Şanghay uzay bilişimini sanayi hamlesine dönüştürüyor

Şanghay, uzay bilişimini tek başına bir havacılık projesi olarak değil, uçtan uca bir sanayi kümesi olarak konumlandırıyor. Kentin güneybatısındaki Songjiang bölgesinde 30 Ağustos’ta Çin’in ilk uzay bilişimi sanayi geliştirme forumu düzenlendi ve uzay tabanlı bilişim için yeni bir sanayi üssü açıldı. Girişim; uydu üretimi ve takımyıldız işletmeciliğini yarı iletkenler, yapay zekâ, bulut hizmetleri, araştırma ve yatırımla bir araya getiriyor. 234

Temel fikir basit: Uydular yalnızca veri toplayıp büyük ve ham dosyaları Dünya’ya göndermesin. Uygun işlemciler ve iletişim bağlantılarıyla görüntüleri, sinyalleri ve diğer sensör verilerini yörüngede analiz edebilsin; bunun yerine sonuçları, uyarıları veya seçilmiş dosyaları iletsin. Böylece uydu-yer bağlantılarındaki bant genişliği baskısının azalması ve gözlemden kullanılabilir bilgiye geçişin hızlanması hedefleniyor. 13

Songjiang neden öne çıkıyor?

Songjiang, “6G + yapay zekâ + uydu interneti + uzay bilişimi” bileşenlerini bir araya getiren entegre bir sanayi kümesinin merkezi olarak geliştiriliyor. Bölgedeki mevcut planlar; uydu üretimi, takımyıldız işletmeciliği, faydalı yükler, bileşenler ve uygulama hizmetleri dâhil olmak üzere tedarik zincirinin çeşitli halkalarını kapsıyor. 45

Bölge aynı zamanda ticari uzay sektörü için önemli bir dayanak barındırıyor. Qianfan alçak Dünya yörüngesi takımyıldızıyla ilişkilendirilen geliştirici ve işletmeci SpaceSail’in merkezi Songjiang’da bulunuyor. Bölgede başka uydu üreticileri ve havacılık-uzay araştırma kuruluşları da faaliyet gösteriyor. 3

Şanghay’ın forumu burada düzenlemesinin nedeni de bu mevcut sanayi tabanı. Etkinlik, normalde ayrı alanlarda çalışan şirketleri aynı masaya getirmeyi amaçladı: Uydu üreticilerinin bilişim yüklerinin güç ve ısıl gereksinimlerini anlaması, çip geliştiricilerinin yörüngede kullanılabilir platformlara erişmesi, enerji ve ısıl kontrol uzmanlarının işlemci talebini doğru hesaplaması, yatırımcıların ise teknolojinin ticarileşme yolunu daha net görmesi gerekiyor. 2

Hangi kuruluşlar ve sektörler sürece dâhil?

Forum; havacılık ve uzay geliştiricilerini, yarı iletken üreticilerini, yapay zekâ uzmanlarını, bulut hizmeti sağlayıcılarını, araştırma kurumlarını ve yatırımcıları buluşturdu. Çin Bilimler Akademisi ve Çin Bilgi ve İletişim Teknolojileri Akademisi uzmanlarının yanı sıra Şanghay Gelecek Sanayiler Fonu’ndan bir temsilci de etkinlikte yer aldı. Toplamda 40’tan fazla şirket temsil edildi. 2

Önerilen tedarik zinciri roket ve uydularla sınırlı değil. İş birliği gündeminde şu başlıklar bulunuyor:

• uzay koşullarına dayanıklı çipler ve uydu üzeri bilişim platformları;
• uydu faydalı yükleri ve uydu platformları;
• uydular arası lazer iletişimi;
• uzay tabanlı enerji sistemleri ve ısıl kontrol;
• depolama ve işletim sistemleri;
• yapay zekâ modelleri ve uygulamaları;
• takımyıldız ağları ve bulut bağlantılı hizmetler. 24

Şanghay, mayıs ayında da resmi bir ekosistem ortaklığı kurmuştu. Fudan Üniversitesi ortaklığın başkan kuruluşu olarak seçilirken Şanghay Yuanxin Satellite Technology, Zhongke TianSuan (Shanghai) Information Technology ve Çin Bilimler Akademisi’ne bağlı Mikro Uydular İnovasyon Enstitüsü başkan yardımcısı kuruluşlar olarak belirlendi. Şanghay XingShu TianSuan Aerospace Technology ise sekreterya görevini üstlendi; ilk aşamada 16 kuruluş ortaklığa katıldı. 1

Bu yapı, Songjiang’daki yeni merkeze kurumsal bir katman ekliyor. Amaç; temel araştırmadan takımyıldızların kurulmasına, yörünge içi uygulamalardan ticari hizmetlere kadar uzanan hatta üniversiteleri, araştırma kurumlarını ve şirketleri birbirine bağlamak. 114

Yörüngede veri işlemek neyi değiştirebilir?

Geleneksel uzaktan algılama iş akışında uydu veriyi toplar, bir yer istasyonuna gönderir ve işlemenin önemli bölümü karadaki sistemlerde gerçekleştirilir. Uydu ne kadar fazla veri toplarsa, bu veriyi Dünya’ya aktarmak, depolamak ve analiz etmek için gereken kapasite de o kadar büyür.

