İlk hedef sekiz ayda aşıldı
Rusya’nın 2026 federal bütçesi, savaşla bağlantılı harcamaların beklenenden hızlı yükselmesi nedeniyle yeniden şekilleniyor. Maliye Bakanı Anton Siluanov, yıl sonu açığının GSYH’nin %3’ünü aşmamasını beklediklerini söyledi. Bu oran, bütçe yasasında öngörülen %1,6’lık hedefin yaklaşık iki katı.
2
5
Ocak-ağustos döneminde federal bütçe açığı 5,8 trilyon rubleye, yani GSYH’nin %2,5’ine ulaştı. Bu tutar, yılın tamamı için belirlenen 3,8 trilyon rublelik (%1,6) hedefi şimdiden geride bıraktı. Aynı dönemde federal harcamalar yıllık bazda %14,7 artarken gelirlerdeki artış %9,2’de kaldı.
11
34
Ağustos ayında ise bütçe 660 milyar ruble fazla verdi; bu, son bir yılın en yüksek aylık fazlasıydı. Ancak bunun başlıca nedeni, büyük devlet bankaları ve şirketlerinin önceki yıl kârları üzerinden ödediği temettülerdi. Bütçeye yalnızca bu kalemden 691 milyar ruble girdi. Dolayısıyla bu gelişme, birikmiş açığın kapandığını değil, geçici ve tek seferlik bir nakit girişi yaşandığını gösteriyor.
29
Hükümetin bütçe portalındaki daha önceki veriler de harcamaların planı aşabileceğine, gelir tahmininin ise değişmeden kalacağına işaret etmişti. Bu durum, öngörülen ruble cinsinden açığı 1 trilyon rublenin üzerinde büyütebilirdi.
3
Savunma harcamaları bütçenin alanını daraltıyor
Alman Uluslararası ve Güvenlik İşleri Enstitüsü’nün (SWP) Rusya Maliye Bakanlığı verileri üzerinden yaptığı analize göre, 2026’nın ilk yarısında askerî harcamalar 10,7 trilyon rubleye çıktı. Bu, 2025’in aynı dönemine göre %30 artış anlamına geliyor. Tutar, 2026 için öngörülen yıllık GSYH’nin %4,7’sine ve ilk altı aylık GSYH’nin %10,5’ine eşdeğerdi.
33
2026 bütçesinde yılın tamamı için planlanan askerî harcama 14,9 trilyon ruble, başka bir ifadeyle GSYH’nin %6,3’üydü. İlk altı ayda yapılan harcama, bu tam yıl planının yaklaşık %72’sine ulaştı.
40
33
Aynı veri setine dayanan haberlere göre, ilk yarıdaki askerî harcama 2021’deki savaş öncesi düzeyin beş katından da fazlaydı.
51
Bu tempo, yıl sonundaki kesin askerî harcama tutarını tek başına belirlemiyor. Yine de sivil programlar üzerindeki kısıtlamanın nedenini açıklıyor: Savunma ve güvenlik için gerekli kaynaklar planlanandan hızlı arttığında, kısa vadede kaynak yaratmanın yollarından biri zorunlu görülmeyen sivil ödemeleri ertelemek oluyor. Ağustosta yayımlanan haberlerde, kamu kurumlarına kaynak yetersizliği ve genişleyen açık nedeniyle zorunlu olmayan harcamaları ötelemeleri talimatı verildiği belirtildi.
32
Açık nasıl finanse edilecek?
Siluanov, bütçe uygulaması sırasında ilave finansman ve harcama ihtiyaçlarının ortaya çıktığını, bunlar için yeni kaynaklar sağlanacağını söyledi. Bildirilen planlar; birikmiş hesap bakiyelerinin kullanılması ve iç borç piyasasından borçlanılmasını içeriyor.
19
Vergi politikası da bu yanıtın bir parçası. Rusya, askerî operasyonların finansmanı ve bütçe açığının sınırlandırılması amacıyla 2026’da vergileri yükseltti. Katma değer vergisi (KDV) oranı yıl başında %22’ye çıkarıldı.
2
14
Maliye Bakanlığı ayrıca şirketlerin tesislerini koruma ve insansız hava aracı saldırılarında oluşan hasarı onarma masraflarının vergisel açıdan nasıl ele alınacağına ilişkin yasa değişiklikleri hazırlıyor. Bu hazırlık, savaşın mali etkilerinin doğrudan askerî ödeneklerle sınırlı kalmadığını; tesislerin korunması ve hasarın giderilmesinin de vergi ve bütçe meselesine dönüştüğünü gösteriyor.
31
Sivil programlar için daha zor bir denge
Sivil harcamaların ertelenmesi devletin bu yükümlülüklerini ortadan kaldırmıyor; yalnızca ödeme zamanını değiştiriyor. Buna karşılık Kremlin’e, gelir artırma ve borçlanma sürecinde kısa vadeli kaynakları savunma, güvenlik ve savaşla bağlantılı ihtiyaçlara yönlendirme imkânı veriyor.
Baskı, olağan bütçe işlemlerinin ötesine de taşmış durumda. Putin, ağustos sonunda kritik altyapı sahiplerinin tesislerini yeterince koruyamadığı — buna İHA saldırılarına karşı koruma da dâhil — durumlarda bu varlıkların dış yönetime devredilmesine izin veren bir kararname yayımladı. Carnegie’nin analizine göre bu mekanizma, varlıkların yeniden dağıtımı için de bir yol yaratabilir.
36
Ertelenen sivil ödemeler, yüksek vergiler, iç borçlanma, altyapı koruma maliyetleri ve onarım giderlerine ilişkin vergi düzenlemeleri birlikte değerlendirildiğinde, bütçenin yalnızca cephedeki harcamalarla değil, Rusya içindeki varlıkların korunması ve onarılmasıyla da aynı anda baş etmeye çalıştığı görülüyor.
2027 için daha düşük hedef, ancak varsayımlara bağlı
Putin, 2027 federal bütçe açığının GSYH’nin yaklaşık %2’si düzeyinde öngörüldüğünü söyledi. Bu hesap, petrol fiyatı için varil başına yaklaşık 50 dolar gibi “çok ihtiyatlı” olarak tanımladığı bir varsayıma dayanıyor.
17
Bu hedef, 2026 için artık konuşulan %3 sınırından daha düşük. Ancak bir taahhüt değil, tahmin niteliğinde. Sonuç; bütçe gelirlerine, petrol fiyatlarına, borçlanma koşullarına ve özellikle askerî ve güvenlik harcamalarının seyrine bağlı olacak.
Putin, ocak-temmuz döneminde açık GSYH’nin %2,8’ine çıkmışken bile artan açığın Rus ekonomisi açısından “kritik” bir risk taşımadığını ve yönetilebileceğini savundu.
1
Özetle, ağustostaki fazla geçici bir rahatlama sağladı. Buna karşılık ocak-ağustos açığı ve savunma harcamalarının hızı, Rusya’nın neden %1,6’lık ilk açık hedefinden %3’lük bir sınıra doğru ilerlediğini ve sivil harcamaların bütçedeki en esnek kalem olarak neden öne çıktığını ortaya koyuyor.
2
29
33