JD.com robotları neden tek başına üretmek yerine tüm ekosistemi kurmaya çalışıyor?

JD.com’un robotik stratejisi, tek bir insansı robot geliştirme yarışından çok daha geniş bir hedefe işaret ediyor. Şirket; talebi bir araya getirmek, ortak bileşenleri standartlaştırmak, robotları gerçek operasyonlarda çalıştırmak, veri toplamak ve satış sonrası hizmetleri tek bir ağda birleştirerek sektörün ticarileşme katmanı olmayı amaçlıyor. Böylece robotların laboratuvar gösterilerinden mağaza, depo, sağlık, sanayi, ev ve kamuya açık hizmetlerde tekrarlanabilir kullanıma geçmesi hedefleniyor. 56

Planın ölçeği oldukça büyük. JD.com, 2028’e kadar robotik alanına 10 milyar yuan kaynak ayıracağını, 100 robot markasının her birinin bağımsız satışlarını 1 milyar yuanın üzerine çıkarmasına destek olacağını ve robotları 1 milyon uç noktadaki kullanım senaryosuna taşımayı hedeflediğini açıkladı. Bunlar şirketin duyurduğu hedefler; bağımsız olarak doğrulanmış sonuçlar değil. 56

Temel fikir: Robotik sektörünün yalnızca daha iyi makinelere değil, altyapıya da ihtiyacı var

Bir robot kontrollü bir tanıtımda başarılı olabilir; ancak bu, ticari bir ürün olarak çalışmaya hazır olduğu anlamına gelmez. Gerçek kullanım için güvenilir bileşenler, alıcılar, kurulum, eğitim, yazılım güncellemeleri, yedek parçalar, onarım, geri dönüşüm ve performansı geliştirecek yeterli operasyon verisi gerekir.

JD.com’un yaklaşımına göre robotik şirketleri genellikle belirli alanlarda uzmanlaşıyor: Bir şirket donanım üretiyor, bir diğeri kontrol sistemini geliştiriyor, başka bir şirket ise yapay zekâ modeline odaklanıyor. Buna karşılık geniş bir satış kanalı, farklı sektörlerde dağıtım ağı, standartlaştırılmış satın alma, küresel bakım hizmeti ve büyük bir gerçek dünya veri havuzunu aynı anda kurabilen şirket sayısı sınırlı. JD.com, bu sabit maliyetleri çok sayıda marka ve kullanım alanı arasında paylaştırmaya çalışıyor. 4710

1. Tüketici ve kurumsal talebi tek yerde toplamak

JD.com, doğrudan işletme modeliyle 200’den fazla robot markası ve temel bileşen tedarikçisiyle çalıştığını belirtiyor. Platformun kapsamı, tüketici ve ev robotlarının yanı sıra perakende, sağlık, sanayi ve lojistik uygulamalarını da içeriyor. Şirket ayrıca platformundaki robotları kullanıcı ihtiyaçlarına göre 16 kategoriye ayırdı. 146

Bu sınıflandırma JD.com’a yalnızca ürün sergileme işlevi kazandırmıyor. Şirket, bir ürünün kime hitap ettiğini netleştirebilir; markaları tüketici ve kurumsal taleple buluşturabilir; arama, danışma, satın alma ve değerlendirme verilerinden oluşan sinyalleri ürün ekiplerine aktarabilir. Bir habere göre JD.com platformundaki faaliyetler yaklaşık 700 milyon tüketici ve 8 milyon kurumsal müşterinin talep sinyallerini yansıtıyor. 4

Küçük robotik şirketleri açısından bu model, müşteri bulma ve ürün-pazar uyumunu test etme maliyetini azaltabilir. JD.com içinse hangi görevlerin gerçekten otomatikleştirilmek istendiğine dair daha geniş bir bakış sunar. Böylece şirket, yalnızca üreticilerin geliştirmeyi seçtiği ürünlere değil, kullanıcıların fiilen talep ettiği çözümlere de odaklanabilir.

2. Ortak bileşenleri standartlaştırmak: İlk örnek bataryalar

JD.com, dağınık robotik tedarik zincirlerinin ortak satın alma gücüyle nasıl düzenlenebileceğini batarya örneği üzerinden gösteriyor. Şirket, 20’den fazla robotik ortağıyla ortak batarya ölçüleri, bağlantı arayüzleri, iletişim protokolleri ve güvenlik standartları üzerinde çalışıyor. Model; merkezi satın alma, stok hazırlığı ve kademeli teslimatı da kapsıyor. 51517

Beklenen faydalar şunlar:

• daha yüksek hacim sayesinde satın alma ve bileşen maliyetlerinin düşmesi;
• özel tasarım ihtiyacının ve tekrarlanan mühendislik çalışmalarının azalması;
• yedek parçalara daha öngörülebilir erişim;
• değiştirme ve bakım süreçlerinin kolaylaşması;
• ürün geliştirme ve servis döngülerinin kısalması.

