Yapay zekâ patlaması “batmasına izin verilemeyecek” kadar büyüyebilir mi?

Bir yapay zekâ yatırımının zarar etmesi ile bu zararın finans sistemine yayılması aynı şey değil. Kansas City Federal Reserve Başkanı Jeff Schmid’in gündeme getirdiği ayrım bu. Schmid, 25 Eylül 2026’da yapay zekâ şirketleri, aralarındaki sözleşmeler ve veri merkezi yatırımlarından oluşan ağın “batmasına izin verilemeyecek” kadar büyüyüp büyümediğinin anlaşılması gerektiğini söyledi. Bu ifadeyle, büyük finans kuruluşlarının kamu kaynaklarıyla kurtarıldığı 2007–2009 krizine atıfta bulundu.1

Bir veri merkezinin borcu neden önemli?

Veri merkezi projeleri, kredilerin tesisin gelecekte yaratacağı gelirle geri ödenmesi esasına göre finanse edilebiliyor. Talep beklenen geliri sağlamazsa bir proje borcunu ödemekte zorlanabilir. Birçok proje benzer gelir beklentilerine dayanıyorsa zarar birden fazla kredi veren veya yatırımcıyı etkileyebilir. Bu, başlamış bir zincirleme krizin kanıtı değil; denetçilerin değerlendirmesi gereken bir olasılık. Schmid de ağustos ayında yapay zekâ yatırımlarının ölçeği ve finansmanının sistemik risk açısından izlenmesi gerektiğini söylemişti.2

İşin yalnızca teknoloji şirketleriyle sınırlı olmadığını gösteren bir örnek var: Reuters’ın Nikkei Asia’ya dayandırdığı habere göre Japon sigorta şirketi Nippon Life, ABD’de veri merkezi inşaatı dâhil altyapı projelerinin finansmanı için 2 trilyon yen (12,75 milyar dolar) ayırmayı planlıyor. Bu tutarın tamamı yapay zekâ veri merkezlerine ayrılmış değil.17

Schmid’in kriz benzetmesi, bugünkü finansmanın 2008 öncesindeki sistem kadar kırılgan olduğunu göstermiyor. Reuters’ın ağustos ayındaki haberine göre bazı Fed yetkilileri dikkatli izleme gerektiğini düşünürken konut piyasası krizine benzer bir çöküşü yakın görmüyordu.3

Düzenleyiciler neye bakıyor?

Japonya Finansal Hizmetler Ajansı, büyük bankaların ve hayat sigortası şirketlerinin ağırlıkla ABD’deki yapay zekâ veri merkezlerine sağladığı finansmanı ve risk yönetimini daha yakından inceliyor.23 Kurumun öncelikleri arasında veri merkezi ve diğer proje finansmanı risklerinin, gayrimenkul kredileriyle birlikte değerlendirilmesi de bulunuyor. Bu inceleme, söz konusu kredilerin geri ödenmediği anlamına gelmiyor.20

ABD’de ise New York Başsavcısı Letitia James’in öncülük ettiği iki partiden 26 eyalet başsavcısı, Kongre’den ileri düzey yapay zekâ sistemleri için kapsamlı federal düzenleme ve güvenlik protokolleri istedi.3349 Bu çağrı esas olarak modellerin güvenliğine ilişkin; veri merkezi kredilerinin geri ödenmesine değil. İki denetim alanı birbirinin yerini tutmuyor: Daha güvenli modeller her yatırımı sağlam kılmayacağı gibi, daha ihtiyatlı kredilendirme de modellerle ilgili bütün güvenlik sorunlarını çözmez.

Dolayısıyla sorunun bugün için kesin bir “evet” yanıtı yok. Önce kimin kime karşı ne kadar yükümlülük taşıdığının ve olası bir kaybın ilk riski üstlenenlerin ötesine geçip geçemeyeceğinin anlaşılması gerekiyor.12