Körfez’deki saldırılar petrol fiyatlarını neden sert yükseltti?

Petrol piyasasında fiyatların hızla yükselmesinin nedeni, yatırımcıların aynı anda iki bağlantılı riski fiyatlamasıydı: Körfez’de deniz taşımacılığına yönelik yeni saldırılar ve Suudi Arabistan’ın Hürmüz Boğazı’na alternatif oluşturan ana petrol boru hattının devre dışı kalması.

Pazartesi açılışında Brent ham petrol kontratları 3,62 dolar, yani %3,46 yükselerek varil başına 108,23 dolara çıktı. ABD tipi ham petrol olan West Texas Intermediate (WTI) ise 3,15 dolar ya da %3,15 artışla 103,20 dolara ulaştı. Hareket, bölgesel saldırıların ve kısıtlanan geçiş güzergâhlarının geçici bir lojistik sorunundan daha kalıcı bir fiziki arz kesintisine dönüşebileceği kaygısını yansıttı. 1

Yeni saldırılar risk primini artırdı

Hafta sonundaki olaylar, hem Suudi altyapısının hem de Körfez’deki gemilerin güvenliği konusunda belirsizliği artırdı. Suudi devlet medyası, Cizan bölgesindeki evler ve bir camide Husilerin saldırısına bağladığı hasar oluştuğunu bildirdi. Husiler ise komşu bir bölgede Suudi askeri üssünü vurduklarını açıkladı. 1

Hürmüz Boğazı’nda Birleşik Krallık Deniz Ticaret Operasyonları ajansı (UKMTO), bir merminin bir gemiye isabet ettiğini, yangın çıktığını ve mürettebatın tahliye edildiğini duyurdu. İran da kıyıları açıklarında bulunan İran ticari gemisinde bir kişinin öldüğünü, dört kişinin yaralandığını açıkladı. 1

Petrol piyasası açısından kritik nokta tek tek olaylardan çok, bunların Suudi Arabistan’ın Doğu-Batı boru hattı zaten kapalıyken yaşanmasıydı. Böylece hem Hürmüz Boğazı’nı dolaşan alternatif rota hem de boğaz içindeki deniz trafiği açısından aksama riski aynı anda yükseldi. 1

Suudi boru hattının kapanması neden önemli?

Suudi Arabistan, Doğu-Batı boru hattı üzerinden Kızıldeniz kıyısındaki Yanbu limanına günde yaklaşık 4 milyon varil petrol taşıyordu. Bu miktar, küresel petrol arzının yaklaşık %4’üne eşdeğer. Hattın stratejik önemi, ihracatın Hürmüz Boğazı’ndan geçmeden yapılabilmesini sağlaması. 17

Hat, insansız hava aracı saldırısının ardından kapatıldı ve Suudi yetkililer yeniden devreye alma tarihini kamuoyuyla paylaşmadı. Reuters’a konuşan sektör kaynakları, boru hattından yeni akış gelmemesi hâlinde Yanbu’daki stokların ihracatı yalnızca yaklaşık beş ila yedi gün sürdürebileceğini belirtti. 17

Bu, küresel arzın %4’ünün derhal piyasadan çekildiği anlamına gelmiyor. Ancak kesintinin limandaki stoklar tükenene kadar sürmesi ve alternatif lojistiğin açığı kapatamaması hâlinde, risk altındaki hacim bu düzeyde olabilir. Kaynakların aktardığı onarım tahminlerinin birkaç gün ile beş-altı hafta arasında değişmesi de fiyatlamada kesintinin süresini belirleyici hâle getirdi. 17

Kızıldeniz’de ikinci dar boğaz endişesi

Kızıldeniz’in girişindeki Babülmendep Boğazı da enerji taşımacılığı için kritik geçiş noktalarından biri. Husilerin Perim Adası çevresindeki ilerleyişine dair haberler, Kızıldeniz’deki gemi trafiği ve Suudi ihracat rotalarının güvenliğine ilişkin kaygıları artırdı.

