Leonardo’nun “prototip savaşı” yaklaşımı: Savunma teknolojisi sahaya nasıl iner?

Bir drone gösterisinin başarılı olmasıyla, aynı sistemin güvenle üretilip yıllarca kullanılabilmesi farklı şeyler. Leonardo’da Dr. Simon Harwood’un “prototip savaşı” diye adlandırdığı yaklaşım bu mesafeyi kapatmaya odaklanıyor: küçük teknoloji şirketleriyle çalışmak, sensörleri ve otonom sistemleri bir araya getirmek, ardından ortaya çıkan çözümü gerçek bir askerî ihtiyaç karşısında sınamak. Leonardo da bu süreçte kendisini bir sistem entegratörü olarak tanımlıyor.1619

Ölçek ne sağlar, neyi kanıtlamaz?

Leonardo, 2025 için grup gelirini 19,5 milyar avro, yeni siparişlerini 23,8 milyar avro ve EBITA’sını 1,75 milyar avro olarak açıkladı. Toplam araştırma-geliştirme (Ar-Ge) giderleri ise 2024’e göre %20 artarak 3 milyar avroya ulaştı. Ancak bu son rakam, tamamı şirket kaynaklarıyla finanse edilen deneysel araştırmaların bütçesi olarak okunmamalı.4241

Birleşik Krallık’taki Leonardo UK Ltd’nin 2025 hesaplarında da sipariş girişinin önceki yıla göre %36, cironun %15 ve faaliyet kârının %7 arttığı görülüyor. Şirket, siparişlerdeki artışın büyük bölümünü Typhoon savaş uçağına ilişkin büyük siparişlere bağlıyor; tedarikçilere yapılan ödemeler yükseldiği için faaliyetlerden elde edilen nakit ise azaldı.44 Bu rakamlar Leonardo’nun endüstriyel ölçeğini gösteriyor, belirli bir prototipin hizmete girdiğini değil.

Harwood’un kamuya açık biyografisi, devlet, sanayi ve akademide 30 yılı aşkın deneyimini ve Leonardo’nun Birleşik Krallık stratejisi ile araştırma, geliştirme ve inovasyon çalışmalarındaki sorumluluğunu anlatıyor.5 Parlamento komitesine verdiği ifadede de teknoloji kadar uygun nitelik ve deneyime sahip insanların önemini vurgulamıştı.4

Laboratuvardan kullanılabilir sisteme

İlk soru “Bu teknoloji ne kadar yeni?” değil, “Kuvvetlerin ne yapmasını sağlıyor?” olmalı: Bir tehdidi tespit etmek mi, farklı sensörlerden gelen verileri birleştirmek mi, karar vermeyi desteklemek mi? Harwood, parlamentoya Leonardo’nun veri toplayan sensör ve sistemler geliştirdiğini; bu verilerin birleştirilerek kararlara temel oluşturabildiğini anlattı.23 Tek bir parçanın çalıştığını göstermekle bütün sistemin güvenilir biçimde çalışmasını sağlamak arasındaki güçlük burada başlıyor.

Leonardo’nun küçük ve orta ölçekli işletmelere yönelik işbirliği programı, tek seferlik inovasyon etkinlikleri yerine uzun vadeli ortaklıklara odaklanıyor.33 Program kapsamında duyurulan ilk ortaklıkta Faculty AI ile yapay zekâ destekli akıllı algılama ve elektronik harp gibi alanlardaki uzmanlıkların birleştirilmesi hedefleniyor.30 Bu tür ortaklıklar uzman bir şirketin teknolojisine daha büyük bir savunma sistemi içinde yer açabilir. Ancak kamuya açık duyurular, her ortağın çok yıllı finansman, güvenlik erişimi, test tesisi ya da yatırımcı bağlantısı elde ettiğini göstermiyor.

Denemeler, entegrasyonun işe yarayıp yaramadığını görme fırsatı sunuyor. Harwood, küçük işletmelerin öncülüğündeki bir Birleşik Krallık otonomi denemesinden söz etti. Daha sonraki bir anlatımda ise Sovereign Hunter kapsamında Leonardo’nun Faculty, VOLANDER ve Applied AGI ile çoklu drone gösterimi üzerinde çalıştığı belirtiliyor.1936 Bunlar bir sistem fikrinin sınanmasına örnek; kamuya açık bilgiler, gösterimin muharebe etkinliğini, tedarik durumunu veya büyük ölçekteki performansını bağımsız olarak doğrulamıyor. Sahada kullanıma giden yol ayrıca güvenlik, doğrulama, tekrarlanabilirlik, üretim ve bakım desteği gerektiriyor.

Ortaklıkların yönü tek değil

Faculty AI örneğinde teknoloji dışarıdan savunma sistemine giriyor. Ploughshare ile açıklanan ortaklık ise savunma alanında geliştirilmiş Leonardo UK fikrî mülkiyetine sivil kullanım alanları bulmayı amaçlıyor.1 Lisanslama ve şirketleşme bunun olası yolları; eldeki kanıtlar tamamlanmış anlaşmaların sayısını veya getirilerini ortaya koymuyor.

Ortaklıklara ağırlık verilmesi, şirket satın almalarının gündemden çıktığı anlamına da gelmiyor. Leonardo CEO’su, Ukrayna’daki yeni yapılanmayı Ukraynalı askerî teknoloji şirketleriyle ortaklıkları, yatırımları ve olası satın almaları değerlendirme yolu olarak tarif etti.17 Hangi yol seçilirse seçilsin, belirleyici soru teknolojinin gerçek bir müşteri ihtiyacı için entegre edilip tedarik edilip edilemeyeceği.

Hızın aşamadığı eşik

Ukrayna’daki savaş koşulları, gelişmiş ancak görece sınırlı sayıdaki sistemlerle daha düşük maliyetli otonom araçların nasıl birlikte kullanılacağı sorusunu öne çıkarıyor. Bu, birinin diğerinin yerini mutlaka alacağı anlamına gelmiyor. Müşterinin yalnızca birim fiyatı değil, sistemin kayıplara dayanıklılığını, yerine yenisinin konma hızını, lojistiğini ve sürdürülebilir etkisini de değerlendirmesi gerekiyor. Ukraynalı girişimlerin savaş sonrasındaki geleceği de devam eden talebe ve üretime geçebilmelerine bağlı; Leonardo’nun ilgisi tek başına bir güvence değil.17

Benzer bir tercih sanayi hazırlığında var: Stoklar ekipmanı hemen kullanıma sunarken, hazır tutulan üretim kapasitesi kayıpların yerine yenisini koymaya yarıyor. İkisinin de maliyeti var. Kuantum teknolojileri, fotonik ve biyoteknoloji gibi Birleşik Krallık araştırma alanlarında da ticarileşmenin temel sorusu aynı: Düzenli siparişi kim verecek ve tedarikçiler üretimi artırabilecek mi?

Leonardo, Sovereign Hunter’ın teknoloji ödülleri aldığını söylüyor. Fakat ödüller ve şirketin güvenceye ilişkin açıklamaları, bağımsız olarak doğrulanabilen kullanım sonuçlarının yerini tutmuyor.38 Savunma performansının bir bölümü kamuoyuna açık olmayabilir. Bu nedenle “prototip savaşı” yaklaşımının kamuya açık en güçlü ölçütü, bir gösterimin ne kadar hızlı yapıldığı değil; tekrarlanan denemelerin müşterinin satın alabileceği, işletebileceği ve sürdürebileceği güvenilir bir kabiliyete dönüşüp dönüşmediği.