Demokratların 3 Kasım’da Kongre’nin iki kanadında da çoğunluğu kazanmasının piyasalardaki karşılığı tek yönlü bir yükseliş ya da düşüş olmadı. Doların zayıflaması ve petrolün ucuzlaması başlangıçta bazı gelişen piyasa varlıklarını desteklerken, daha sıkı denetimin veri merkezi yatırımlarını yavaşlatabileceği endişesi yapay zekâ bağlantılı hisseleri baskıladı. 5 Kasım’da çip ağırlıklı Asya borsalarında satışlar sertleşti; şirket bilançoları ve petrol arzına yönelik riskler de işlemleri etkiledi.
2
19
21
4-5 Kasım’da piyasalarda ne oldu?
| Piyasa veya varlık |
4 Kasım |
5 Kasım |
| Gelişen piyasa hisseleri |
MSCI’nin geniş kapsamlı gelişen piyasalar endeksi, gün içindeki kayıplarını telafi ederek yüzde 0,4 yükseldi. Dolar yüzde 0,3 geriledi; ABD 10 yıllık tahvil faizi 5 baz puan düştü. 22 |
Aynı MSCI endeksi, yatırımcıların seçim sonuçlarını, daha zayıf doları ve merkez bankalarının kararlarını değerlendirmesiyle yüzde 0,7 geriledi. 30 |
| Çin |
Bir piyasa özetinde Şanghay Bileşik Endeksi yüzde 2,16, Shenzhen Bileşen Endeksi yüzde 4,22 yükseldi. 42 |
Şanghay Bileşik Endeksi yüzde 0,1 artış kaydetti. 33 |
| Güney Kore ve Tayvan |
Kospi, gün içinde sert dalgalandıktan sonra yüzde 0,62 artıda kapandı; Tayvan Taiex yüzde 0,83 düştü. 37 39 |
Yapay zekâ bağlantılı hisselerdeki yoğun satışların etkisiyle Kospi yüzde 5,3, Taiex yüzde 3,2 geriledi. 33 |
| Meksika pesosu |
Gelişen piyasa para birimleri yükselirken, piyasa haberlerinde özellikle Meksika pesosundaki kazanımlara dikkat çekildi. 24 26 |
Mevcut haberlerde peso için karşılaştırılabilir ve doğrulanmış günlük bir değişim oranı yer almıyor. |
| Petrol |
Piyasalar İran’daki çatışmanın seyrini ve petrol arzını değerlendirirken Brent sert geriledi. 17 28 |
Brent, gece işlemlerinde yaklaşık yüzde 9 düştükten sonra tanker saldırılarının arz endişelerini artırmasıyla varil başına 3,67 dolar, yani yüzde 3,88 yükselerek 98,29 dolardan kapandı. 18 19 |
Bunlar farklı işlem seanslarına ve haberlerin yayımlandığı zamanlara ait anlık görüntüler; yatırımcı duyarlılığını aynı anda ölçen tek bir tablo değiller. 4 Kasım’daki gelişen piyasa toparlanması 5 Kasım’da sürmedi. Brent’in gün içindeki sert yön değişimi de jeopolitik gelişmelerin piyasa beklentilerini ne kadar hızlı değiştirebildiğini gösterdi.
18
22
30
Gelişen piyasalar neden ilk etapta destek buldu?
4 Kasım tarihli haberlerde doların zayıflaması, gelişmekte olan ülke varlıklarına yönelik talebi destekleyen unsurlardan biri olarak gösterildi. Dolar cinsinden fiyatlanan ithalat ve dolar borçlarının yerel para cinsinden maliyeti, dolar değer kaybettiğinde azalabilir.
22 Pesodaki yükseliş ve gelişen piyasa hisselerindeki kazanımlar bu ilk risk iştahı artışıyla uyumluydu; ancak her gelişen ekonominin aynı ölçüde fayda gördüğünü kanıtlamıyor.
24
26
Petrolün ucuzlaması, enerji ithal eden ekonomiler için yakıt ve taşımacılık maliyetlerini düşürebilir. Bu durum enflasyon baskısını hafifletirse merkez bankalarına faiz indirimleri için daha fazla alan sağlayabilir. Ancak bunlar kesin sonuçlar değil, olası etki kanallarıdır: Petrol fiyatlarının gerilemesi ihracatçı ülkelerin gelirlerini azaltabilir ve net etki ülkenin koşullarına bağlıdır. Mevcut piyasa haberleri petrol ve döviz hareketlerini aktarıyor, ancak bunların ülkeler üzerindeki etkisini ayrı ayrı ölçmüyor.
17
22
Asya’daki çip hisseleri neden geriledi?