Batarya standardizasyonu, birlikte çalışabilirlik sorunlarının tamamını çözmez. Ayrıca kaynaklar, elde edilmiş tasarrufların boyutunu doğrulamıyor. Ancak bu örnek JD.com’un genel yaklaşımını açıkça ortaya koyuyor: Rakip robot üreticilerinin ortak ihtiyaçlarını belirlemek ve satın alma ile lojistik ölçeğini kullanarak bu ihtiyaçların karşılanmasını kolaylaştırmak.

3. Robotları sürekli gerçek dünya işlerine sokmak

JD.com, robotik faaliyetlerini yalnızca sahnede sergilenen gösterilerle sınırlamıyor; ticari operasyonlarının bazı bölümlerini robot uygulamalarına açıyor. Bildirilen örnekler arasında alışveriş merkezlerinde yönlendirme ve ürün danışmanlığı, raf düzenleme, kahve hazırlama, depolarda taşıma ve ayıklama, otonom teslimat, sağlık ve eczane ürünlerinin paketlenmesi ile yaşlılara destek hizmetleri bulunuyor. Şirketin servis faaliyetleri de arıza tespiti, onarım, batarya değişimi, bakım, ekspertiz ve geri dönüşümü kapsıyor. 16182022

Bu ortamlar önemli; çünkü robotları değişken koşullara maruz bırakıyor. Farklı mağaza düzenleri, nesneler, müşteriler, iş akışları ve arıza biçimleri, kısa ve önceden programlanmış bir gösteriden çok daha zorlu bir test sunuyor. Bir mağazada ya da depoda tekrar tekrar çalışan robot, daha anlamlı geri bildirim üretebilir.

JD.com bu iş ortamlarını sürekli bir uygulamalı eğitim alanı olarak tanımlıyor. Stratejik değer iki yönlü: Robotlar operasyon deneyimi kazanırken JD.com da hangi görevlerin ekonomik açıdan anlamlı olduğunu, nerelerde hâlâ insan müdahalesine ihtiyaç duyulduğunu ve müşterilerin sahada çalışan bir sistemden ne beklediğini öğreniyor. 1517

4. Onarım ve ürün yaşam döngüsü ağı kurmak

Satış sonrası destek, robotik sektörünün en dikkat çekici başlığı olmayabilir; ancak ticari başarı açısından en kritik unsurlardan biri olabilir. Teşhis edilemeyen, onarılamayan, yükseltilemeyen veya güvenli biçimde geri dönüştürülemeyen bir makine, temel teknolojisi çalışsa bile pahalı bir soruna dönüşebilir.

JD.com, Çin’de sekiz robot onarım merkezi kurduğunu ve “120” hizmet hedefini uygulamaya aldığını söylüyor: Bir dakika içinde yanıt, iki saat içinde yerinde ziyaret ve aynı gün onarım. Şirketin onarım kapasitesi Avrupa, Orta Doğu ve Kuzey Amerika’ya da genişledi. 415

JD.com ayrıca beş yıl içinde 80 RoboBase tesisi kurmayı ve 100’den fazla ülke ile bölgede satış sonrası hizmet ağı oluşturmayı planlıyor. Bu merkezlerin sergileme ve teslimat, bakım, araştırma ve tasarım, pilot montaj, veri toplama, üretim ve ürün yükseltme işlevlerini bir araya getirmesi amaçlanıyor. 57

Teorik olarak bu yapı, robot üreticilerinin kendi başlarına kurmaları oldukça maliyetli olabilecek hizmetlere erişmesini sağlayabilir. Müşteriler açısından da temel bir soruya daha net yanıt verebilir: Robot bozulduğunda ne olacak?

5. Gerçek dünya verileriyle bir öğrenme döngüsü oluşturmak

Somut yapay zekâ, yani fiziksel dünyada hareket eden ve görev yapan yapay zekâ sistemleri, algıyı eylemle ilişkilendiren verilere ihtiyaç duyar. Robotun ne gördüğü, nasıl hareket ettiği, neye dokunduğu ve beklenmedik koşullara nasıl tepki verdiği bu verilerin parçasıdır. JD Cloud, iki yıl içinde 10 milyon saatten fazla gerçek dünya senaryosu verisi toplamayı ve bu temel üzerinde şirketin kontrolündeki bir yapay zekâ model yığını geliştirmeyi planlıyor. 5611

Daha önceki haberlerde; lojistik, sanayi üretimi, sağlık, ev hizmetleri ve kentsel operasyonları kapsayan bir veri toplama hattından söz edilmişti. Bu hat veri toplama, etiketleme, eğitim ve doğrulama aşamalarını içeriyor. JD.com ayrıca insan perspektifinden çekilen gerçek dünya videoları ile robot gövdesinden alınan verileri birlikte toplamayı gündeme getirdi. 2426

Önerilen öğrenme döngüsü basit:

1. Robotlar mağaza, depo, ev ve diğer çalışma ortamlarında görev yapar.
2. Bu operasyonlar başarılı eylemler, hatalar ve istisnai durumlara dair örnekler üretir.
3. Veriler modelleri, arayüzleri ve görev planlamasını geliştirmeye yardımcı olur.
4. İyileştirilen sistemler aynı ağa yeniden yerleştirilerek tekrar test edilir.

