Falkland paylaşımı, İsrail ile Britanya arasındaki gerilimi siyasi bir sadakat testine dönüştürdü

Yair Netanyahu’nin Falkland Adaları’nın Arjantin’e ait olduğunu söylemesi, tek başına uzun süredir devam eden egemenlik anlaşmazlığını değiştirecek bir açıklama değildi. Ancak paylaşımın devamında adaları “bir avuç kaya” olarak nitelemesi ve Britanyalılara, İsrail’in Filistin devletinin tanınmasına duyduğu öfkeyi hatırlatması, tartışmayı diplomatik bir görüş ayrılığından siyasi bir meydan okumaya dönüştürdü. 8911

Bu üslup, Britanya’daki İsrail destekçileri açısından özellikle ters tepti. Çünkü İsrail’e yönelik desteği sürdürmek, Londra’nın Gazze politikalarını veya İşçi Partisi hükümetinin Orta Doğu yaklaşımını eleştirmek, Britanya’nın Falkland Adaları üzerindeki pozisyonundan vazgeçmek anlamına gelmiyor. Britanya hükümetinin resmî görüşü, adaların Britanya’ya ait olduğu ve geleceğe ilişkin kararın ada halkının kendi kaderini tayin hakkına dayanması gerektiği yönünde. 210

Britanya’daki İsrail yanlısı muhafazakârlar neden bu kadar sert tepki verdi?

Tepkinin nedeni yalnızca Güney Atlantik’teki uzak bir toprağın kime ait olduğu değildi. Falkland Adaları, Britanya’da 1982’deki Arjantin işgalinin, ardından gelen askerî harekâtın ve savaşta yaşanan can kayıplarının hafızasını taşıyor. Britanya’nın İsrail Büyükelçisi Simon Walters, İsraillilerin adalıların ve Britanyalı asker ailelerinin yaşadığı acı ve kaybı anlayabileceğini belirterek İsraillileri anlaşmazlığa müdahil olmamaya çağırdı. Ayrıca Londra’nın pozisyonunu açıkça “Falkland Adaları Britanya’nındır ve kendi kaderini tayin hakkı ada halkına aittir” sözleriyle ifade etti. 2

Bu arka plan düşünüldüğünde, adaları “bir avuç kaya” diye küçümsemek, Britanya’nın tarihine ve savaşta hayatını kaybedenlere yönelik bir saygısızlık olarak algılanabildi. Sözlerin, İsrail ve İsrail sağ çevreleriyle ilişkilendirilen bir isimden gelmesi de tepkiyi büyüttü. İsrail’i destekleyen Britanyalı siyasetçi ve medya figürleri paylaşımı eleştirirken, milletvekili Rupert Lowe da Netanyahu’nin tutumunu reddeden isimler arasında yer aldı. 8

Üstelik Yair Netanyahu, açıklamasını dikkatle sınırlandırılmış bir diplomatik değerlendirme olarak sunmadı. 35 yaşındaki podcast yayıncısı ve siyasi aktivistin İsrail hükümetinde resmî bir görevi bulunmuyor. 9 Dolayısıyla paylaşım, resmî bir İsrail politika değişikliğini ilan etmekten çok, hükümetin zaten gerilimli olan dış ilişkileri üzerinde siyasi bir tartışma yarattı.

Gazze tartışması, paylaşımı misilleme gibi gösterdi

Falkland açıklamaları, İsrail ile Birleşik Krallık arasındaki ilişkilerin zaten kötüleştiği bir dönemde geldi. Britanya Filistin devletini tanımış, Gazze’deki İsrail operasyonları ve yerleşim politikaları konusunda daha sert bir tutum benimsemeye başlamıştı. Dışişleri Bakanı Ed Miliband, Britanya’nın Gazze ve Batı Şeria’daki “yasa dışı yerleşim genişlemesine” katılan İsraillilere yönelik hedefli yaptırımlar hazırlayacağını söyledi. 17

Bu bağlamda Yair Netanyahu’nin karşılaştırması kolayca misilleme olarak yorumlandı: Britanya Filistin’i tanıyabiliyorsa, İsrail de Arjantin’in Falkland iddiasını tanıyabilirdi. Ancak bu yaklaşım aynı zamanda siyasi bir zafiyet ortaya çıkardı. Britanya’nın adalar konusundaki tutumunu ayrı bir Orta Doğu anlaşmazlığında pazarlık kozu gibi kullanırken, Britanya siyasetinin geniş kesimlerince ulusal kimlik ve kendi kaderini tayin hakkıyla bağlantılı görülen bir meseleyi küçümsüyor izlenimi yarattı.

İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu’nin kısa süre önce Britanya’yı “İslam Cumhuriyeti Britanya” ve nükleer silaha sahip ilk İslam cumhuriyeti olarak nitelemesi de ilişkileri daha da germişti. 18 Oğlundan gelen yeni bir kamuoyu saldırısı, Britanya’daki müttefikler arasında İsrail yönetiminin kendi destekçilerinin desteğine artık değer vermediği düşüncesini güçlendirebilir.

