Çin'in 105 Milyar Dolarlık Dış Ticaret Fazlasının Şaşırtıcı Hikayesi

Göze çarpan bu devasa fazla aldatıcı derecede büyük. Çöken enerji ithalat faturasını çıkardığınızda, altta yatan petrol dışı ithalat büyümesi çok daha güçlü olurdu — bu da bunun zayıf talepten kaynaklanan bir fazla değil, bir arz şoku fazlası olduğunu vurguluyor.

Yapay Zeka Destekli İhracat Patlaması: Yükü Yarı İletkenler Sırtlıyor

İhracattaki bu başarının ardındaki en büyük etken, yapay zeka donanımına yönelik doymak bilmez küresel talep. Yarı iletken sevkiyatları, özellikle entegre devreler ve bellek çipleri, ticaret sepetine hakim oldu.

Entegre devre ihracatı, 2026'nın ilk aylarında, artan hacimler ve bellek maliyetlerindeki patlamanın ihracat fiyatlarını %55.7 artırmasıyla yıllık bazda yaklaşık %73 yükseldi . Straitstimes'ın haberine göre, yapay zeka donanım talebi, "İran'daki savaştan kaynaklanan aksaklıkları dengeledi" ve üç ayın en güçlü ihracat verisini mümkün kıldı .

Yıllık bazdaki büyüme oranını şişiren iki yapısal destek de vardı. Mayıs 2025'teki gümrük belirsizliği ve küresel üretim yavaşlamasıyla geçen zayıf bir dönemden gelen olumlu baz etkisi, mevcut verileri yüzdesel olarak daha büyük gösteriyor . Bu arada, denizaşırı alıcıların önden stoklama davranışı sevkiyatları hızlandırdı. İthalatçılar, İran çatışmasının nihayetinde bileşen ve lojistik maliyetlerini artıracağından korkarak siparişlerini öne çekti ve Çin ihracatını Mayıs ayına çekti .

Petrolün Çöküşü: İthalat 2017 Seviyelerine Geriledi

İhracat rekor kırarken, Çin'in ham petrol ithalatı normalde ciddi bir resesyon sinyali olacak şekilde dibe vurdu. Ancak bunun nedeni tamamen jeopolitik.

Ham petrol ithalatı Mayıs ayında yaklaşık 33 milyon tona düştü, bu da günde 7.8 milyon varile (b/d) denk geliyor. Bu, Ekim 2017'den bu yana en düşük aylık rakam ve Çin'in 2025 ortalaması olan günlük 11.6 milyon varilin üçte ikisinden az .

Kpler tarafından takip edilen deniz yoluyla gelenler daha da dramatik bir düşüş gösterdi — Mayıs ayında tahmini olarak günde 6.36 milyon varile gerileyerek son on yılın en düşük seviyesini gördü. Bu, ABD ve İsrail'in 28 Şubat'ta İran'a saldırmasından önceki son tam ay olan Şubat ayında kaydedilen 11.39 milyon b/d'nin ancak yarısı kadardı . Çin'in Ortadoğu'dan ham petrol ithalatı ise Nisan ayında özellikle 2.15 milyon b/d'ye düşerek yaklaşık son 14 yılın en düşük seviyesini gördü .

Hürmüz Boğazı'nın fiilen kapanması, Çin'in normal ham petrol ithalatının yaklaşık dörtte birini karşılayan Körfez ülkelerinden gelen arz yollarını kesti . Ancak Pekin, spot piyasada pahalı alternatif variller için çırpınmak yerine bilinçli bir politika tercihi yaptı: Çinli rafineriler üretimi kıstı ve stratejik petrol rezervlerini (SPR) kullanmaya başladı, böylece döviz rezervlerini korumayı ve küresel fiyatları artırmaktan kaçınmayı seçti .

Londra merkezli danışmanlık şirketi Energy Aspects, Çin'in toplam ham petrol ithalatının 2026'da sadece ~günde 10.9 milyon varil olmasını öngörüyor. Bu seviyeler en son pandemi kapanmaları sırasında görülmüştü ve savaşın "talebin ne ölçüde yok olduğunu ortaya çıkardığını" belirtiyor .

Jeopolitik Dalgalanmalar: Rus Petrolü, Metaller ve 100 Doların Altındaki Petrol

Hürmüz'deki aksama, bir dizi ikincil ticaret kaymasını tetikledi.

