuna açıklanmış değil. Varlıkların serbest bırakılma mekanizması ve nükleer programın sökülme takvimi gibi kritik ayrıntılar, tüm taraflarca henüz bağımsız olarak doğrulanmış değil. İran'ın nükleer programına dair nihai müzakerelerin, bu ilk geçici anlaşma yürürlüğe girdikten sonra başlaması öngörülüyor .