Rusya’nın jet İHA’ları neden öncekilerden daha zor engelleniyor?

Rusya’nın uzun menzilli saldırı İHA’ları iki yönden değişiyor: Geran ailesinin yeni jet motorlu modelleri daha hızlı uçuyor, mesh telsizler ise İHA’ların havada birbirlerine iletişim aktarabilmesini sağlıyor. Bu gelişmeler Ukrayna’nın savunmasını zorlaştırıyor; fakat Kiev’in bu araçları durduracak hiçbir yöntemi olmadığı anlamına gelmiyor. Bildirilen veriler, Ukrayna’nın jet motorlu İHA’ların önemli bir bölümünü hâlâ düşürdüğünü ya da etkisiz hâle getirdiğini, ancak yüksek saldırı temposunun savunmayı tekrar tekrar sınadığını gösteriyor.145

Daha hızlı modeller, daha fazla saldırı

Geran-4 ve Geran-5, jet motorlu Geran türevleri arasında yer alıyor. Haberlere göre bu modellerde Çinli tedarikçilerle ilişkilendirilen turbojet motorları kullanılıyor.510 Pervaneli eski modellere kıyasla daha yüksek hız, bu İHA’ların yavaş hedeflere göre tasarlanmış hava savunma sistemlerince vurulmasını güçleştiriyor.113

Ukrayna ordusu BBC’ye, jet motorlu İHA saldırılarının Haziran 2026’da yaklaşık 350’den Temmuz’da 1.600’e, Ağustos’ta ise 2.800’e çıktığını söyledi. BBC Verify’ın Ukrayna Hava Kuvvetleri verileri üzerinden yaptığı incelemeye göre Ağustos boyunca her gün fırlatma gerçekleşti.1 Kyiv Post’un Ukrayna Hava Kuvvetleri’ne dayandırdığı ayrı bir haberde eylül için 3.177 fırlatma bildirildi.28 1 Ekim’de yayımlanan başka bir haberdeyse Rusya’nın eylül başından itibaren 2.730’dan fazla jet motorlu Geran kullandığı belirtildi.4 Eylül rakamları birbiriyle örtüşmüyor; haberlerde farkın nedeni açıklanmadığı için sayıları doğrudan karşılaştırmak doğru olmaz.

İHA’lar birbirlerine iletişim aktarabiliyor

Haberlere göre Çin yapımı mesh telsizler, sabit kanatlı İHA’ların iletişimi bir uçaktan diğerine aktarmasına olanak sağlayabiliyor. Savaş Araştırmaları Enstitüsü’nün aktardığı Ukrayna kaynaklı tahminlerde, mesh ağıyla birbirine bağlanan Geran tipi İHA’lar üzerinden operatör kontrolünün en uzaktaki yer istasyonundan 150–175 kilometreye kadar sürdürülebileceği belirtiliyor.219 Bu bir tahmin; her uçuşta ve her muharebe koşulunda bağlantının aynı ölçüde güvenilir olacağını garanti etmiyor.

Havadan aktarım ağı, tek bir doğrudan bağlantıya kıyasla iletişimin kesilmesini zorlaştırabilir; ancak İHA’ları elektronik karıştırmaya karşı bağışık hâle getirmez. Benzer şekilde, İHA’ların havada sinyal aktardığına ilişkin haberler, telekomünikasyon kulelerinin de kullanıldığını kanıtlamıyor. Eldeki kaynaklar kule kullanımını doğrulamıyor; daha yüksek çözünürlüklü kameraların ne ölçüde yaygın biçimde takıldığını da ortaya koymuyor. Kamera ve güdüm sistemlerinde değişikliklerden söz edilse de bunların yaygınlığı veya hedeflemeyi ne kadar iyileştirdiği konusunda yeterli kanıt sunulmuyor.726

Engelleme mümkün; zor olan bunu ölçekte sürdürebilmek

Militarnyi’nin aktardığı Ukrayna Savunma Kuvvetleri verilerine göre eylül başından bu yana 2.730’dan fazla jet motorlu Geran kullanıldı; bunların 1.500’den fazlası düşürüldü veya elektronik yöntemlerle etkisiz hâle getirildi. Haberde bu oran yaklaşık yüzde 55 olarak veriliyor.4 Bu, Ukrayna’nın karşılık verebildiğini gösterirken aynı dönemde İHA’ların kayda değer bir bölümünün etkisiz hâle getirilemediğine de işaret ediyor. Yeni jet motorlu modeller için engelleme oranını yaklaşık yüzde 60 olarak veren başka haberler de var; eski İHA türlerinde bildirilen oranlar daha yüksek.13

Fırlatma altyapısındaki gelişmeler de tablonun bir parçası. Uydu görüntülerine dayanan haberlerde, Rusya’nın Oryol bölgesindeki ve jet motorlu İHA’ların fırlatıldığı Tsymbulova sahasında yeni sığınaklar ile bir fırlatıcı bulunduğu bildirildi.28 Bu, tesisin genişlediğine ilişkin haberleri destekliyor; ancak tek başına sahadan kaç İHA fırlatılabileceğini veya operasyonların ne hızla sürdürülebileceğini göstermiyor.

Yoğun saldırılar, savunmanın maliyetini de gündeme getiriyor: Çok sayıda İHA’ya karşı koymak ciddi kaynak gerektirebilir. Kampanyaya ilişkin analizlerde Rusya’nın jet motorlu İHA’ları yüksek sayılarda fırlatabilme kapasitesinin önemine dikkat çekiliyor.59 Ancak sağlanan haberlerde her bir İHA ile onu durdurmak için kullanılan önleyicinin maliyetini karşılaştıran doğrulanmış, tek bir hesap yok. Bu nedenle maliyet etkisini kesin bir oranla ifade etmek mümkün değil.

Putin’in “panzehir yok” iddiası neyi gözden kaçırıyor?

Putin’in Ukrayna’nın bu İHA’lara karşı “panzehiri” olmadığı yönündeki iddiası, mevcut kanıtların ötesine geçiyor. Ukrayna jet motorlu İHA’ları düşürdü veya etkisiz hâle getirdi. Bildirilen oranlar, asıl güçlüğün onları yeterli sayıda ve sürekli biçimde durdurmak olduğunu gösteriyor: hız, ağ üzerinden iletişim ve artan fırlatma hacmi mevcut savunma sistemleri üzerindeki baskıyı artırıyor.49

Dolayısıyla belirleyici mesele İHA’ların yenilmez olup olmadığı değil; Ukrayna’nın tekrarlanan saldırılar karşısında tespit ve önleme kapasitesini ne ölçüde sürdürebileceği. Mücadele, mutlak bir çaresizlikten çok ölçek meselesi.