Uzay bilişimi, işlemenin bir bölümünü verinin kaynağına yaklaştırıyor. Yüksek performanslı işlemcilerle donatılmış bir uydu; görüntüdeki örüntüleri tanıyabilir, bir sinyaldeki olayı tespit edebilir veya aktarılacak verileri önem sırasına koyabilir. Böylece tüm ham dosyalar yerine daha küçük bir sonuç paketi, bir uyarı ya da yalnızca yüksek değer taşıyan içerik gönderilebilir. 13

Bu yaklaşımın üç pratik avantajı öne çıkıyor:

1. Daha az ham veri aktarımı: Uydu üzerindeki analiz, yer bağlantıları üzerinden gönderilecek bilgi miktarını azaltabilir.
2. Daha hızlı tepki: Verinin toplandığı noktaya yakın işlem yapmak, zamanın kritik olduğu durumlarda uyarıların ve kararların hızlanmasını sağlayabilir.
3. Daha koordineli takımyıldızlar: Yüksek hızlı bağlantılarla birbirine bağlanan uydular, iş yüklerini paylaşabilir; veri veya bilişim görevlerini ağ içinde yönlendirebilir. 14

Ancak bu, tüm hesaplamaların uzayda yapılacağı anlamına gelmiyor. Daha gerçekçi model; iş yüklerini uydular, uydular arası bağlantılar, yer istasyonları ve bulut altyapısı arasında paylaştırmak, her katmanı en uygun olduğu yerde kullanmak olacaktır.

Xingshu Planı uzun vadeli yol haritasını çiziyor

Şanghay’ın Xingshu Planı, küresel ölçekte uzay tabanlı akıllı bilişim ağı oluşturmayı amaçlıyor. Planın açıklanan hedefleri arasında verilerin yörüngede işlenmesi, bilişim kapasitesinin talebe göre tahsis edilmesi ve gerçek zamanlı hizmet sunulması yer alıyor. 1

Plan, Songjiang’daki sanayi girişimini daha geniş bir altyapı vizyonuna bağlıyor: Uydular, birbirinden kopuk veri toplama platformları değil, dağıtık bir bilişim sisteminin düğümleri hâline gelecek. Mayıs ayında kurulan ekosistem ortaklığı, Xingshu’yu ilk büyük sanayi hamlesi olarak tanımlamıştı. Bu da yaklaşımın tekil teknik atılımlardan koordineli bir geliştirme modeline kaydığını gösteriyor. 1

Bazı haberlerde planın ilk doğrulama aşamasında bilişim ve uç bilişim uydularının kullanılacağı, ardından ticari genişleme ve daha büyük bir takımyıldız kurulmasının hedeflendiği aktarıldı. Bu rakamlar mevcut ve işler durumdaki bir ağın kapasitesini değil, yol haritasındaki hedefleri ifade ediyor; dolayısıyla gerçekleşmiş sonuçlar olarak okunmamalı. 78

Yörünge veri merkezi fikri ve sınırları

Bu vizyonun en iddialı versiyonu, güneş enerjisiyle çalışan yörünge veri merkezlerinden oluşan bir ağ kurulması. Destekleyenlere göre uydular, uzayda Güneş ışığına sürekli erişimden yararlanarak verileri Dünya’nın üzerinde işleyebilir ve karadaki enerji sistemleri üzerindeki baskının bir bölümünü hafifletebilir. 6

Bu fikir, yörünge veri merkezlerinin yakın zamanda karadaki tesislerin yerini alacağı anlamına gelmiyor. Uzay sistemleri; enerji üretimi, vakum ortamında ısının uzaklaştırılması, elektronik bileşenlerin radyasyondan korunması, fırlatma ve bakım maliyetleri, güvenilirlik ve uzay enkazı riskleriyle baş etmek zorunda. Mevcut bilgiler bu tesisleri uzun vadeli bir öneri olarak sunarken, Şanghay’ın bugünkü odağı daha çok sanayi koordinasyonu, teknoloji doğrulaması ve yörünge içi uygulamalar. 34

Bu nedenle 30 Ağustos’taki girişim, önce gerekli altyapı katmanlarını kurma çabası olarak okunmalı: çipler, faydalı yükler, iletişim, enerji, ısıl kontrol, yazılım, uydular, uygulamalar ve standartlar. Songjiang’ın eylem planı, 2030’a kadar ilgili sanayi ölçeğinin 50 milyar yuanı aşmasını ve tedarik zincirinin üst ve alt halkalarında 80’den fazla şirketin toplanmasını hedefliyor. Ancak bunlar gerçekleşmiş sonuçlar değil, politika hedefleri. 4

Şanghay aslında neyin kontrolünü hedefliyor?

Ticari uzay rekabeti giderek yalnızca fırlatma araçları ya da uydu sayıları üzerinden yürümüyor; altyapı ve veri akışları da yarışın merkezine yerleşiyor. Şanghay, uyduların hesaplama yapabilmesi için gereken sektörleri bir araya getirerek yörünge donanımından yapay zekâ hizmetlerine ve karadaki bulut koordinasyonuna kadar tüm zincirde konum edinmeye çalışıyor.

Yeni forum ve sanayi üssü, büyük yörünge veri merkezlerinin ticari olarak hazır olduğunu kanıtlamıyor. Ancak Şanghay’ın uzay bilişimini koordineli bir sanayi ve araştırma önceliği olarak ele aldığını gösteriyor. Songjiang ise yörünge veri ekosistemi fikrini donanıma, standartlara ve gerçek uygulamalara dönüştürmek için bir test alanı işlevi görüyor. 24