Bazı şirketler üretimi neden yeniden Çin’e kaydırıyor?

Tarifelerden korunmak amacıyla tedarikini Çin dışına taşıyan şirketler, düşük gümrük vergisinin tek başına oturmuş bir üretim düzeni yaratmadığını görüyor. Giderek daha fazla firma için sonuç, Çin’i tamamen terk etmek değil; Çin’i ana üretim ve tedarik merkezi olarak tutup başka bir ülkede ek kapasite bulundurmaktan oluşan «Çin artı bir» modeli oluyor. Reuters, Çin’e dönen siparişlerin toplam hacmine ilişkin kapsamlı veri bulunmadığını; ancak şirket örneklerinin belirgin bir yeniden değerlendirmeye işaret ettiğini bildirdi. 18

Mesele yalnızca işçilik maliyeti değil

Bu örneklerde Çin’in avantajı, tedarikçilerin, makine ve ekipmanın, ara parçaların, deneyimli çalışanların ve üretim bilgisinin aynı ekosistemde yoğunlaşması. Özelleşmiş parça kullanan, yüksek kalite standardı gerektiren veya kısa teslimat süresi olan ürünlerde bu yapı kritik önem taşıyor: Firmalar girdileri hızla bulabiliyor, kalite sorunlarını çözebiliyor ve üretim miktarını daha çabuk ayarlayabiliyor. 18

Üretimi taşırken görünen tarife ya da işçilik tasarrufu; ithal edilmek zorunda kalan parçalar, bulunamayan ekipman, lojistik, kalite sorunları, üretim gecikmeleri ve iki ayrı tedarik zincirini yönetmenin ek maliyetiyle kolayca eriyebiliyor. 18

Şirket örnekleri ne söylüyor?

Target ve Shein: Kapasite sorunu siparişleri geri çekebiliyor

Konuya yakın kaynaklara göre ABD’li perakendeci Target, tedarik zinciri aksamaları ve başka yerlerdeki üretim kapasitesi kısıtları nedeniyle bazı siparişlerini yeniden Çinli tedarikçilere kaydırdı. Çin merkezli hızlı moda şirketi Shein’in ise Vietnam’daki bazı faaliyetlerini daralttığı bildirildi. Bu iki örnek, Çin dışındaki üretimin sona erdiği anlamına gelmiyor; daha düşük maliyetli bir ülke belirlemenin, yerleşik üretim ağını ikame etmeye yetmediğini gösteriyor. 18

Dawang Metals: Hindistan’a taşınan iş geri döndü

Dawang Metals, ABD’li bir müşterisinin üretimi Hindistan’a taşımasıyla sipariş kaybetti. Ancak yeni düzenlemede sorunlar yaşanmasının ardından işi yeniden aldı. Şirket, yurt dışında üretim kurma seçeneğini de inceledi; fakat Çin’in tedarik zinciri avantajlarını kolayca yeniden oluşturamayacağı sonucuna vardı. 18

Dış mekân mobilyasında ekipman ve parça engeli

Hangzhou merkezli bir dış mekân mobilyası ihracatçısı, 2024’te Ho Chi Minh City’de açtığı atölyeyi kapatıp üretimi Çin’e geri taşıdı. Vietnam’da gerekli ekipmanı temin etmekte zorlandı; vida ve bardaklık kalıpları gibi ürünleri de Çin’den ithal etmeye devam etmek zorunda kaldı. Bu ihtiyaçlar ve lojistik maliyetleri hesaba katıldığında Vietnam anlamlı ölçüde daha ucuz değildi. 18

DST Pack: Birim fiyattan çok üretim istikrarı

Polonyalı DST Pack, üretiminin yaklaşık %80’i için Shenzhen’deki ortağıyla çalışıyor; ABD ve Avrupa’daki tesislerini ise yedek kapasite olarak tutuyor. Reuters’a göre alternatiflerde birim maliyet iki ila üç kat daha yüksek. Şirket ayrıca, enerji kaynaklı plastik girdi maliyeti artışı döneminde Çinli ortağını daha istikrarlı seçenek olarak değerlendirdi. 18

Tarifeler taşınmayı neden otomatik kazanç olmaktan çıkardı?