Arjantin ve Javier Milei faktörü

Arjantin Devlet Başkanı Javier Milei, İsrail’in açık destekçilerinden biri. Buenos Aires de Britanya’nın kontrolündeki ve Arjantin’de “Malvinas” olarak adlandırılan adaları geri alma kampanyasını yeniden canlandırdı. 114 İsrail ile Milei yönetimi arasındaki yakın ilişki, İsrailli siyasi figürlere Arjantin’le iyi ilişkiler geliştirmek için bir neden sunuyor.

Fakat Buenos Aires’e destek vermek, aynı anda Britanya’yla doğrudan karşı karşıya gelmek anlamına geliyor. Britanya’nın İsrail Büyükelçisi’nin açıklaması bu konuda netti: Adalar Britanya’nındı ve kendi kaderini tayin hakkı ada halkına aitti. 2 Arjantin’le yakınlaşmak Milei hükümetiyle ilişkileri güçlendirebilir; ancak aksi yönde düşünen Britanyalı siyasetçileri ve İsrail yanlısı yorumcuları uzaklaştırabilir.

Trump’ın inceleme açıklaması neden zamanlamayı hassaslaştırdı?

Yair Netanyahu’nin paylaşımı, Washington’ın Falkland politikası konusunda belirsizliğin arttığı bir sırada geldi. ABD Başkanı Donald Trump, ABD’nin Falkland Adaları’na ilişkin tutumunu gözden geçirdiğini söyledi. Haberlerde bunun Britanya’ya verilen desteğin değişebileceği mi, yoksa Washington’ın egemenlik iddiaları karşısındaki geleneksel tarafsızlığının yeniden değerlendirileceği mi olduğu konusunda farklı yorumlar yer aldı. 345

Bu belirsizlik, tartışmanın siyasi ağırlığını artırdı. Arjantin iddiasını daha yüksek sesle dile getirirken ve ABD’nin tutumu tartışmaya açılmışken, Yair Netanyahu’nin açıklaması İsrail’den de Arjantin lehine etkili bir ses geldiği izlenimini oluşturdu. Bu, Britanya’nın müttefiklerinden destek aradığı bir dönemde Londra açısından özellikle rahatsız edici görüldü.

Falkland anlaşmazlığının tarihsel arka planı

Britanya, Falkland Adaları’nı 190 yılı aşkın süredir yönetiyor. Arjantin ise adalar üzerindeki egemenlik iddiasını sürdürüyor ve bölgeyi Malvinas olarak adlandırıyor. Arjantin 1982’de adaları işgal etti; Britanya 74 gün süren savaşın ardından adaları geri aldı ve Arjantin teslim oldu. 37

İki taraf anlaşmazlığı farklı temeller üzerinden açıklıyor. Britanya, adalarda yaşayanların tercihine ve kendi kaderini tayin hakkına vurgu yapıyor. Arjantin ise meseleyi toprak bütünlüğü ve tamamlanmamış sömürgesizleştirme süreci olarak çerçeveliyor. 214

Bu nedenle adaları yalnızca “kayalar” olarak tanımlamak siyasi açıdan yıkıcıydı. Bu ifade, hem karşı karşıya gelen hukuki ve tarihsel iddiaları hem de savaşın doğrudan etkilediği ada sakinleriyle asker ailelerini görünmez kılıyordu.

İsrail-Britanya ilişkileri açısından anlamı ne?

Mevcut haberler, İsrail hükümetinin Falkland Adaları’nın Arjantin toprağı olduğunu resmen tanıdığına işaret etmiyor. Görünen tablo, hükümette resmî görevi bulunmayan Yair Netanyahu’nin bu iddiayı kamuoyu önünde dile getirmesinden ibaret. 9 Bu nedenle olay, İsrail’in egemenlik politikasında doğrulanmış bir değişiklikten çok siyasi ve sembolik bir kriz olarak değerlendirilmeli.

Ancak diplomatik ilişkiler zaten gerilmişken semboller önem taşıyor. Britanya’daki İsrail destekçileri, hükümetlerinin Gazze politikasına karşı çıkarken İsrail’i savunmaya devam edebilir. Parlamento, medya ve sivil toplumdaki bu müttefikleri yabancılaştırmak, İşçi Partisi hükümeti Orta Doğu konusunda daha sert bir çizgiye yönelirken İsrail’in Britanya’daki siyasi desteğini korumasını zorlaştırabilir.

Bu olayın önemi, tek bir sosyal medya paylaşımının Falkland anlaşmazlığını çözebilecek olmasından kaynaklanmıyor. Asıl mesele şu: İsrail, Britanya’daki müttefiklerinin ulusal kimlik ve kendi kaderini tayin hakkıyla bağlantılı gördüğü bir konuyu küçümserken aynı siyasi desteği koruyabilir mi?