CXMT’nin 9,8 Milyar Dolarlık Halka Arzı ve Çin’in DUV Hamlesi: Bellek Hisseleri Neden Çakıldı?

Aynı günlerde, Şanghay’da devlet destekli bir şirketin yerli immersion DUV litografi makinelerinin sınırlı üretimine başladığı bildirildi. Bu iki gelişme, Çin’in yalnızca bellek çipi üretimini değil, çip üretiminde kullanılan kritik ekipmanları da içeride geliştirme hedefini güçlendirdi. Yatırımcıların tepkisi ise sert oldu: Micron, SK Hynix, Samsung ve ASML hisseleri geriledi. Ancak mevcut veriler, kısa vadede küresel pazar dengelerinin kökten değiştiğini göstermiyor.

CXMT’nin rekor halka arzı ne finanse edecek?

2016’da kurulan CXMT, 2025’in son çeyreği itibarıyla küresel DRAM pazarının %7,67’sine sahipti . Şirket, halka arz gelirlerini ağırlıklı olarak bellek wafer’larının seri üretimini artırmaya ve araştırma-geliştirme çalışmalarına ayırmayı planlıyor. Hedeflenen üretim kapasitesi ayda yaklaşık 300.000 ila 380.000 wafer seviyesine ulaşmak .

Hisse, 27 Temmuz’daki ilk işlem gününde %466 yükseldi ve CXMT’yi Çin’in en değerli halka açık şirketleri arasına taşıdı . Bu sıçrama, yatırımcıların şirketi yalnızca Çin’in yerli DRAM tedarikçisi olarak değil, Samsung Electronics, SK Hynix ve Micron Technology’nin karşısına çıkabilecek uzun vadeli bir rakip olarak gördüğünü gösterdi.

Bununla birlikte halka arz izahnamesi, beklentilerin bazı alanlarda daha temkinli ele alınması gerektiğine işaret ediyor. 29,5 milyar yuanlık proje bütçesi üç başlığa bölünüyor:

• DRAM teknolojisi yükseltmeleri için 13 milyar yuan,
• yeni nesil DRAM araştırmaları için 9 milyar yuan,
• bellek wafer üretim hatlarının yenilenmesi için 7,5 milyar yuan .

İzahnamede, yüksek bant genişlikli bellek (HBM) için ayrı bir proje ya da açıklanmış bir finansman taahhüdü bulunmuyor . Yapay zekâ hızlandırıcılarında kullanılan HBM, bugün özellikle SK Hynix ve Samsung’un güçlü olduğu, bellek sektörünün en hızlı büyüyen ve en yüksek değer üreten alanlarından biri.

Yerli immersion DUV makineleri: Önemli adım, küçük ölçek

The Information’ın haberine göre Şanghay’da devlet destekli bir üretici, immersion deep ultraviolet (DUV) litografi makinelerinin üretimine başladı. İlk makinelerin bu yıl Semiconductor Manufacturing International Corp. (SMIC), Hua Hong Semiconductor ve CXMT’ye teslim edilmesi bekleniyor . Üreticinin adı, konunun siyasi hassasiyeti nedeniyle kamuoyuna açıklanmadı .

DUV litografi makineleri, devre desenlerini silikon wafer’ların üzerine işleyen ve çip üretim hatlarının temel ekipmanları arasında yer alan sistemler. Çinli üreticiler, gelişmiş EUV sistemlerine erişimin ihracat kısıtlamalarıyla sınırlandırılmasının ardından bu alanda yerli alternatifler geliştirmeye çalışıyor .

Ancak açıklanan üretim hedefleri, ASML’nin ölçeğiyle karşılaştırıldığında oldukça küçük:

• 2026’da yaklaşık 5 makine,
• 2027’de yaklaşık 20 makine.

ASML ise yalnızca 2025’te 131 immersion DUV sistemi sevk etti . Ayrıca Çin’de geliştirilen makinelerin performans ve güvenilirlik açısından hâlâ ASML sistemlerinin gerisinde olduğu, seri kullanıma geçmeden önce fabrikalarda kapsamlı testlerden geçirilmesi gerektiği belirtiliyor .

SMIC’in, Yuliangsheng üretimi bir immersion litografi sistemini Eylül 2025 gibi erken bir tarihte test ettiği de bildirildi . Buna rağmen Çin’in 7 nanometre sınıfı üretime uygun, ticari açıdan rekabetçi immersion DUV makinelerine ulaşmasının 2030’ların ortalarını bulabileceği; EUV konusunda ise 2040 civarının konuşulduğu tahminler bulunuyor .

Bellek hisseleri neden sert düştü?

Piyasa, CXMT’nin yeni sermayeyle kapasitesini büyütmesinin ve Çin’in kendi üretim ekipmanlarını geliştirmesinin küresel DRAM arzında fazlalık yaratabileceğinden endişe etti. Bu kaygı, özellikle bellek üreticilerinin hisselerinde büyük satışlara yol açtı.