Taşınmanın ilk mantığı açıktı: Güneydoğu Asya’da üretilen mallar, Çin menşeli ürünlere kıyasla ABD’de daha düşük tarifeyle karşılaşabiliyordu. Reuters’ın aktardığı Economist Intelligence Unit tahminlerine göre ABD’nin efektif tarife oranı Çin için yaklaşık %20, Vietnam için %6,1, Endonezya için %13,4 ve Tayland için %4,5 düzeyindeydi. 18

Bu farklar, özellikle ABD pazarına satılan ve tarifeye duyarlı ürünlerde hâlâ ticari açıdan önemli. Ancak ABD tarifelerinin daha geniş bir ülke grubuna yayılmasıyla taşınma teşviki zayıfladı. Çin’deki kalıplara, parçalara ve tedarikçi uzmanlığına zaten bağımlı olan üreticiler için daralan tarife farkı, tam taşınmanın maliyetini ve riskini karşılamayabiliyor. 18

Bu durum Çinli üreticilerde iki farklı tepkiye yol açıyor: Bazıları yurt dışı yatırımlarını yeniden gözden geçirirken, bazıları ABD tarifelerinde yeni bir sertleşmeye karşı sigorta olarak sınırlı bir denizaşırı kapasiteyi koruyor. Reuters’ın aktardığı bir ihracatçı, bu nedenle kapasitesinin yaklaşık sekizde birini Vietnam’da tuttu. 18

Taşınma kararı için doğru hesap: Toplam maliyet ve dayanıklılık

Ülke bazında ücret veya tarife karşılaştırması, üretim yeri seçmek için tek başına yeterli değil. Şirketlerin üretim sisteminin tamamını değerlendirmesi gerekiyor:

• Tedarikçi yoğunluğu: Gerekli parçalar, malzemeler ve hizmetler yerelde istikrarlı kalitede bulunabiliyor mu?
• Ekipmana erişim: Özel makineler Çin’den ithal edilmeden satın alınabiliyor, bakımı yapılabiliyor ve yenilenebiliyor mu?
• İş gücü ve süreç bilgisi: Söz konusu üretim sürecine hâkim operatörler ve yöneticiler mevcut mu?
• Altyapı güvenilirliği: Elektrik, girdiler ve ihracat lojistiği kesintisiz çalışabiliyor mu?
• Aksama maliyeti: Hata, gecikme veya malzeme kıtlığı kârlılığı ve teslimat takvimini ne ölçüde etkiliyor?
• Yedek kapasitenin değeri: Bugün daha pahalı olsa bile ikinci bir üretim üssü elde tutmaya değer mi?

Bu nedenle çeşitlendirme ile ikame aynı strateji değil. Vietnam, Hindistan, Endonezya, Tayland, ABD ve Avrupa; bölgesel üretim, yedek kapasite veya tarife riskinden korunma için değerli üsler olabilir. Ancak bildirilen örnekler, yerleşik ve karmaşık tedarik zincirlerinde bu ülkelerin Çin’in otomatik bire bir alternatifi olmadığını gösteriyor. 18

ABD-Çin görüşmeleri üreticiler için ne ifade edebilir?

ABD ve Çinli yetkililer, “hassas olmayan” ürünler için yönetilen ticaret mekanizmasını görüştü. Buna, her iki tarafın yaklaşık 30 milyar dolarlık ithalatında karşılıklı tarife indirimleri de dahil olabilir. 5 Beyaz Saray, önerilen ABD-Çin Ticaret Kurulu’nun hassas olmayan mallarda ikili ticareti yöneteceğini açıkladı. 2

Şirketler açısından olası temel fayda, ilişkilerin tamamen normalleşmesinden çok daha öngörülebilir bir ticaret ortamı olabilir. Hedefli indirimler, uygun ürünlerde maliyeti azaltabilir ve operasyonel olarak daha verimli kaldığı durumlarda Çin merkezli tedarikin sürdürülmesini kolaylaştırabilir. Bununla birlikte, olası değişikliklerin kapsamı, hangi ürünleri kapsadığı ve kalıcılığı belirleyici olacak. Görüşmelerin sınırlı olduğu; Çin hükümetinin ise daha geniş karşılıklı tarife indirimi çerçevesini yalnızca ileride görüşmek üzere ilke anlaşması olarak nitelediği bildirildi. 15

Sonuç

Tarife döneminde üretim haritası daha dağıtık hâle geliyor, ancak Çin’siz hâle gelmiyor. Siparişlerini yeniden Çin’e yönelten firmaların vardığı pratik sonuç şu: Bir fabrikanın rekabet gücü, arkasındaki tedarikçi ağı, ekipman, beceri ve güvenilirlik kadar güçlüdür. Çin artı bir modeli tarife ve jeopolitik risklere karşı işlevsel bir güvence olabilir; ancak alternatif bir üretim merkezini Çin’in doğrudan ikamesi saymak, tarife hesabının düşündürdüğünden çok daha pahalıya mal olabilir. 18