Yatırımcılar, Teksas ve Georgia’nın da aralarında bulunduğu eyaletlerdeki Demokrat zaferlerinin veri merkezi projelerine daha sıkı denetim veya kısıtlama getirebileceğinden ve yapay zekâ altyapısının bazı bölümlerini geciktirebileceğinden endişe etti. Seçim sonrasında veri merkezi hisseleri düşerken temiz enerji hisseleri yükseldi; analistler kaygıyı altyapı yatırımlarının geçici olarak yavaşlama ihtimaliyle ilişkilendirdi.
2
7
10
Asya borsalarının seyri, bu endişenin çip sektöründe ne kadar yoğun hissedilebildiğini ortaya koydu. Güney Kore’nin Kospi endeksi 4 Kasım’da yüzde 0,62 yükselirken ertesi gün yüzde 5,3 düştü. Tayvan Taiex’in değişimi de aynı günlerde sırasıyla yüzde 0,83 ve yüzde 3,2 kayıp oldu.
33
37
39 Ancak 5 Kasım’daki satışlar yalnızca seçim kaygısıyla açıklanamaz: O günkü haberlerden biri, yapay zekâ altyapı yatırımlarına yönelik endişelerin yanı sıra Qualcomm’un zayıf bilançosuna da dikkat çekti.
21
Çip yatırımcılarının sorguladığı konu, uzun vadeli yapay zekâ talebinin ortadan kalktığı değil, yeni projelerin ne hızla ve ne zaman hayata geçeceğiydi. Morgan Stanley’nin değerlendirmesine göre eyalet düzeyindeki kısıtlamalar projeleri geciktirebilir; buna karşın genel yapay zekâ yatırım döngüsünün sürmesi bekleniyor. Bu bir öngörü, kesinlik değil.
11
Seçim sonucu ABD politikasını neden hemen değiştirmedi?
Kongre’nin iki kanadında da çoğunluğu elde etmek Demokratlara soruşturma, denetim ve bütçe görüşmelerinde daha fazla etki alanı sağlar. Ancak bu sonuç tek başına yürütmenin kararları üzerinde tam kontrol vermez veya önerilen politikaların yasalaşacağını garanti etmez.
49
55
- Başkanlık vetosu önemli bir engel. Vetoyu aşmak için Kongre’nin iki kanadında da üçte iki çoğunluk gerekiyor; mevcut haberlerde Demokratların bu çoğunluğa sahip olmadığı belirtiliyor.
48
49
- Senato yasaları yavaşlatabilir. Önemli yasa tasarıları, filibuster olarak bilinen engelleme girişimini aşmak için Senato’da 60 oya ihtiyaç duyabilir. Bu eşik, çoğunluk partisinin tek başına yasa çıkarmasını sınırlıyor.
47
50
- Gümrük tarifeleri kendiliğinden ortadan kalkmaz. Demokratlar Kanada’yı etkileyenler dahil tarifeleri sınırlamaya yönelik yasa tasarıları sunabilir; ancak Trump’ın bunları veto etme yetkisi sürüyor.
48
58
- Denetim ve bütçe etkisi, dış politikayı doğrudan yönetmek demek değil. Kongre oturumlar ve harcama pazarlıklarıyla baskı kurabilir; ancak askeri harekât emri verme yetkisi dahil yürütme yetkisi başkanda kalır.
49
55
Bu ayrım piyasalar açısından önemli: Daha ılımlı bir ticaret veya dış politika beklentisi, herhangi bir yasa değişmeden de fiyatları etkileyebilir. Ancak 5 Kasım’da tanker saldırılarının ardından Brent’in yeniden yükselmesi, yakın vadeli arz ve jeopolitik risklerin bu beklentilerden daha ağır basabileceğini gösterdi.
18
Yatırımcılar bundan sonra neyi izlemeli?
İki günlük piyasa tepkisi, tek bir “seçim işlemi”nden ziyade farklı varlıkların farklı etkilere açık olduğunu gösteriyor. Gelişen piyasalar için dolar ve petrol fiyatlarının yanı sıra yerel enflasyon ile merkez bankalarının kararları da önemli. Asyalı çip üreticileri açısından veri merkezi yatırımlarının hızı belirleyici; şirket sonuçları da öyle: 5 Kasım tarihli haberlerde hem politika kaygıları hem de Qualcomm’un zayıf bilançosu öne çıktı.
21
30
Mevcut haberler, 4-5 Kasım için tutarlı biçimde karşılaştırılabilecek bir yabancı net yatırım akışı serisi veya her para birimi ve endeks için doğrulanmış günlük rakamlar sunmuyor. Bu nedenle çıkarılabilecek en net sonuç daha sınırlı: Zayıflayan dolar ilk etapta gelişen piyasa hisselerini desteklerken, Asya’daki yapay zekâ bağlantılı hisseler altyapı risklerinin yeniden değerlendirilmesiyle daha sert baskı gördü. İki hareket de düz bir çizgide ilerlemedi.
19
22
30