Çin’in artan veri merkezi talebine yönelik nükleer enerji hamlesinde en önemli ayrım zamanlama. Çalışan ve inşası süren geleneksel reaktörler elektrik sistemine en yakın katkıyı sunuyor. Junhe Nuclear’ın küçük modüler reaktörü (SMR) önümüzdeki on yıl için bir gösterim projesi; NovaFusionX’in füzyon çalışmalarıysa henüz deneysel eşiklere odaklanıyor.
4
7
19
2030’da ne kadar elektriğe ihtiyaç duyulabilir?
Danışmanlık şirketi Wood Mackenzie’ye göre Çin’deki tüm veri merkezlerinin yıllık elektrik tüketimi 2030’da yaklaşık dört katına çıkarak 774 teravatsaate (TWh), yani ülke tüketiminin yaklaşık %6’sına ulaşabilir. Yapay zekâ bu talebe yönelik ilgiyi artırıyor, ancak tahmin yalnızca yapay zekâ iş yüklerini değil bütün veri merkezlerini kapsıyor. Üstelik bu, kesinleşmiş bir tüketim miktarı değil, bir projeksiyon.
1
4 Düşük karbonlu elektrik üretimini artırma çabası, Çin’in 2060’a kadar karbon nötr olma hedefiyle de örtüşüyor.
1
Önce mevcut reaktörler
Çin’de 64 faal nükleer reaktör bulunduğu, 38 reaktörün daha inşa edildiği bildiriliyor. İnşaat halindeki reaktörlerin toplam kapasitesi yaklaşık 40 gigavat. Bu nedenle 2030’a yaklaşırken mevcut fisyon yatırımları, henüz öneri veya deney aşamasındaki füzyon santrallerinden daha doğrudan bir elektrik arzı seçeneği.
4 Yine de yeni kapasitenin veri merkezlerine ayrılacağı sonucu çıkarılmamalı: Veri merkezleri daha geniş elektrik sisteminden besleniyor.
4
14
Junhe Nuclear’ın hedefi: 2031 civarında SMR gösterimi
Şanghay merkezli Junhe Nuclear’ın 300 milyon yuan girişim sermayesi yatırımı aldığı ve ilk küçük modüler reaktör gösterim projesini tasarladığı bildiriliyor. Şirket, projeyi 2031 civarında işletmeye almayı hedefliyor; eski kömür santrallerinin sahalarından ve çalışanlarından yararlanma fikrini de gündeme getirdi.
7
17
Buradaki SMR, nükleer fisyon reaktörü. NovaFusionX’in geliştirdiği küçük ölçekli füzyon düzenekleriyle aynı teknoloji değil. Ayrıca 2031 bir şirket hedefi; tesisin tamamlandığı ya da elektrik ürettiği anlamına gelmiyor.
7
17
NovaFusionX: Büyük yatırım, deneysel hedefler
Füzyon girişimi NovaFusionX’in bugüne kadar toplam 2,4 milyar yuan finansman sağladığı bildiriliyor: 500 milyon yuan melek yatırım, 700 milyon yuan ek melek yatırım ve A serisi öncesi turlarda toplam 1,2 milyar yuan. Şirket, alan terslemeli konfigürasyon adı verilen bir füzyon yaklaşımı üzerinde çalışıyor.
18
NovaFusionX’in hedefleri 2026 sonuna kadar ilk plazmayı üretmek ve 2029’da deneysel net enerji kazanımı elde etmek. Kurucusu, füzyonun ticarileşme süresini beş ila on yıla indirme arzusunu dile getirdi.
18
19 Ancak ilk plazma üretimi ya da deneysel net enerji kazanımı, sürekli ve kullanılabilir elektriğin şebekeye verildiği anlamına gelmez. Şirketin gösterim amaçlı elektrik üretimi planları 2030’lu yıllara uzanıyor; dolayısıyla füzyon, 2030 talep tahminini karşılayacak kesin bir kaynak olarak görülmemeli.
12
19
ABD ile karşılaştırmada belirleyici olan ne?
Çin, reaktör inşaatını yerli imalat ve eşgüdümlü kamu yatırımlarıyla birleştirebiliyor. Haberlere konu olan bir Çin nükleer projesinde ekipmanların %90’ından fazlası yerli tedarikçilerden sağlandı.
50 Washington merkezli düşünce kuruluşu CSIS ise Çin’in 2023–2025 arasında füzyon için en az 6,5 milyar dolar kamu kaynağı seferber ettiğini tahmin ediyor. Bu rakam, ticari füzyonun yakın olduğu anlamına gelmiyor.
33
ABD’de teknoloji şirketleriyle bağlantılı yatırımların da yer aldığı güçlü bir özel sektör füzyon ekosistemi, federal araştırma desteği ve belirli aşamalara bağlı finansman programları bulunuyor.
27
32 ABD hükümetinin yol haritası, ilk füzyon santrallerinin 2030’lu yılların ortalarında devreye girmesini hedeflerken malzeme, altyapı, tedarik zinciri ve iş gücü açıklarına dikkat çekiyor.
28 Bu nedenle yalnızca kamu harcamalarını karşılaştırarak füzyonu hangi ülkenin önce ticarileştireceği söylenemez.
Kısa sonuç: Çin’in geleneksel fisyon reaktörleri şebekeye bugün ve yeni projeler tamamlandıkça katkı sağlayabilir. Junhe 2031 civarında bir gösterim peşinde; NovaFusionX ise deneysel füzyon hedeflerine ulaşmaya çalışıyor. Yapay zekânın büyüyen elektrik talebi üçüne de yatırım yapılmasını açıklıyor, fakat üçünün elektriği aynı takvimde sağlayacağı anlamına gelmiyor.
4
7
19