ABD-İran Savaşı Avrupa ve İngiltere Enerji Piyasalarını Nasıl Vurdu?

2022'deki Rusya-Ukrayna krizinin aksine, AB'nin gaz arzı fiziksel olarak acil bir tehlike altında değil; zira İran AB için büyük bir gaz tedarikçisi değil. Ancak fiyat şoku şiddetli ve uzun süreli olacak gibi görünüyor. Uzmanlar, Brent petrolün varil fiyatının krizin süresine bağlı olarak 120 ila 164 dolar aralığına çıkabileceğini öngördü.

Birleşik Krallık'ta benzin ve motorin fiyatları

İngiltere'de akaryakıt fiyatları krizle birlikte adeta fırladı. Savaş öncesinde litre başına £1.32 (yaklaşık 138p) civarında olan benzin fiyatı, 26 Mayıs 2026 itibarıyla 158.5p-159.6p'ye ulaşarak Aralık 2022'den bu yana en yüksek seviyeyi gördü. Motorin ise aynı tarihte litre başına 184.9p'ye yükseldi. Haziran 2026 başında kurşunsuz benzin 159.4p/litre, motorin ise 183.9p/litre seviyesindeydi.

RAC Vakfı'nın analizine göre, sadece ilk ayda İngiltere'deki sürücüler pompada ek olarak 307 milyon sterlin ödedi. Uzmanlar, benzinli araç sürücülerinin krizden elektrikli araç kullanıcılarına kıyasla yaklaşık beş kat daha fazla etkilendiğine dikkat çekti.
"İran çatışması başladığından beri benzinin fiyatı litre başına 10p arttı, motorin ise bunun iki katı yükseldi. Bu durum özellikle çok kilometre yapan sürücüleri ve dizel araç sahiplerini gerçekten zorlamaya başladı. Dizel, litre başına 162p'ye ulaştı ve bir depo yakıt artık 89 sterline mal oluyor."

Elektrikli araçların benzinli otomobillere karşı maliyet avantajı

Enerji ve İklim İstihbarat Birimi (ECIU) tarafından yapılan yeni bir analiz, çatışmanın ilk 100 gününde petrol fiyatlarındaki artışın İngiltere'deki benzinli ve dizel otomobillerin işletme maliyetine toplamda 1.7 milyar sterlin eklediğini ortaya koydu. Bu dönemde benzinli araç sürücüleri, benzer bir elektrikli araç kullanmış olsalardı ödeyeceklerinden 175 sterlin daha fazla yakıt masrafına katlandı. Dizel araç sürücüleri ise 255 sterlin daha fazla ödedi.

Fiyat farkı tüketici tercihlerine hızla yansıdı. Avrupa'nın ana otomobil pazarlarında tam elektrikli otomobil satışları, sürücülerin benzin fiyatlarındaki artıştan kaçınmak istemesiyle 2026'nın ilk çeyreğinde neredeyse üçte bir oranında arttı. İkinci el elektrikli araç satışları da Avrupa genelinde sert bir şekilde yükseldi.

İngiltere'de ise elektrikli otomobillere yönelik talepler, çatışmanın başlangıcından bu yana %23 arttı. Bank of America (BofA), elektrikli araçların yakıt maliyeti avantajının giderek açıldığını ve bunun elektrifikasyonu ekonomik olarak daha çekici hale getirdiğini belirtti. Bankanın tahminine göre, Avrupa'da Volkswagen ID.3 gibi bir elektrikli model, sübvansiyonlara bağlı olarak beş yıllık toplam maliyette benzinli bir Volkswagen Golf'e kıyasla yaklaşık 2,500 ila 8,500 avro avantaj sağlıyor.

Avrupa'nın krize politika yanıtı

Ulusal önlemler

Krizin ilk aşamalarında AB üyesi ülkeler başlangıçta kendi başlarına vergi indirimleri, fiyat tavanları ve sübvansiyon paketleriyle hareket etti. İspanya, enerji üzerindeki KDV'yi %21'den %10'a indiren ve motorin ile benzini yaklaşık 30 sent daha ucuz hale getiren 5 milyar euroluk bir planı yürürlüğe koydu. Polonya, koordineli bir yaklaşımda "esneklik" çağrısı yaptı.

AB düzeyinde yanıt: 'AccelerateEU'

22 Nisan 2026'da Avrupa Komisyonu, 44 somut eylem içeren "AccelerateEU" paketini açıkladı. Paket; elektrik vergilerinin düşürülmesini, üye ülkelerin gaz depolama tesislerini doldurma süreçlerinin koordine edilmesini, jet yakıtı dağıtımının optimize edilmesini ve temiz enerji kullanımının hızlandırılmasını içeriyor. Komisyon, krizin etkilerinin "yıllarca" hissedileceği uyarısında bulundu ve stratejik yanıt olarak temiz enerjiye geçişe daha fazla odaklanma kararı aldı.

Kriz yönetimi ve koordinasyon

AB enerji bakanları, 31 Mart'ta acil durum görüşmeleri gerçekleştirdi. G7 ülkeleri, enerji piyasalarını korumak için "gerekli tüm önlemleri" alma taahhüdünde bulundu. AB, fiyat baskısını hafifletmek için üye ülkelere doğal gaz depolama hedeflerini düşürmelerini ve talebi sınırlamalarını tavsiye etti. Avrupa Komisyonu Başkanı von der Leyen, üye devletlerin gaz depolarını doldurma sürecini koordine etmeleri gerektiğini vurgulayarak, "Piyasaya aynı anda birçok üye ülkenin çıkmasının önüne geçmeliyiz" dedi.

Sonuç olarak, "2026 İran savaşı akaryakıt krizi" olarak adlandırılan bu süreç, Avrupa için sadece bir enerji arz şoku değil, aynı zamanda enerji dönüşümünü hızlandıran bir dönüm noktası oldu. Avrupalı politika yapıcılar, talebi azaltmaya ve ekonominin elektrifikasyonunu hızlandırmaya öncelik verilmesi gerektiği konusunda giderek daha fazla hemfikir.