Petrol Fiyatları Neden Hâlâ 100 Doların Altında? ‘Tarihin En Büyük Arz Şoku’nu Çin Dizginliyor

Brent petrol, Nisan ayında Hürmüz Boğazı kriziyle birlikte varil başına 138 dolara kadar fırlamıştı. Uluslararası Enerji Ajansı’nın (IEA) “dünya petrol piyasası tarihindeki en büyük arz kesintisi” olarak nitelendirdiği bu olayda, Körfez üretiminden günde yaklaşık 14 milyon varillik kayıp yaşandı . Gelgelelim fiyatlar o günden beri 95-110 dolar bandına geriledi ve hatta uzun süreler boyunca 100 doların altında seyretti. Bu görünürdeki paradoksun ardında, başkenti Pekin’de başlayan basit bir açıklama yatıyor.

ABD Enerji Bakanı Chris Wright, Salı günü Washington DC’de Atlantic Council’in düzenlediği Küresel Enerji Forumu’nda konuşurken, ayıltıcı bir zaman çizelgesi sundu. Boğazdaki gemi trafiği “çok anlamlı bir şekilde artıyor” olsa da, tam anlamıyla bir normalleşmenin “aylar” süreceğini belirtti . Çatışma, bu hayati su yolunu yaklaşık üç aydır felç etmiş durumda ve kırılgan ateşkese rağmen Hürmüz’ü tamamen yeniden açacak nihai bir anlaşma hâlâ imzalanmadı . Wright ayrıca, kesintilerin petrol ve gazla sınırlı kalmadığını; kükürt, helyum, madeni yağlar ve diğer kritik ürünlerin akışının da etkilendiğini vurguladı .

Wright bir yandan da enerji maliyetlerinin, talepte anlamlı bir düşüşü tetikleyecek kadar yükselmediğini kabul etti . Fiyatları frenleyen bu güç, şimdilik üç geçici faktöre dayanıyor.

Çin’in çöken ithalatı: Günlük 4 milyon varillik tampon

Fiyatları kontrol altında tutan en büyük etken Çin. Kpler veri şirketine göre, dünyanın en büyük ham petrol ithalatçısı, Mayıs ayında deniz yoluyla yaptığı alımları günde yalnızca 6,7 milyon varile düşürdü—bu, son on yılın en düşük seviyesi . Savaştan önce Çin günde yaklaşık 11 milyon varil ithalat yapıyordu . Bu günlük yaklaşık 4 milyon varillik düşüş, Körfez’den kaynaklanan arz kaybının büyük bir kısmını etkili bir şekilde absorbe ederek küresel piyasaları çok daha kötü bir fiyat şokundan korudu . Société Générale analistleri, talep tarafındaki bu azalmanın piyasadaki en güçlü fiyat baskılayıcı unsur olduğunu belirtiyor .

Çin’in geri çekilmesi kısmen bilinçli bir tercih. Pekin yönetimi, spot piyasada kıt ve pahalı kargoları kovalamak yerine, yaklaşık 1,4 milyar varil olduğu tahmin edilen devasa iç stoklarına yöneldi. Columbia Üniversitesi araştırmacılarına göre bu miktar, kaybedilen Orta Doğu ithalatının tamamını altı ay boyunca karşılamaya yetiyor . Aynı zamanda Çin rafinerileri üretimi önemli ölçüde kıstı; işlenen petrol miktarı geçen yıla göre günde yaklaşık 1,8 milyon varil azaldı .

Stratejik rezervler: Geçici arz köprüsü

ABD, Mart ayında Stratejik Petrol Rezervi’nden (SPR) yaklaşık dört aya yayılacak şekilde 172 milyon varil petrol bırakma taahhüdünde bulundu . Enerji analisti Rory Johnston’a göre, Çin’in de stratejik rezervlerinden iç piyasaya sessiz sedasız petrol enjekte ettiği düşünülüyor; bu hamle, jeopolitik gerilimlere rağmen fiyatların neden baskılandığını açıklamaya yardımcı oluyor . Bu eşgüdümlü rezerv kullanımları, devam eden üretim kesintilerine rağmen fiyatların kontrolden çıkmasını engelleyecek kadar arz enjekte etti .

IEA, üye ülke rezervlerinden toplam 400 milyon varillik bir salımı koordine etti—bu, ajansın tarihindeki en büyük salımdı—ancak Mart ortasında duyurulduğunda bu hamle fiyatları hemen düşürmedi .

Analistler neden bu sakinliğin kalıcı olmayacağını söylüyor?

Mevcut denge son derece kırılgan. Brent petrol, birçok kişinin korktuğu gibi 150 doları aşmak yerine “95-110 dolar civarında nispeten sınırlı bir aralıkta” işlem gördü . Ancak bu aralığı destekleyen her sütun geçici:

• Çin’in ithalat kesintileri geri döndürülebilir. Ekonomisi yeniden ivme kazandığında veya stokları eridiğinde, Çin’in piyasaya geri dönüşü sert bir fiyat artışını tetikleyebilir .
• Stratejik rezervler sınırlı. ABD SPR’si ve diğer ulusal stoklar, salımları sonsuza kadar sürdüremez .
• Talep yıkımı gerçekleşmedi. Wright’ın da belirttiği gibi, enerji maliyetleri tüketimde anlamlı bir düşüşü zorlayacak kadar yükselmedi. Bu da fiyat tavanının, gerçek bir piyasa dengesinden ziyade tamamen suni çözümlere dayandığı anlamına geliyor .

Bir analist özetinde belirtildiği gibi, “Tükenen rezervlerin uzun vadede fiyatları yukarı çekmesi muhtemel” .

Şimdilik dünya, ödünç zaman ve ödünç varillerle idare ediyor.