• Micron Technology: 28 Temmuz’da %8,9 geriledi. Hisse, temmuz ayı genelinde %29’dan fazla düşerek 11 yılın en kötü aylık performansına doğru ilerledi .
• SK Hynix: Güney Kore’deki hisseleri bir günde %14’e kadar değer kaybetti; Amerikan depo sertifikaları da %9 geriledi .
• Samsung Electronics: Gün içindeki işlemlerde %13,4’e varan düşüş yaşadı .
• ASML: DUV haberinin ardından yaklaşık %11 geriledi. JPMorgan analistleri ise orta vadede bile etkinin sınırlı kalacağını değerlendirdi .

Güney Kore piyasaları, CXMT’nin gelecekte kendi litografi ekipmanlarını da üretebileceği ihtimali nedeniyle özellikle sert tepki verdi . ABD’de de çip hisselerinde geniş tabanlı satış görüldü; SanDisk %11, Nvidia ise %5 düştü .

ASML için tehdit ne kadar yakın?

Reuters’ın ifadesiyle ASML, ABD ile Çin arasındaki teknoloji rekabetinin ortasında “ABD-Çin kıskacında” kalmış durumda . Çin’in yerli ekipman üretimindeki ilerlemesi, uzun vadede ülkenin ASML’ye ve diğer Batılı tedarikçilere bağımlılığını azaltabilir.

Ancak kısa vadede ASML’nin teknolojik üstünlüğü devam ediyor. Şirketin immersion DUV ve EUV sistemleri hassasiyet, üretim hızı ve sahadaki güvenilirlik açısından Çin’in şu anki çözümlerinden belirgin biçimde ileride. Çin’in hedeflediği birkaç düzine makine de ASML’nin küresel sevkiyat hacmiyle karşılaştırıldığında oldukça küçük kalıyor .

Çin, 2025’te ASML’nin toplam satışlarının yaklaşık %29’unu oluşturdu. Bu satışların önemli bölümü DUV makineleri ve ilgili hizmetlerden geldi . ABD Kongresi’nde görüşülen MATCH Act’in yasalaşması durumunda ASML’nin SMIC, Hua Hong, Huawei, CXMT ve YMTC gibi Çinli şirketlere makine satması veya servis vermesi açık biçimde engellenebilir. Bu düzenlemenin ASML’nin toplam satışlarının yaklaşık %10 ila %15’ini etkileyebileceği tahmin ediliyor .

Dolayısıyla ASML aynı anda iki baskıyla karşı karşıya: Çin’deki müşterilerine erişimi sınırlayabilecek ABD yaptırımları ve Çin’in uzun vadede geliştirmeye çalıştığı yerli alternatifler.

Piyasa tepkisinin arkasındaki üç kritik belirsizlik

Analistlerin çoğu, CXMT’nin Samsung-SK Hynix-Micron üçlüsünü veya ASML’yi anlamlı ölçekte zorlamasının hâlâ yıllar alacağını düşünüyor . Bunun birkaç nedeni var:

1. DUV makineleri henüz kanıtlanmış değil. Haber, The Information’ın kimliği açıklanmayan kaynaklarına dayanıyor. Makinelerin büyük ölçekli üretim hatlarında ne kadar verimli ve güvenilir çalışacağı henüz netleşmiş değil .
2. HBM konusunda açık bir plan görünmüyor. CXMT’nin halka arz izahnamesinde HBM için ayrılmış bir proje bulunmaması, şirketin yapay zekâ belleği alanında sektör liderlerine hemen rakip olamayacağını gösteriyor .
3. Batı ekipmanlarına bağımlılık sürüyor. CXMT ve SMIC’in, stoklanmış Batı menşeli ekipmanlara operasyonel açıdan bağımlı olduğu ve gelişmiş üretimde verim ile yoğunluk farkını kapatmak için gereken EUV sistemlerine erişemediği belirtiliyor .

Sonuç: Bugünün kaybı değil, yarının rekabeti fiyatlanıyor

Çin’in CXMT’ye sağladığı büyük sermaye ve yerli DUV makinelerindeki ilerleme, ülkenin çipte kendine yeterlilik hedefinin artık yalnızca bir politika söylemi olmadığını gösteriyor. Bu gelişmeler, küresel bellek üreticileri ve ASML için uzun vadeli rekabet riskini daha inandırıcı hâle getirdi.

Buna karşılık, kısa vadede Micron, SK Hynix, Samsung veya ASML’nin pazar payının Çin tarafından büyük ölçekte ele geçirildiğine dair bir kanıt yok. Hisse senetlerindeki sert satış daha çok yatırımcı duyarlılığını, gelecekteki kapasite fazlası korkusunu ve Çin’in teknolojik ilerlemesinin hızına ilişkin belirsizliği yansıtıyor. Başka bir ifadeyle piyasa, bugünkü üretim kaybından çok yarının rekabet ihtimalini fiyatlıyor.