Bozkırdan “Token Fabrikası”na: Ulanqab’ın Yapay Zekâ Hamlesi

Ulanqab, Çin’in yapay zekâ altyapı yarışında öne çıkan şehirlerden biri hâline geliyor. İç Moğolistan’daki bu kent, bir yandan Pekin’in bulut ve kurumsal pazarlarına yeterince yakın; diğer yandan doğu kıyısındaki merkezlere kıyasla daha geniş araziye ve daha ucuz yenilenebilir elektriğe sahip.

Pekin’e fiber üzerinden gidiş-dönüş gecikmesinin yaklaşık 4,2 milisaniye olduğu bildiriliyor. Kentte 20 GW’ın üzerinde yenilenebilir enerji kurulumu, yılda 3.200’ü aşan güneşlenme süresi ve yaklaşık yüzde 67’lik yeşil elektrik payı bulunuyor.1537 Bu tablo, Ulanqab’ı yalnızca toplu ve gecikmeye duyarsız işlemler için kullanılan uzak bir sunucu alanı olmaktan çıkarıp, Pekin bağlantılı çevrim içi yapay zekâ hizmetleri için de makul bir seçenek hâline getiriyor.

Ulanqab’ı yapay zekâ şirketleri için cazip kılan ne?

Pekin’e yakın, doğu kıyısına göre daha geniş

Ulanqab, Pekin’in yaklaşık 350 kilometre kuzeybatısında konumlanıyor. Bu mesafe, şehre arazi ve enerji kapasitesi açısından avantaj sağlarken başkentte yoğunlaşan müşteri ve bulut talebinden tamamen kopmasını önlüyor. 4,2 milisaniyelik fiber gecikmesi, kentin yalnızca çevrim dışı model eğitimi değil, gecikmeye duyarlı iş yükleri ve çevrim içi yapay zekâ uygulamalarında da kullanılabilmesini mümkün kılabilir.37

Bu yaklaşım Çin’in “doğudan batıya hesaplama” stratejisiyle örtüşüyor: Enerji ve arazi ihtiyacı yüksek iş yükleri, kaynakların daha bol olduğu batı bölgelerine taşınırken yüksek kapasiteli ağlar doğudaki talebi karşılıyor. Ulanqab’ın bağlantı altyapısı, Pekin merkezli şirketler için bu değiş tokuşu daha uygulanabilir hâle getiriyor.3242

Ucuz ve yenilenebilir elektrik

Yapay zekâ veri merkezlerinde hızlandırıcı çipler yüksek yoğunlukta çalışıyor ve kümeler çoğu zaman kesintisiz işletiliyor. Bu nedenle elektrik maliyeti, toplam işletme hesabının en kritik kalemlerinden biri. Ulanqab’da veri merkezi elektriğinin kilovatsaat başına yaklaşık 0,33–0,36 yuan seviyesinde olduğu bildiriliyor.3637

Kentteki rüzgâr ve güneş kaynakları bu maliyet avantajını yeşil enerji hedefleriyle birleştiriyor. Çin’de yeni yapay zekâ hesaplama merkezlerinin elektriğinin en az yüzde 80’ini yeşil kaynaklardan sağlaması beklenirken, Ulanqab’daki yeni projelerde bu oranın yüzde 86’nın üzerine çıktığı bildiriliyor.27 Doğrudan yenilenebilir enerji bağlantıları ile “kaynak-şebeke-yük-depolama” projeleri, elektriği üreten tesislerle onu tüketen sunucular arasındaki mesafeyi azaltmayı amaçlıyor.4243

İklim de ek bir avantaj sağlıyor. Ulanqab’ın yıllık ortalama sıcaklığının yaklaşık 4,3 derece olduğu ve veri merkezlerinde yılın büyük bölümünde doğal soğutma kaynaklarından yararlanılabildiği bildiriliyor. Bu durum, yüksek yoğunluklu yapay zekâ donanımının ürettiği ısıyı uzaklaştırmak için gereken enerji ihtiyacını azaltabilir.53

Büyüme ne kadar hızlı?

