Rusya’nın 2026 bütçe krizi: Savaş harcamaları sivil kalemleri neden yüzde 35 daraltıyor?

Rusya’nın 2026 mali tablosunda iki ayrı sorun aynı anda büyüyor: bütçe açığı hızla genişliyor, devletin hemen kullanabileceği nakit ise daralıyor. Maliye Bakanlığı’nın ön tahminine göre ocak-temmuz dönemindeki federal bütçe açığı 6,455 trilyon rubleye, yani GSYH’nin yüzde 2,8’ine çıktı. Bu, yılın tamamı için bütçe yasasında öngörülen 3,786 trilyon rublelik açığın şimdiden yaklaşık yüzde 70 üzerine çıkıldığı anlamına geliyor. 8

Bu tabloya ilişkin haberler, Kremlin’in savaş harcamalarını ve siyasi açıdan hassas yükümlülükleri korurken, bütçe ayarlamasının önemli bölümünü öncelikli olmayan sivil programlara yüklediğini gösteriyor.

Rakamlar yıllık hedefin çok ötesine geçti

Rusya’nın 2026 bütçe yasasında gelirler 40,283 trilyon ruble, harcamalar 44,070 trilyon ruble, bütçe açığı ise 3,786 trilyon ruble olarak öngörülmüştü. 56 Ancak temmuz sonu itibarıyla gerçekleşen ön açık, yıllık hedefi yaklaşık yüzde 70 aşmıştı.

Bozulma yalnızca temmuz ayına özgü değil. İlk çeyrekte açık 4,576 trilyon rubleye, ocak-nisan döneminde ise 5,877 trilyon rubleye ulaşmıştı. 5255 Maliye Bakanlığı’nın ocak-temmuz tahminiyle birlikte açık 6,455 trilyon rubleye yükseldi. 8

Haziran ayında verilen bütçe fazlasının ardından temmuzda yaklaşık 724 milyar ruble açık oluştu. Maliye Bakanlığı verilerine dayanan Bloomberg hesaplamalarına göre yılın ilk yedi ayında toplam harcama 28,6 trilyon rubleye ulaşırken, kamu alımlarında da belirgin artış görüldü. 112

Reuters’ın hükümetin bütçe portalına dayandırdığı ayrı bir hesaplamada ise 2026 harcamalarının 45,11 trilyon rubleye, açığın 4,83 trilyon rubleye ulaşabileceği belirtilmişti. Bu tahmin bile bütçe yasasındaki hedefin üzerinde kalıyordu; ancak daha sonra sivil harcamalara getirilen kısıtlamalara ilişkin haberlerde verilen rakamlardan daha düşük. 46

Bütçe açığı ile nakit açığı aynı şey değil

Raporlarda geçen eksi 5,5 trilyon ruble rakamı, federal gelirlerin toplandığı ve ödemelerin yapıldığı Hazine’nin Birleşik Hesabı’ndaki bakiyeyi ifade ediyor. Bloomberg’e göre hesap nisanda bu seviyeye geriledi. Maliye Bakanı Anton Siluanov’un, Başbakan Mihail Mişustin’i hükümetin o ay gerekli tüm ödemeleri zamanında yapacak kadar nakde sahip olmayabileceği konusunda uyardığı bildirildi. 17

Bu rakam, 5,877 trilyon rublelik ocak-nisan bütçe açığına ya da 6,455 trilyon rublelik ocak-temmuz açığına eklenmemeli. Çünkü iki gösterge farklı şeyleri ölçüyor:

• Bütçe açığı, belirli bir dönemde devlet harcamaları ile gelirleri arasındaki birikimli farktır.
• Hazine bakiyesi, belirli bir andaki nakit ve likidite pozisyonudur.

Negatif Hazine bakiyesi, Rusya’nın bütün yükümlülüklerini ödeyemez hale geldiği anlamına gelmez. Ancak gelirlerin, borçlanmanın ve ödemelerin zamanlamasının ciddi biçimde sıkıştığını gösterir. Bu olayda nakit uyarısı, bütçe açığının yıllık hedefi aşmasının hemen ardından geldi.

