Küresel Havayolları 75.000'den Fazla Uçuşu İptal Etti: Hürmüz Jet Yakıtı Krizi Haziranda Kritik Eşiğe Ulaştı

Küresel havacılık sektörü, pandemiden bu yana en ağır krizini yaşıyor. Hürmüz Boğazı'nın kapanmasıyla tetiklenen jet yakıtı acil durumu, havayollarını peş peşe sefer iptallerine ve bilet fiyatlarını artırmaya zorluyor. 28 Şubat 2026'da ABD ve İsrail'in, "Epic Fury" (Destansı Öfke) Operasyonu kapsamında İran'a düzenlediği koordineli saldırılar—İran'ın dini lideri Ali Hamaney'in öldürülmesini de içeren bir kampanya—Tahran'ın anında boğazı ablukaya almasına yol açtı. Normalde dünya günlük petrol arzının yaklaşık %20'sinin geçtiği bu kritik geçiş noktasından tanker trafiği üç ayı aşkın süredir %90'ın üzerinde düşmüş durumda .

Çatışma öncesine kıyasla jet yakıtı fiyatları kabaca iki katına çıkarak galon başına yaklaşık 4,50 ila 4,90 dolar seviyesine yükseldi . ABD jet yakıtı stoklarının yaklaşık 21 günlük arza—1963'ten beri en düşük seviye—gerileyeceği tahmin ediliyor . Jet yakıtının yaklaşık üçte birini büyük ölçüde Orta Doğu'dan ithal eden Avrupa'da ise stoklar, Uluslararası Enerji Ajansı'nın (IEA) kritik 23 günlük kıtlık eşiğine doğru ilerliyor. Goldman Sachs analizine göre Haziran ayı, Avrupa için bir dönüm noktası olarak belirlendi .

Bu acil durum, 6-8 Haziran tarihlerinde Rio de Janeiro'da düzenlenen ve 1.500'den fazla havayolu CEO'su ile hükümet yetkilisini bir araya getiren 82. IATA (Uluslararası Hava Taşımacılığı Birliği) Yıllık Genel Kurulu'nun ana gündem maddesi haline geldi. Toplantıların odağında yakıt maliyet kontrolü, ağ dayanıklılığı ve kalıcı olarak yüksek uzun mesafe uçuş fiyatları riski var .

Tetikleyici: Boğaz Nasıl Kapandı?

28 Şubat 2026'da ABD ve İsrail, İran'ın askeri tesislerini, nükleer alanlarını ve üst düzey liderliğini hedef alan koordineli hava saldırıları başlattı . Operasyonun ilk saatlerinde İran'ın dini lideri Ali Hamaney öldürüldü . İran, bölge geneline yüzlerce misket ve binlerce insansız hava aracıyla misilleme yaparak Hürmüz Boğazı'nı uçuşa yasak bölge ilan etti . Deniz trafiği neredeyse anında çöktü: gemi takip verileri 28 Şubat akşamı itibarıyla %70'lik bir düşüş kaydetti ve trafik zamanla %90'ın üzerinde azaldı .

2026 yılı Haziran ayı başı itibarıyla, müzakereci düzeyinde geçici bir ateşkes anlaşması mevcut olsa da henüz taraflarca imzalanmış değil ve boğaz yeniden açılmadı .

Büyük Taşıyıcılar Kapasiteyi Nasıl Kısıyor?

Dünya genelinde havayolları 2026 yaz tarifelerinden 75.000'den fazla uçuşu kaldırdı; Mart ve Haziran ayları arasında 150.000'den fazla uluslararası sefer iptal edildi . Kesintiler her büyük bölgeyi kapsıyor.

Emirates, Haziran tarifesini %16'ya varan oranda azaltarak piyasadan yaklaşık 480.000 ila 500.000 koltuğu çekti ve planlanan her 6 uçuştan neredeyse 1'ini iptal etti . Büyük ölçüde bölgesel yakıt tedarik zincirlerine bağımlı olan Körfez merkezleri en ağır darbeyi alanlar arasında .

Lufthansa Grubu, altı ayda 20.000 uçuşluk iptalle en büyük kesintiyi duyurdu ve Ekim ayına kadar Frankfurt ile Münih operasyonlarından yaklaşık %11'lik bir dilimi kesti. Grup, bu iptallerin 40.000 metrik tondan fazla jet yakıtı tasarrufu sağlayacağını belirtti . Lufthansa ayrıca 27 kısa mesafe uçağını yere indiriyor .

KLM, Amsterdam Schiphol Havalimanı'ndan 80 gidiş-dönüş seferi de dahil olmak üzere 150'den fazla Avrupa uçuşunu iptal etti. Hollandalı taşıyıcı, artan gazyağı maliyetleri nedeniyle bu hizmetlerin "şu anda finansal olarak işletilebilir olmadığını" söyledi .