Ulanqab’a ilişkin rakamlar hızlı bir genişlemeye işaret ediyor; ancak farklı göstergeleri birbirine karıştırmamak gerekiyor:

• Taahhüt edilen kapasite: Haziran 2026’ya kadar veri merkezi işletmecileri ve internet şirketleri yaklaşık 12,5 GW kapasite taahhüt etmişti. Bu rakam, Temmuz 2025’teki 3,3 GW seviyesinin yaklaşık dört katıydı; taahhütlerin yüzde 70’inden fazlası önceki yıl açıklanmıştı.2733
• Çalışan hesaplama kapasitesi: Yerel verilere dayanan raporlara göre Ulanqab’ın 2026’nın ilk yarısındaki işletilen hesaplama ölçeği yaklaşık 165.000 PFLOPS, yani yaklaşık 165 EFLOPS seviyesine çıktı. Bunun yüzde 90’dan fazlasını akıllı hesaplama oluşturuyordu.3342
• Kullanılan veri merkezi kapasitesi: Kullanılan kapasite 2025’te yıllık bazda yüzde 70’ten fazla artarak yaklaşık 800 MW oldu.33
• Elektrik tüketimi: Veri merkezlerinin 2026’nın ilk yarısındaki elektrik tüketiminin yıllık bazda yaklaşık yüzde 90 artarak bir hesaba göre 3,3 TWh seviyesine ulaştığı bildirildi.33

Bu ölçümler aynı şeyi ifade etmiyor. Gigavat elektrik kapasitesini, PFLOPS ve EFLOPS hesaplama performansını, megavat cinsinden kullanılan kapasite ise fiilî yükü gösteriyor. En kritik ayrım şu: 12,5 GW rakamı hem planlanan hem de işletilen projeleri içeriyor; bu, 12,5 GW’lık yapay zekâ altyapısının tamamının hâlihazırda çalıştığı anlamına gelmiyor.2740

Hangi şirketler Ulanqab’da yer alıyor?

Ulanqab ekosisteminde veri merkezi işletmecileri, altyapı şirketleri, internet platformları ve yapay zekâ modeli geliştiricileri birlikte bulunuyor. Raporlarda GDS Holdings, VNET Group ve Envision başlıca altyapı oyuncuları arasında sayılıyor. DeepSeek ve Kimi ise kentte varlığı veya planlanan yatırımları bulunan model şirketleri arasında gösteriliyor. Tencent ve ByteDance de kümeyle ilişkilendirilen büyük platform müşterileri arasında yer alıyor.3351

DeepSeek’in Ulanqab’da kendi tesislerini kurarak ve başka şirketlerden kapasite kiralayarak yaklaşık 1 GW ek hesaplama kapasitesi oluşturmayı değerlendirdiği bildiriliyor. Bazı kapasitenin 2027 sonundan 2028’in başlarına kadar devreye girebileceği öne sürülüyor.1757

Ancak bu plan henüz doğrulanmış işletme kapasitesi değil, basına yansıyan bir niyet olarak ele alınmalı. Şirket projeyi kamuya açık biçimde doğrulamadı; ayrıca 1 GW rakamının tam olarak hangi çip konfigürasyonunu veya hangi elektrik yükü tanımını ifade ettiği belirsizliğini koruyor.45

Envision’ın Galaxy Kampüsü ne anlatıyor?

Envision’ın Xinghe, yani Galaxy Kampüsü, Ulanqab modelinin en görünür örneği. Kampüsün merkezinde 120 bin metrekarelik bir yapay zekâ veri merkezi bulunuyor. Bu alan, yaklaşık 20 standart futbol sahasına denk geliyor. Tesisin planlanan güç kapasitesi 2 GW’ın üzerinde ve tamamen inşa edildiğinde 1 milyon yapay zekâ hızlandırıcısına kadar destek vermesi hedefleniyor.321

Projenin önemi yalnızca büyüklüğü değil. Envision, kampüsü yenilenebilir enerji üretimi, doğrudan yeşil elektrik tedariki, enerji depolama, güç elektroniği ve yüksek yoğunluklu hesaplamayı tek bir sistem olarak tasarlıyor.351 Böylece veri merkezi, yalnızca şebekeden elektrik alan pasif bir tüketici değil, enerji üretimi ve tüketimini birlikte yöneten bir altyapı tesisi olarak konumlandırılıyor.