• Petrol fiyatları 100 dolar/varilin üzerine çıkamadı, çünkü kısmen dünyanın en büyük ham petrol ithalatçısı olan Çin, panik alımı yapmak yerine piyasadan çekildi. Talepteki çöküş, arz şokunun çoğunu dengeledi .
• Tedarik rotası keskin bir şekilde Rus petrolüne kaydı. Çin, boru hatları ve Kuzey Kutbu deniz yolları aracılığıyla Rus petrolüne olan bağımlılığını artırdı. Bu eğilim savaştan önce de vardı, ancak hızla ivmelendi. Kpler'in araştırma direktörü, çatışma uzadıkça Pekin için "en mantıklı çözümün" daha fazla Rus petrolüne yönelmek olduğunu belirtti .
• Emtia ticaret akışları ayrıştı. BOE Report'un kaydettiği gibi, petrol ithalatı düşerken Çin, üretim ve ihracat makinesini beslemek için bakır, demir cevheri ve diğer sanayi metallerine yönelik alımlarını artırdı . Sonuç, çöken enerji ithalatı ile artan metal ithalatı arasında keskin bir ayrım oldu ve bu da iki kulvarlı bir emtia stratejisini yansıtıyor.

AB'nin Ticari Tepkisi: Yeni Bir Cephe Açılıyor

Çin'in dış ticaret fazlasının büyüklüğü ve bileşimi, Avrupa ile zaten kaynamakta olan ticaret gerilimlerini körüklüyor. AB, sürekli Çin malı ihracat akışını —çelik, kimyasallar, temiz teknoloji ve araçlar— sanayi üssü için varoluşsal bir tehdit olarak görüyor ve Mayıs verileri, şahinler için yeni bir cephane sağladı.

• 29 Mayıs'ta, Avrupa Komisyonu, özellikle Çin'in artan ihracatı ve "sistemik ve yapısal sanayi kapasite fazlası" üzerine bir politika yönelimi tartışması düzenledi. Beş üye ülke —İspanya, İtalya, Fransa, Hollanda ve Litvanya— daha agresif eylem talep eden ortak bir bildiri imzaladı .
• AB, ABD'nin Bölüm 301 sürecine benzer, Brüksel'e tek tek ürün odaklı anti-damping soruşturmaları yerine tüm sektörlerde Çin'in pazar erişimini kısıtlama yetkisi verecek yeni bir "kapasite fazlası aracı" için yetki istiyor. Komisyon, Eylül 2026'ya kadar yeni ekonomik güvenlik araçları sunmayı taahhüt etti .
• Somut önlemler şimdiden geliyor. Temmuz 2026'dan itibaren, AB gümrük vergisiz çelik kotalarını yaklaşık 33 milyon tondan 18.3 milyon tona %47 oranında kesecek ve kota dışı vergileri %25'ten %50'ye çıkaracak .
• Pekin, AB'nin kapasite fazlası aracını devreye sokması halinde ayrımcılık karşıtı ve tedarik zinciri güvenliği soruşturmaları da dahil olmak üzere misilleme amaçlı ticaret soruşturmaları başlatmakla tehdit etti .

İki Çin'in Hikayesi

Çin'in rekor dış ticaret fazlası, tekdüze bir ekonomik gücün göstergesi değil. Bu, bir yapay zeka yarı iletken ihracat makinesinin tam gaz çalıştığı, enerji ithalat motorunun ise savaş kaynaklı bir abluka nedeniyle durduğu bölünmüş bir ekran. Petrol ithalatındaki mekanik çöküş, ticaret dengesini yapay olarak genişletiyor ve sınai talebi yansıtan gerçek petrol dışı ithalat gücünü maskeliyor. Aynı zamanda Pekin, enerji şokunu stratejik rezerv salınımları ve Rus petrolüne bilinçli bir yönelişle yönetiyor — bu politikalar ithalat faturasını daha da baskılıyor.

Tali hasar Avrupa'da ortaya çıkıyor. Dış ticaret fazlasının büyüklüğü —2025'teki 1.2 trilyon dolarlık rekor yıllık dengesizliğin üzerine— politika yapıcıları mevcut durumun sürdürülemez olduğuna ikna etti . AB'nin ortaya çıkan ticaret cephaneliği, geçici bir anlaşmazlığı değil, yapısal bir tırmanışı temsil ediyor ve 2026'nın ikinci yarısında çok daha çekişmeli bir küresel ticaret ortamına zemin hazırlıyor.