Ancak yüksek miktarda video, otomatik olarak yüksek kaliteli bir robotik veri seti anlamına gelmez. Verilerin ilgili, doğru etiketlenmiş, hukuken kullanılabilir olması ve modellerin öğrenmesi gereken eylem ile sonuçlarla ilişkilendirilmesi gerekir. JD.com’un 10 milyon saatlik hedefi henüz bir plan niteliğinde; bu verilerin teknik değerinin bugünden garanti edildiği söylenemez.

JD.com ortak ağ modelinin işe yarayacağına neden inanıyor?

Ölçek ekonomisi

Talebi bir araya getirmek pazarlık gücünü artırabilir ve stok planlamasını kolaylaştırabilir. Ortak teknik özellikler, özellikle batarya gibi yaygın ancak güvenlik açısından kritik bileşenlerde tekrarlanan tasarım çalışmalarını ve yedek parça karmaşasını azaltabilir. 1015

Güvenilirliği yalnızca teknik değil, operasyonel bir yetenek olarak görmek

Robotik güvenilirlik, makinenin tek bir görevi tamamlayıp tamamlayamadığından ibaret değildir. Kullanım süresi, arıza teşhisi, yedek parça, saha teknisyenleri, yazılım güncellemeleri ve kullanım ömrü sonundaki işlemler de önemlidir. Yaşam döngüsü ağı, bu gereklilikleri sonradan eklenen hizmetler olmaktan çıkarıp ürünün bir parçası haline getirebilir. 78

Pazardan daha hızlı geri bildirim almak

JD.com’un ticaret ve operasyon faaliyetleri; ürün keşfini, müşteri sorularını, işlemleri, değerlendirmeleri, saha kurulumlarını ve servis kayıtlarını birbirine bağlayabilir. Bu geri bildirim, markaların umut vadeden kullanım alanlarını belirlemesine ve teknik geliştirmelere tek seferlik pilotlardan daha hızlı öncelik vermesine yardımcı olabilir. 47

Ortak hareket sorununu çözmeye çalışmak

Standartlaştırma ve ortak veri, tüm ekosisteme fayda sağlar; fakat küçük bir üreticinin bunları tek başına kurmak için yeterli kaynağı veya teşviki olmayabilir. JD.com bu boşluğu aynı anda düzenleyici, alıcı, işletmeci, servis sağlayıcı ve veri platformu olarak doldurmaya çalışıyor.

Henüz kanıtlanmayan noktalar

Strateji iddialı; ancak en önemli vaatlerin çoğu ileriye dönük hedeflerden oluşuyor. 80 RoboBase tesisi, 100’den fazla ülkede kapsama, 10 milyon saat veri, 10 milyar yuanlık kaynak, yüksek satışa ulaşacak 100 marka, 1 milyon uç nokta senaryosu ve 100 binden fazla satış sonrası iş gücü, şirketin açıkladığı plan veya hedefler. 567

Mevcut haberler ise 200’den fazla robot markasıyla ilişkiler, sekiz yurt içi onarım merkezi, 20’den fazla ortakla yürütülen standart batarya çalışmaları ve perakende, lojistik, bakım, sağlık ve ev hizmetlerinde bildirilen uygulamalar gibi bazı yapı taşlarını destekliyor. 41518

Bununla birlikte bu yapı taşları, ağın tamamının küresel ölçekte daha düşük maliyet, daha yüksek güvenilirlik veya kitlesel benimseme sağlayacağını henüz kanıtlamıyor. Sonuç; rakip markaların ortak standartları kabul edip etmeyeceğine, gerçek dünya verilerinin robot performansını iyileştirip iyileştirmeyeceğine, farklı pazarlarda servis ekonomisinin çalışıp çalışmayacağına ve müşterilerin ilk pilot uygulamalardan sonra robotlar için ödeme yapmayı sürdürüp sürdürmeyeceğine bağlı olacak.

Sonuç

JD.com’un bahsi, somut yapay zekâdaki darboğazın yalnızca robotun içindeki zekâ olmadığı fikrine dayanıyor. Asıl mesele; robotu uygun maliyetle satın alınabilir, sahada kullanılabilir, arızalandığında onarılabilir ve gerçek işlerden öğrenebilir hale getiren çevresindeki sistem.

Bu nedenle şirketin stratejisi dört farklı ölçeği bir araya getiriyor: Büyük bir ticaret platformundan gelen talep, ortak bileşenler için satın alma ve lojistik gücü, robotların çalışacağı gerçek ortamlar ve veri üretimi, ayrıca ürünün tüm yaşam döngüsünü kapsayan servis ağı. JD.com bu planı uygulayabilirse dağınık robotik ürünlerin daha desteklenebilir bir sektöre dönüşmesine katkı sağlayabilir. Şimdilik en güçlü kanıt, şirketin küresel robotik ağını tamamladığı değil; bu ağın altyapısını kurmaya başladığı yönünde.