Trump İran'a Karşı 'Kesin Zafer' Öngörüyor, Ancak Anlaşma Hâlâ Uzak

Kamuoyu İyimserliği ile Müzakere Gerçeği Arasındaki Uçurum

Bir anlaşmanın tamamlanmak üzere olduğu yönündeki kamusal imaj, derin ve çözülmemiş anlaşmazlıkların kanıtları ve sürekli değişen zaman çizelgeleriyle çelişiyor. Perde arkasında, Trump 30 Mayıs'ta Durum Odası'nda yapılan bir toplantıda kendi elçilerinin müzakere ettiği anlaşmada değişiklik talep ederek anlaşmanın nihai olmaktan çok uzak olduğunu gösterdi . Bu model yeni değil; bir CNN analizi, Trump'ın 8 Nisan ateşkesinden bu yana birçok kez bir İran anlaşmasının yakın olduğunu iddia ettiğini, ancak somut bir çözüme ulaşılamadığını belirtiyor .

The New York Times'a göre, ABD'li ve İranlı müzakereciler görüşmeleri, İran'ın nükleer programını yaklaşık 15 yıl süreyle durduracak dört kritik bileşene kadar daralttı . Yine de İran Dışişleri Bakanı Abbas Araghchi, kamuoyuna yaptığı açıklamada "somut bir ilerleme" kaydedilmediğini belirterek Trump'ın iyimser değerlendirmeleriyle doğrudan çelişti .

Çözüme giden net bir yol olmaksızın, birkaç temel sorun masada sağlam bir şekilde durmaya devam ediyor:

• Yaptırımlar ve Dondurulmuş Varlıklar: Trump, resmi bir anlaşmaya varılana kadar ABD'nin yaptırımları kaldırmayacağını veya dondurulan İran varlıklarını serbest bırakmayacağını belirtti . İran, yurtdışında tutulan varlıklarının derhal serbest bırakılmasını talep ediyor, ancak ABD'li yetkililer yaptırım hafifletmeyi İran'ın uyumuna bağlamakta ısrar ediyor; bu, bir anlaşmayı geciktiren klasik bir sürtüşme noktası .
• Hürmüz Boğazı'ndaki Deniz Ablukası: Küresel akaryakıt fiyatlarındaki artışın başlıca nedeni olan abluka, İran'ın en büyük şikayetlerinden biri olmaya devam ediyor . Trump Mayıs ayı sonunda bir anlaşmanın boğazın yeniden açılmasını içereceğini söylese de, boğaz İran ve Husilerle müttefik güçler tarafından 100 günden fazla bir süredir kapalı tutuluyor .
• İran'ın Uranyum Zenginleştirme Programı: İran'ın zenginleştirme programı, teknik olarak silah saflığına yakın seviyeler olan %60 saflıkta devam ediyor . Trump, İran'ın bildirdiği tavizlerin ötesine geçen hükümler istediğini, ancak Tahran'ın bunu kabul etmediğini söyledi . İranlı yetkililer ayrıca uranyum zenginleştirmesinde büyük tavizler kabul ettikleri yönündeki haberleri de yalanladı .

Bıçak Sırtında Bir Ateşkes: İsrail-İran Çatışması

Tüm diplomatik çerçevenin kırılganlığı, 8 Nisan'daki İsrail-İran ateşkesinin paramparça olduğu 7-8 Haziran tarihlerinde tüm çıplaklığıyla ortaya çıktı. Beyrut'a yapılan bir İsrail saldırısı hızlı ve endişe verici bir zincirleme reaksiyonu tetikledi: İran iki ay sonra ilk kez İsrail'e füze salvoları ateşledi ve İsrail de bir İran petrokimya kompleksine saldırarak misilleme yaptı .

Tırmanış yoğundu ancak kısa sürdü, 24 saatten az sürdü. Başkan Trump'ın doğrudan gerilimi düşürme çağrısının ardından her iki taraf da hızla geri adım attı . Bir İsrail askeri kaynağı, İran'a yönelik hava saldırılarının Trump'ın talebi üzerine durdurulduğunu belirtti .

Ancak, bu ateşkes son derece şarta bağlı. İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu televizyonda yaptığı bir açıklamada İsrail'in İran'a yönelik ateşi "şimdilik durduracağını", ancak yeniden saldırıya uğraması halinde İsrail'in "güçlü bir şekilde" karşılık vereceği uyarısında bulundu . İran da askeri operasyonlarının sona erdiğini duyurdu, ancak özellikle Lübnan'da olmak üzere İsrail'in "saldırgan eylemlerine" devam etmesi halinde operasyonların yeniden başlayacağı konusunda uyardı . İki aylık müzakerelere rağmen, yetkililer ilk ateşkesi kalıcı bir anlaşmaya dönüştüremedi .

Kilit Aktörler ve Ayrışan Pozisyonları

ABD ve İran'ın ötesinde, diğer kritik aktörlerin pozisyonları herhangi bir anlaşmaya giden yola karmaşıklık katmanları ekliyor.

Netanyahu'nun İsrail'i: İsrail'in pozisyonu şahin ve şarta bağlı. Netanyahu, yalnızca açık ABD baskısı altında saldırıları durdurmayı kabul etti ve İsrail'in itidali geçici olarak tanımlandı. 7-8 Haziran tırmanışı sırasında İsrail'in hem Beyrut'a hem de İran topraklarına yönelik saldırılarının yeniden başlaması, tek taraflı hareket etme isteğinin altını çiziyor .

İran'ın Liderliği: İran, askeri eylemlerini İsrail saldırılarına ve devam eden ABD deniz ablukasına bir yanıt olarak çerçevelemeye devam ediyor . Pakistan gibi arka kanallar aracılığıyla diplomasiye angaje olurken, Tahran Trump'ın kamuoyu önünde iddia ettiği tavizlerin kapsamını kabul etmedi . Dışişleri Bakanı ayrıca E3 ülkelerini (İngiltere, Fransa, Almanya) mevcut süreç için "ilgisiz" olarak nitelendirerek, Washington ile ikili bir anlaşmaya odaklanıldığının sinyalini verdi .

Kenara İtilmiş Bir Avrupa: İngiltere, Fransa ve Almanya, büyük ölçüde dışında tutuldukları müzakere masasında resmi bir yer edinmek için aktif olarak çaba gösteriyor . AB Yüksek Temsilcisi Kaja Kallas, nükleer uzmanlar olmadan müzakere edilen herhangi bir anlaşmanın, dönüm noktası niteliğindeki 2015 Kapsamlı Ortak Eylem Planı'ndan (JCPOA) daha zayıf olma riski taşıdığı konusunda uyardı . İran'ın E3'ü "ilgisiz" olarak nitelendirmesi, orijinal nükleer anlaşmanın çöküşünden bu yana Avrupa'nın etkisinin ne kadar aşındığını yansıtıyor .

Özünde, algı ve gerçeklik arasında büyük ve tehlikeli bir uçurum var. Trump kamuoyuna hızlı bir "kesin zafer" ve birkaç gün ile iki hafta arasında bir anlaşma vaat ediyor. Perde arkasında, müzakereciler bazı nükleer konuları daralttı, ancak yaptırımlar, deniz ablukası ve çatışmanın askeri boyutları üzerindeki temel anlaşmazlıklar devam ediyor. İsrail-İran cephesi barış değil, silahlı ve şartlı bir duraklama halinde ve Avrupa kenardan izliyor. Trump'ın ilan ettiği zaman çizelgesi, kalıcı bir çözümden çok uzak, karmaşık ve çok cepheli bir çatışmanın inkar edilemez gerçekleriyle karşı karşıya.