Bildirilen kemer sıkma adımları

Duruma yakın kişilere dayandırılan haberlere göre Rusya, nisan ayındaki likidite krizinin ardından harcamaları sınırlamaya başladı. Nisan ayından itibaren öncelikli sayılmayan bütçe kalemlerinin çoğunda yaklaşık yüzde 35 kesinti yapıldığı bildiriliyor. Savunma harcamaları, sosyal ödemeler, kamu çalışanlarının maaşları, bölgelere verilen sübvansiyonlar ve kamu borcu servisi bu kısıtlamaların dışında tutuldu. 217

Aynı haberlerde kurumlara zorunlu olmayan harcamaları erteleme ve olası yüzde 15 personel azaltımına hazırlanma talimatı verildiği aktarılıyor. 20

Bu, ekonominin bütün alanlarına yayılan eşit bir tasarruf programından ziyade seçici bir kemer sıkma politikası. Devlet, askeri harcamaları ve kısa vadede siyasi sonuç doğurabilecek yükümlülükleri korurken, ertelenmesi daha kolay sivil programları kısıyor veya ileri bir tarihe bırakıyor.

Siluanov’un güvenceleri verilerle neden çelişkili görünüyor?

Maliye Bakanı Anton Siluanov kamuoyuna yaptığı açıklamada, planlanan tüm harcamaların kaynaklarla güvence altına alındığını ve bütçenin finansmanında sorun bulunmadığını söyledi. 9 Teknik açıdan bu açıklama ile acil harcama kontrolleri aynı anda var olabilir: Bir hükümet, yasal olarak planlanan yükümlülüklerin karşılanacağını savunurken isteğe bağlı harcamaları azaltabilir, erteleyebilir veya yeniden önceliklendirebilir.

Bununla birlikte siyasi açıdan belirgin bir karşıtlık söz konusu. Hazine’nin zamanında ödeme yapmakta zorlanabileceğine ilişkin bildirilen uyarı ile ardından gelen yüzde 35’lik kesintiler, bakanın kamuoyuna yansıttığı tablodan çok daha sıkı bir mali çalışma ortamına işaret ediyor. Resmî verilere göre açık, temmuz itibarıyla yılın tamamı için hedeflenen rakamın 1,7 katına ulaşmıştı. 8

Baskının temelinde ne var?

Mevcut haberler, baskının başlıca nedenleri arasında savaş ve ulusal güvenlik öncelikleriyle bağlantılı harcama artışını ve planlanandan zayıf mali koşulları gösteriyor. Bloomberg’e dayanan haberlerde açığın büyümesindeki ana etkenin, özellikle Ukrayna’daki savaşla bağlantılı harcamalar olmak üzere kamu harcamalarındaki sert artış olduğu belirtiliyor. 712

Daha önceki analizlerde savunma ve ulusal güvenlik kalemlerinin toplam harcamaların yaklaşık yüzde 40’ını oluşturduğu, vergi artışları ile petrol gelirlerindeki yükselişin baskıyı tamamen telafi edemediği aktarılmıştı. 26

Bu, açığın her bir rublesinin yalnızca askeri harcamalardan kaynaklandığı anlamına gelmiyor. Gelirler, emtia fiyatları, vergi politikası, kamu alımlarının zamanlaması ve harcamaların hangi aylarda yapıldığı aylık sonucu etkiliyor. Maliye Bakanlığı da planla gerçekleşen arasındaki farkın bir bölümünü “harcamaların öne çekilmesi” olarak tanımladı; yani bazı ödemeler takvimde planlanandan daha erken yapılmış olabilir. 11

8,654 trilyon rublelik rakam neden temkinli okunmalı?

