Kongo'daki Ebola Krizinin Derinlerinde: Aşısı Olmayan Bir Virüs ve Çöken Güven

Demokratik Kongo Cumhuriyeti'nde (DRC) Mayıs 2026'da patlak veren Bundibugyo virüsü kaynaklı Ebola salgını, sağlık otoritelerini âdeta bir kâbusa sürüklemiş durumda. Dünya Sağlık Örgütü'nün (DSÖ) 16 Mayıs'ta "Uluslararası Halk Sağlığı Acil Durumu" (PHEIC) ilan etmesine neden olan bu kriz, klasik bir sağlık sorununun çok ötesine geçti; yerel halkın korkusu, öfkesi ve dezenformasyon, virüsün kendisinden daha hızlı yayılıyor.

1. En Büyük Engel: Ne Aşı Var Ne de İlaç

Salgının belki de en korkutucu yanı, Bundibugyo türüne (BDBV) karşı elimizin neredeyse tamamen boş olması. 2026 yılına gelmemize rağmen, bu türe özel onaylanmış bir aşı ya da ilaç tedavisi bulunmuyor . Daha önceki salgınlarda kullanılan Inmazeb ve Ebanga gibi onaylı Ebola tedavileri yalnızca Zaire ebolavirüsüne karşı etkili .

Şu an için hastalara sadece destekleyici bakım uygulanabiliyor. DSÖ'nün topladığı bir danışma kurulu, MBP134, maftivimab, remdesivir ve obeldesivir gibi aday ilaçların yalnızca klinik araştırmalar kapsamında kullanılmasını tavsiye etti. Amaç, hiç olmazsa bu krizden güvenilir veri çıkarabilmek .

2. Defin Ekiplerine Saldırılar ve Kaçan Hastalar

Sahadaki sağlık çalışanları için durum tam anlamıyla bir savaş alanı. 1 Haziran'da Güney Kivu'nun Katana kasabasında bir defin ekibi saldırıya uğradı; ekip, tabutu bırakıp kaçmak zorunda kaldı . Bu, virüsün yeni bulaş zincirleri oluşturma riskini katladı. Aynı gün içinde 11 Ebola hastası da izolasyon tesislerinden firar etti .

Bu münferit bir olay değil. Mayıs ayı sonunda, Rwampara'da ALIMA tarafından işletilen bir tedavi merkezi, yetkililerin cenazeyi aileye teslim etmemesi üzerine öfkeli bir kalabalık tarafından ateşe verildi . Birkaç gün içinde bölgede iki tedavi merkezi daha kundaklandı .

3. Derin Güvensizlik: "Batılılar Bu Hastalığı Yarattı"

Kongo'nun doğusundaki birçok kişi, Ebola'nın gerçek olduğuna inanmıyor ya da "Batılıların para kazanmak için uydurduğu bir hastalık" olarak görüyor . Dedikodular, resmî sağlık mesajlarından çok daha hızlı yayılıyor. Aileler, kültürel gelenekleri ve onurlarını öne sürerek hastalarını saklıyor ya da güvenli defin işlemlerini reddediyor .

Bir köyde, sağlık çalışanları silahlı isyancılarla tehdit edilip kovuldu ve aile cenazeyi kendi başına gömdü. Bu tek bir defin, onlarca yeni bulaş anlamına gelebilir .

4. Temas Takibi Yerlerde Sürünüyor

Salgını kontrol altına almanın altın kuralı olan temas takibinde başarı oranı yalnızca %45 civarında. Bu, başarı için gereken %90 eşiğinin çok uzağında. Vakaların ve temaslıların saklanması, sürveyans ekiplerinin direnişle karşılaşması bu düşüşün ana sebebi.

5. Silahlı Çatışma ve Erişim Engeli

M23 ile Kongo ordusu arasında süren çatışmalar ve diğer silahlı grupların varlığı, tıbbî ekiplerin hareket kabiliyetini ciddi şekilde kısıtlıyor . Ituri eyaletinde defin ekipleri artık ancak asker ve polis eskortu eşliğinde görev yapabiliyor .

6. Liderlik ve Güven: Teknik Çözümden Daha Kritik

DSÖ Genel Direktörü Tedros Adhanom Ghebreyesus, bu salgını durduracak olanın aşılar ya da ilaçlardan önce "toplum güveni, yerel liderlik ve sosyal angajman" olduğunu defalarca vurguladı . DSÖ, Bundibugyo Ebola'sını "birine bakım verdiğinizde kaptığınız bir hastalık" olarak tanımlıyor . Bu tanım, bulaşma biçiminin sosyal bağlarla ne kadar iç içe olduğunu gösteriyor.

7. Rakamlar Ne Diyor? (2 Haziran itibarıyla)

CDC'nin verilerine göre DRC'de 363 doğrulanmış vaka ve 62 teyitli ölüm kaydedildi. Salgın Ituri, Kuzey Kivu ve Güney Kivu eyaletlerinde tam 24 sağlık bölgesine sıçramış durumda . Şüpheli vaka sayıları çok daha yüksek ve bu, sürveyans sistemindeki boşlukları gözler önüne seriyor.

Umut Var mı? Mücadele Nasıl Sürüyor?

Yerel radyo istasyonları, söylentilerle mücadele etmek ve doğru bilgiyi yaymak için kullanılıyor, ancak köklü komplo teorilerine karşı işleri çok zor . Birleşmiş Milletler ve DSÖ, sahadaki operasyonlarını büyütmeye çalışsa da güvensizlik ve yanlış bilgi, çözümün önündeki "en büyük engeller" olarak tanımlanıyor .