Air Canada, 1 Haziran ile 25 Ekim arasında 38 günlük New York uçuşundan dördünü düşürüyor, planlanan Guadalajara-Montréal rotasını askıya alıyor ve Fort McMurray ile Vancouver arasındaki iç hat seferini kesiyor. Bir şirket sözcüsü, iki katına çıkan yakıt fiyatlarıyla düşük kârlılıktaki rotaların "artık ekonomik olmadığını" söyledi .

Avrupalı taşıyıcılar toplu olarak yalnızca Mayıs tarifelerinden yaklaşık 13.000 uçuş ve 2 milyondan fazla koltuğu çekti .

Yolcular Şu Anda Ne Ödüyor?

Çatışmanın başlangıcından bu yana jet yakıtı fiyatları kabaca iki katına çıktı ve taşıyıcılar bu maliyetleri bilet zammı ve ek ücretlerle yolculara yansıtıyor . Asya, Okyanusya ve Avrupa'daki havayolları yakıt ek ücreti ekledi veya taban ücretleri artırdı . Air France ve KLM, Asya, Afrika ve Orta Doğu için €100, Kuzey Amerika içinse €70 uzun mesafe ek ücreti uygulamaya başladı .

Sektör, talebin devam ettiği bu dönemde fiyatları ne kadar artırabileceğini test ediyor; ancak IATA zirvesindeki yöneticiler, talebin zayıflamasına yol açmadan yolcuların daha ne kadar zam kaldırabileceği konusunda belirsizlik olduğunu kabul ediyor .

Avrupa'nın Haziran Kıtlık Uyarısı

Yüksek fiyatların ötesinde, Avrupa fiziksel bir yakıt kıtlığı ihtimaliyle karşı karşıya. Uluslararası Havalimanları Konseyi (ACI), Nisan ayında AB komisyon üyelerine yazdığı bir mektupta, boğazın üç hafta içinde tamamen yeniden açılmaması durumunda Avrupa havalimanlarının "sistemik bir jet yakıtı kıtlığı" riski altında olduğu konusunda uyardı . Goldman Sachs analizi, yaz seyahat talebinin Mart seviyelerinin %40 üzerine çıktığı bir dönemde, Avrupa stoklarının Uluslararası Enerji Ajansı'nın (IEA) 23 günlük kritik eşiğinin altına düşeceğini öngörüyor .

Ryanair, bu bahar işlem ortaklarının yalnızca Mayıs ayına kadar yeterli jet yakıtı tedarikini garanti edebileceğini söyledi . Analistler, havayollarının azalan yakıt stoklarını karneye bağlaması nedeniyle Haziran ayına kadar Avrupa-Asya rotalarında %30-50 kapasite düşüşü olacağını tahmin ediyor .

İngiltere'de düzenleyiciler, 3 Mayıs'ta havayollarının jet yakıtını korumak için uçuşları iptal etmesine veya birleştirmesine izin veren acil durum kuralları yayınladı .

Yakıtın Ötesindeki Tedarik Zinciri Etkileri

Aksaklıklar yakıt maliyetleri ve iptallerin ötesine uzanıyor. Havayolları, çatışma bölgelerinden ve kapalı Orta Doğu hava sahasından kaçınmak için daha uzun dolambaçlı rotalardan uçuyor, bu da yakıt tüketimini ve işletme maliyetlerini artırıyor . Parça ve yakıt tedarik zincirleri sekteye uğradığı için yeni uçak teslimatları gecikmelerle karşı karşıya . Kriz, zaten sınırlı arzda olan sürdürülebilir havacılık yakıtı kıtlığı derinleştikçe havayollarının iklim hedeflerini de gölgeledi .

IATA Genel Kurulu ve Yaz Seyahati Görünümü

Rio de Janeiro'daki 82. IATA Yıllık Genel Kurulu'nda, İran savaşı ve yakıt krizi 1.500 katılımcının tartışmalarına hâkim durumda. Oturumlarda yakıt maliyeti kontrolü, ağ dayanıklılığı ve ücret stratejisi üzerinde yoğunlaşılıyor . Hürmüz krizi küresel havacılık ekonomisini yeniden şekillendirirse, kalıcı olarak daha yüksek uzun mesafe bilet fiyatları riski merkezi bir endişe kaynağı .

Bir ateşkes imzalansa bile, analistler hızlı bir rahatlama olmayacağı konusunda uyarıyor. Sektör yetkilileri, hasar gören Orta Doğu rafineri kapasitesinin yenilenmesinin ve tedarik zincirlerinin normale dönmesinin aylar alacağını belirtiyor . En iyi senaryo, boğazın yeniden açılması halinde birkaç ay içinde kademeli bir normalleşme; en kötü senaryo ise azalan yakıt stoklarının yaz zirvesiyle çakışması sonucu çağlayan halinde iptaller ve Avrupa'da yerel yakıt tayınlaması yaşanması.

Veriler, yolculara şu mesajı açıkça veriyor: Daha az uçuş, daha yüksek ücretler ve azalan yakıt stokları yaz zirvesiyle çakıştığında son dakika iptallerinin gerçek bir olasılık olması.