Petrol ihracatı toparlanıyor, ancak enerji akışındaki düzelme eşit değil

Ortadoğu’dan ham petrol sevkiyatı savaş öncesi düzeylere yaklaştı; ancak bu, bölgenin enerji ticaretinin bütünüyle normale döndüğü anlamına gelmiyor. JPMorgan, ham petrol sevkiyatlarını günde 17,5 milyon varil, yani savaş öncesi seviyelerin yüzde 98’i olarak hesaplıyor. Goldman Sachs ise Basra Körfezi’nden petrol ihracatını geçen hafta günde 23,3 milyon varil olarak tahmin ediyor; bu miktar 2025 ortalamasına denk geliyor.239

Bu rakamlar güçlü bir toparlanmaya işaret etse de aynı şeyi ölçmüyor. Sevkiyat artışında Suudi Arabistan’ın Hürmüz Boğazı üzerinden yaptığı ihracatın yanı sıra kısmen yeniden devreye aldığı Doğu-Batı Boru Hattı da etkili. Rafine yakıt ihracatı daha geride kalırken, deniz taşımacılığına yönelik riskler toparlanmayı kırılgan kılıyor.8912

İki bankanın tahminleri neden farklı?

JPMorgan’ın günde 17,5 milyon varillik tahmini, savaş öncesi dönemle karşılaştırılan Ortadoğu ham petrol ihracatını ölçüyor. Goldman Sachs’ın 23,3 milyon varillik rakamıysa Basra Körfezi’nden yapılan petrol ihracatını kapsıyor, 2025 ortalamasıyla karşılaştırılıyor ve konum sinyalleri kapatılmış tankerlerin taşıdığı “karanlık” sevkiyatları da içeriyor.2369

Coğrafya, ölçülen ürünler, karşılaştırma dönemi ve takibi zor sevkiyatların hesaba katılma biçimi farklı olduğu için bu rakamları aynı ölçümün birbiriyle yarışan sonuçları gibi okumamak gerekiyor. “Karanlık geçişler”de tankerler, konumlarını bildiren transponder sinyallerini kapatarak seyrediyor; bu da bölgeden ne kadar petrol taşındığını kesin olarak hesaplamayı zorlaştırıyor.16 Goldman’ın değerlendirmesine göre İran eylülde deniz yoluyla ham petrol sevk etmedi. Dolayısıyla bölgesel toparlanma, bütün ihracatçıların aynı ölçüde toparlandığı anlamına gelmiyor.5

Suudi Arabistan iki güzergâhtan akışı artırıyor

Hürmüz Boğazı’ndan geçen petrol miktarı yükseldi. JPMorgan, boğazdaki akışın günde yaklaşık 13 milyon varile yaklaştığını ve artışta başı Suudi Arabistan’ın çektiğini belirtiyor.815 Goldman Sachs da eylül ayındaki ihracat toparlanmasını, gemiden gemiye aktarımlar dâhil, Hürmüz üzerinden artan sevkiyatlarla ilişkilendiriyor.46

Suudi Arabistan, ham petrolü Kızıldeniz limanlarına taşıyan Doğu-Batı Boru Hattı’ndaki akışı da yeniden başlattı. Hürmüz’ü kullanmadan ihracat yapmaya imkân veren hattaki akış, JPMorgan’ın tahminine göre günde en az 3,5 milyon varile, yani kapasitenin yaklaşık yarısına ulaştı.12 Bu kısmi toparlanma Suudi ihracatına alternatif bir güzergâh sağlıyor, ancak hattın tam kapasiteye döndüğü anlamına gelmiyor.

Rafine yakıt ihracatı ham petrolün gerisinde

Ham petrol ihracatındaki toparlanma, dizel ve benzin gibi ürünlerdeki daha zayıf görünümü gizleyebilir. JPMorgan, rafine ürün akışını günde 3 milyon varil olarak tahmin ediyor; bu, savaş öncesi seviyenin yüzde 58’i.29 Başka bir deyişle, ham petrol sevkiyatının eski düzeyine yaklaşması, kullanıma hazır yakıt arzının da benzer ölçüde toparlandığı anlamına gelmiyor.

Sevkiyat arttı ama güvenlik riski sürüyor

Bölgeden petrolün yeniden akması, deniz taşımacılığının güvenli hâle geldiğini göstermiyor. Reuters, tankerlerin saldırılardan kaçınmak için transponder sinyallerini kapatarak yaptığı geçişlerin tahminlerde belirsizlik yarattığını aktarıyor.1 JPMorgan da sevkiyatlar savaş öncesi düzeylere yaklaşırken deniz taşımacılığı risklerinin sürdüğüne dikkat çekiyor.3

30 Eylül’de petrol kontratları varil başına 100 dolar civarında işlem görüyordu: Aralık vadeli Brent 98 doların üzerinde, vadesi dolan kasım kontratı ise 103 doların üzerinde kapandı.26 Artan arz piyasadaki baskıyı hafifletmiş olsa da güvenlik riskleri ve boru hattının yalnızca kısmen toparlanması, yeni bir aksaklık durumunda ihracat akışlarının yeniden etkilenebileceği anlamına geliyor.1226