İlk aşama, nihai tasarımdan daha küçük. Enerji sektörüne ilişkin bir habere göre başlangıçta 120 MW’lık bölüm iki yerel teknoloji şirketine tahsis edildi; kampüsün genel tasarımı ise zamanla 2 GW seviyesine ölçeklenecek.14 Bu ayrım önemli: Bir tesisin hizmete alınması, planlanan güç ve hızlandırıcı kapasitesinin tamamının aynı anda devreye girdiği anlamına gelmiyor.

Depolama ve şebeke bağlantısı belirleyici olacak

Rüzgâr ve güneş enerjisinin üretim profili, yapay zekâ eğitiminin sürekli ve zaman zaman ani biçimde değişen elektrik talebiyle doğal olarak örtüşmüyor. Büyük hızlandırıcı kümeleri, aynı anda gerçekleşen keskin güç değişimleri yaratabiliyor. Bu da transformatörler, güç elektroniği ve şebeke kontrol sistemleri üzerinde alışılmadık bir baskı oluşturuyor.4851

Bu nedenle enerji depolama yalnızca çevreci bir tercih değil, işletme güvenilirliğinin de temel unsurlarından biri. Depolama sistemleri rüzgâr ve güneş üretiminin yüksek olduğu saatlerde fazla elektriği emebilir; üretimin düştüğü dönemlerde ise bu enerjiyi geri verebilir. Envision’ın yaklaşımı, uzun süreli dengelemeden yapay zekâ kümelerindeki ani güç değişimlerine tepki veren milisaniye ölçeğindeki kontrollere kadar farklı zaman aralıklarında çalışan depolama katmanlarını bir araya getiriyor.51

İletim ve şebekeye bağlantı da aynı derecede önemli. Yenilenebilir enerji ancak özel hatlar, trafo merkezleri ve ana şebeke, bu elektriği gigavat ölçeğinde güvenilir biçimde sunucu raflarına ulaştırabiliyorsa ekonomik değer yaratıyor. Ulanqab’ın gelecekteki darboğazı arazi veya yenilenebilir kaynak eksikliğinden çok, şebeke bağlantısı ve güç kalitesi altyapısı olabilir.2242

2028: Taahhütlerin gerçek kapasiteye dönüşme sınavı

2028’den itibaren yaşanacak gelişmeler, Ulanqab’ın “token fabrikası” iddiası için önemli bir gerçeklik testi olacak. DeepSeek’e ilişkin bildirilen kapasitenin bir bölümünün bu dönemde devreye girmesi bekleniyor. Bu süreç, kentin açıklanan projeleri güvenilir ve ticari olarak kullanılan hesaplama kapasitesine dönüştürüp dönüştüremeyeceğini gösterecek.1745

Daha geniş sınav ise aynı anda birkaç koşulun yerine getirilmesini gerektiriyor: GPU veya diğer yapay zekâ hızlandırıcılarının tedariki, inşaatların tamamlanması, sürekli müşteri talebi, iletim altyapısının genişletilmesi ve yenilenebilir ağırlıklı elektriğin günün her saatinde güvenilir biçimde sağlanması.

Ulanqab’ın avantajı en iyi, tek bir ucuz elektrik vaadi olarak değil, Pekin’e yakın bağlantı ile düşük maliyetli yenilenebilir enerjiyi yapay zekânın güç profiline göre tasarlanmış altyapıyla birleştiren bir sistem olarak anlaşılabilir. Depolama ve şebeke entegrasyonu inşaat hızına yetişirse kent, yenilenebilir enerji bölgelerinin yapay zekâ büyümesini nasıl destekleyebileceğine dair kalıcı bir örnek oluşturabilir. Aksi durumda 12,5 GW’lık manşet, çalışan bir “token fabrikasından” çok büyük bir proje portföyü olarak kalabilir.