Çin'in Yapay Zeka Yarışındaki Resmi Tutumu: 'Kazanan Her Şeyi Alır' Anlayışına Meydan Okumak

İşte Çin'in resmi pozisyonu ile Condoleezza Rice'ın öncülüğündeki baskın ABD tutumu arasındaki zıtlık, mevcut kanıtlara dayanmaktadır.

Çin'in Resmi Duruşu: Sıfır Toplamlı Bir Yarışı Reddetmek

Çin'in resmi pozisyonu, ABD-Çin yapay zeka ilişkilerini bir hakimiyet yarışı olarak çerçevelemeyi açıkça reddetmektedir. 5 Haziran 2026'da Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü Mao Ning, "Yapay zeka büyük ülkelerin tekelinde olmamalı, hele ki rekabet ve çekişmenin hakimiyetine girmemelidir" diyerek "açıklık ve kapsayıcılık" çağrısında bulundu . Bu, ABD'de sıkça dile getirilen "yarışı kazanma" söylemine doğrudan bir retorik meydan okumadır.

Çin'in yaklaşımı üç kurumsal ayağa dayanıyor:

• Küresel YZ Yönetişimi Eylem Planı (Temmuz 2025): Şanghay'daki 8. Dünya Yapay Zeka Konferansı'nda (WAIC) Başbakan Li Qiang, uluslararası YZ yönetişimi için 13 maddelik bir yol haritası sunmuş ve bir Dünya Yapay Zeka İş Birliği Örgütü (WAICO) kurulmasını önermiştir . Planda, "geniş mutabakata sahip küresel bir çerçevenin ve kuralların erkenden oluşturulması" gerektiği vurgulanmaktadır .
• "AI Plus" (YZ Artı) Politikası (Ağustos 2025): Çin Devlet Konseyi, açık kaynaklı modeller ve Küresel Güney için uygun fiyatlı çözümler üzerine inşa edilen bu yönergeyi, YZ'nin ekonominin tüm sektörlerinde benimsenmesini hızlandırmak için yayımladı .
• WAIC 2026 (22–24 Temmuz, Şanghay): Yao Qizhi'nin başkanlığını yürüttüğü yeni bir akademik kulvar (WAICA) içeren 9. konferans, küresel araştırmacıları açıkça memnuniyetle karşılıyor ve 280.000 doları aşan bir SAIL Ödülü havuzu sunuyor . Teması yine küresel iş birliği olarak belirlendi.

Çin, kendine ait avantajları—yani dünyanın en büyük YZ patent portföyü, 6.200'den fazla YZ şirketi ve 1,2 trilyon yuan değerindeki çekirdek YZ endüstrisi—sıfır toplamlı bir tehdit olarak değil, küresel YZ gelişimine katkıda bulunma kapasitesinin bir kanıtı olarak çerçeveliyor .

Rice / Rekabet Çerçevesi: "Bu Yarışı Kazanmak Zorundayız"

Eski ABD Dışişleri Bakanı Condoleezza Rice, ABD'nin YZ rekabetini kesin olarak kazanması gerektiğini savunan en önde gelen seslerden biri oldu:

• Rice, Şubat 2025'te Dışişleri Bakanlığı'nda yaptığı bir konuşmada, yeni teknolojilerin ABD devlet yönetiminin geleceğini tanımlayacağı gerekçesiyle dobra bir şekilde "Bu yarışı kazanmak zorundayız" ifadesini kullandı .
• Bunu, otoriter bir devletin değil, bir demokrasinin kazanması gereken "iki atlı bir yarış" olarak çerçeveliyor. Çin gibi kapalı bir toplumun, tıpkı COVID-19'da yaptığı gibi, YZ risklerini gizleyeceğini savunuyor .
• Rice, ABD inovasyon ekosistemini korumak için asgari düzeyde düzenleme yapılmasını savunmakta ve ABD üniversitelerindeki bütçe kesintileri ile bürokratik aşırılığın ülkeyi liderlikten edebileceği uyarısında bulunmaktadır .
• Bu görüş, ABD hükümetindeki iki partili pozisyonlarla da örtüşmektedir. 2025 sonundaki Senato oturumlarında "Amerika, ekonomik ve ulusal güvenlik meselesi olarak YZ yarışında Çin'i yenmek zorundadır" sonucuna varılmış ve Beyaz Saray, Aralık 2025'te ABD'nin YZ inovasyonunu yavaşlatabilecek eyalet düzeyindeki düzenlemeleri ortadan kaldırmak için bir yürütme emri yayımlamıştır .

İki Kamp Arasındaki Temel Zıtlıklar

Boyut	Çin'in Resmi Pozisyonu	Rice / Baskın ABD Pozisyonu
Çerçeveleme	"Rekabet ve çekişmeyi" reddeder; ortak yönetişim çağrısı yapar	"Bu yarışı kazanmak zorundayız"; sıfır toplamlı
Yönetişim Modeli	Çok taraflı, BM tarzı bir iş birliği organı olan WAICO'yu önerir	Ortak ülkelerle ABD liderliğinde ittifak modeli ve ihracat kontrolleri
YZ Geliştirme Yolu	Açık kaynak, "YZ Artı" politikasıyla benimseme, Küresel Güney için uygun fiyatlı	Kapalı kaynak avantajı, devasa özel sektör altyapısı
Düzenleyici Felsefe	Devlet güdümlü etik kuralları ve etiketleme, küresel kurallar	Asgari iç düzenleme, Çin'e yönelik agresif ihracat kontrolleri

Daha Geniş Bağlam: İhracat Kontrolleri ve Görüşmeler

ABD, 2025–2026 boyunca Çin'e yönelik gelişmiş YZ çipleri ve yarı iletken ekipmanları üzerindeki ihracat kontrollerini sürdürdü ve sıkılaştırdı. Çin ise buna sürekli olarak "askerileştirmeyi artırma ve kalkınmayı engelleme girişimleri" olarak karşı çıktı . Çin Dışişleri Bakanlığı, ABD ile YZ iş birliğine açık olduğunu defalarca belirtmiş ve YZ'nin son Çin-ABD liderler zirvelerinde ele alındığını not etmiştir, ancak resmi bir ikili YZ yönetişim çerçevesi kamuoyuna açıklanmamıştır .

Bu arama turunda, 2025–2026'da belirli ABD-Çin ortak büyük dil modeli veya robotik araştırma projelerini doğrulamak veya resmi bir ikili YZ yönetişimi görüşme kanalını teyit etmek için yeterli kanıt mevcut değildi. Sorunun bu yönleri şimdilik yanıtsız kalmaktadır.