İkincil kaynaklardaki haberlerde açığın 24 Ağustos itibarıyla 8,654 trilyon rubleye ulaştığı bildirildi. 2 Rakam doğruysa bu, 3,786 trilyon rublelik yıllık hedefin yaklaşık 2,3 katına denk gelir ve mali yılın bitmesine hâlâ birkaç ay varken ortaya çıkan çok daha ağır bir tabloya işaret eder.

Ancak mevcut kaynaklar bu rakamı Maliye Bakanlığı’nın düzenli yayımlanan aylık resmî açıklaması olarak sunmuyor. Bu nedenle 8,654 trilyon ruble, doğrulanmış resmî güncellemeden ziyade haberlerde aktarılan bir veri olarak değerlendirilmelidir. Şu aşamada en sağlam resmî veri, Maliye Bakanlığı’nın ön tahminine dayanan 6,455 trilyon rublelik ocak-temmuz rakamıdır. 8

Savunma harcamaları korunurken maliyet kime çıkıyor?

İstisnalar, hükümetin önceliklerini açıkça ortaya koyuyor. Savunma, sosyal transferler, kamu çalışanlarının ücretleri, bölgesel sübvansiyonlar ve borç servisi korunurken diğer harcamalar erteleniyor veya azaltılıyor. 220

Bu yaklaşım, ordu üzerindeki ani etkileri sınırlayabilir ve sosyal yardımlar ya da maaşlarda kesinti yapılmasının siyasi riskini azaltabilir. Bunun karşılığında sivil yatırımlar, kamu yönetimi ve daha az korunan hizmetler üzerindeki baskı artıyor. Kurumların personel azaltımına hazırlanması da bu hizmetleri sunma kapasitesini daha da zorlayabilir.

Dolayısıyla ortaya çıkan tablo henüz kaçınılmaz bir devlet temerrüdü anlamına gelmiyor. Daha çok hükümetin hareket alanının daraldığını gösteriyor: Daha fazla gelir veya borçlanma bulunması, sivil harcamaların daha fazla ertelenmesi ya da yeni bütçe revizyonlarının kabul edilmesi gerekecek.

Seçimlere doğru mali baskı

Mali sıkışma, Rusya’da eylül ayında yapılacak parlamento seçimleri öncesinde yaşanıyor. Rusya Yüksek Mahkemesi, Reuters’ın Moskova’nın Ukrayna’daki savaşına karşı çıkan tek resmî kayıtlı parti olarak tanımladığı Yabloko’nun seçime katılmasını engelledi. 31

Bu karar, savaşın maliyetlerine yönelik itirazın sandıkta doğrudan ifade edilebileceği en belirgin siyasi kanalı ortadan kaldırıyor. Ancak bütçe baskısının kamuoyunda belirli bir tepki yarattığını kanıtlamıyor; yalnızca harcama kesintilerinin ve savaş önceliklerinin yönetildiği siyasi çerçeveyi daraltıyor.

Sonuç

Rusya’nın 2026 bütçe sorunu en iyi şekilde açık hedefinin aşılması ile likidite baskısının birleşimi olarak okunabilir. Maliye Bakanlığı’nın ocak-temmuz için açıkladığı 6,455 trilyon rublelik açık, yılın tamamı için belirlenen hedefi şimdiden aşmış durumda. Nisan ayındaki Hazine bakiyesine ilişkin haberler ise daha acil bir nakit ve ödeme zamanlaması sorunu yaşandığını gösteriyor. 817

Moskova’nın yanıtı, savunma harcamalarını ve diğer korunan yükümlülükleri güvence altında tutarken, öncelikli olmayan sivil harcamalarda bildirilen yüzde 35’lik kesintilere gitmek ve kurumları olası yüzde 15’lik personel azaltımına hazırlamak oldu. 220 Daha sonra aktarılan 8,654 trilyon rublelik rakam doğrulansa da doğrulanmasa da yön belli: Savaş ekonomisi mali alanı daraltıyor ve hükümet bu yükün önemli bölümünü sivil devlete aktarıyor.