Ancak sağlanan haberler, Perim’in kontrolünün tek başına küresel petrol arzının ayrıca %4 ila %5’ini riske attığını bağımsız biçimde doğrulamıyor. Kaynaklarla daha sağlam biçimde desteklenen veri, Doğu-Batı boru hattı kapatılmadan önce bu hatla Yanbu’ya taşınan yaklaşık günlük 4 milyon varil petrol; yani küresel arzın yaklaşık %4’ü. 17

Fiyatlar neden zaten 100 doların üzerindeydi?

Son sıçrama, önceki haftadaki sert yükselişin ardından geldi. Brent, bir önceki hafta yaklaşık %8 değer kazanarak temmuzdan bu yana ilk kez 100 doların üzerine çıkmıştı. Geniş çaplı çatışma ve Hürmüz çevresindeki kısıtlamalar, piyasadaki arz beklentilerini zaten sıkılaştırmıştı. 11

Yeni saldırılar, piyasanın iki olası rahatlama kanalını aynı anda zayıflattı:

• Suudi Arabistan’ın Kızıldeniz üzerinden ihracatı: Doğu-Batı boru hattının kapalı olması, ülkenin petrolünü Hürmüz’ü kullanmadan yönlendirme kapasitesini sınırladı. 17
• Deniz taşımacılığına ilişkin diplomatik düzenleme: Hürmüz’den geçiş koşullarını ele alması beklenen görüşmeler planlandığı gibi ilerlemedi. 18

Piyasalar, resmî arz verilerine yansımadan önce beklenen kıtlık riskini fiyatlama eğilimindedir. Buradaki temel endişe, kısa süreli bir geçiş şokunun, boru hattı yeniden açılmadan Yanbu stoklarının tükenmesi durumunda ölçülebilir bir ihracat kaybına dönüşmesiydi.

Umman’daki toplantının ertelenmesi niçin önemliydi?

İran ile Körfez ülkeleri arasında Umman’da yapılması planlanan toplantının amacı, Hürmüz Boğazı’ndan deniz taşımacılığına ilişkin düzenlemeleri görüşmekti. Umman, toplantının “uzlaşı sağlanması amacıyla” ertelendiğini açıkladı. İran ise ABD’nin talepleri karşılanmadan boğazı yeniden açmayacağını bildirdi. 18

Erteleme, petrol akışını doğrudan durdurmadı; fakat gemi geçişlerini kolaylaştırabilecek veya gemilerin karşı karşıya kaldığı tehlike algısını azaltabilecek hızlı bir operasyonel mutabakata duyulan güveni düşürdü. Bölgenin ana petrol transit rotaları etrafında saldırılar yaşanırken, yakın vadede diplomatik bir çıkış yolu görünmemesi ham petroldeki jeopolitik risk primini destekledi. 18

Petrol fiyatlarında bir sonraki hareketi ne belirleyecek?

İki temel değişken öne çıkıyor: Suudi Arabistan’ın Doğu-Batı boru hattını ne kadar hızlı onarabileceği ve diplomasinin Hürmüz’den gemi geçişi için uygulanabilir bir düzenleme üretip üretemeyeceği.

Boru hattı, Yanbu stokları tükenene kadar kapalı kalırsa Suudi ihracat hacimleri kısılabilir. Reuters’ın görüştüğü alıcılar ve tüccarlara göre bu durumda küresel arzın yaklaşık %4’üne kadar olan bölüm risk altına girebilir. 17 Görüşmelerin taşımacılık için işleyen bir düzenleme sağlamaması ve saldırıların sürmesi hâlinde, ham petrolde yüksek jeopolitik risk primi kalıcı olabilir. 18

IG analisti Tony Sycamore, Umman görüşmelerinden sonuç çıkmaması ve boru hattının hızla devreye alınamaması durumunda petrolün mart civarında görülen 119,48 dolar seviyesine yönelebileceğini söyledi. Bu bir piyasa senaryosudur, kesin bir tahmin değildir: Daha hızlı onarım, etkili bir deniz taşımacılığı düzenlemesi ya da saldırılarda gerilim düşüşü, arz riski primini azaltabilir. 1