Kanada’nın ABD’ye “dolarına dolar” tarifeleri: Ticaret görüşmeleri neden çöktü?

Kanada’nın ABD’ye yönelik karşı tarifeleri, iki ülke arasındaki ticaret görüşmelerinin son anda çökmesinin ardından geldi. Ottawa, Washington’ın kültür, otomotiv ve Kanada’nın egemenliğiyle ilgili taleplerinin ülkesinden “çok fazla şey istediğini, karşılığında ise çok az şey sunduğunu” savundu. ABD’nin Kanada’dan gelen 27,6 milyar Kanada doları değerindeki ürünlere yüzde 50’ye varan tarifeler getirmesinin ardından Kanada da aynı değeri ve ilgili ürünlerdeki ABD oranlarını eşleştirme kararı aldı. 12

Bu hamle iki hedef taşıyor: Kanada’daki şirketlerin iç pazarda ABD ürünleri karşısında ezilmesini önlemek ve Washington üzerinde yeni görüşmelere dönmesi için ekonomik ve siyasi baskı oluşturmak.

Kanada’nın karşı tarifeleri ne zaman başlayacak?

Tarifeler 8 Eylül’de saat 00.01 itibarıyla yürürlüğe girecek. Yaklaşık 700 ürün kalemini kapsayan listede oranlar yüzde 15, 25 ve 50 olarak belirlendi. Her ürünün tarifesi, ABD’nin aynı ürüne uyguladığı orana göre eşleştirilecek. Öne çıkan kategoriler şöyle: 134

• Yüzde 15: Bazı elektronik ürünler, aletler ve bağlantılı ürünler;
• Yüzde 25: Ev aletleri, peynir dahil bazı süt ürünleri ve belirli çelik-alüminyum türevleri;
• Yüzde 50: Çelik ve alüminyum ürünleri, mobilya, giyim ve hazır giyim başta olmak üzere çeşitli ürünler.

Vergiler yalnızca ABD menşeli mallara uygulanacak. Yola çıkmış ve hâlihazırda transit hâlindeki ürünlerin muaf tutulması, sevkiyat zincirindeki ani kesintiyi sınırlamayı amaçlıyor. 42

Deniz ürünleri ilk planda karşı tarife listesinde yer alsa da sektör temsilcilerinden gelen geri bildirimlerin ardından kapsamdan çıkarıldı. Bu değişiklik, listenin yalnızca Washington’a karşı bir pazarlık aracı olmadığını; Kanada’daki işletmeler ve tedarik zincirleri üzerindeki zararı azaltmak için de ayarlanabildiğini gösteriyor. 417

Ticaret görüşmeleri neden çöktü?

Ottawa, önerilen şartları kabul etmek yerine müzakereleri askıya aldı. Başbakan Mark Carney’ye göre son aşamada üç başlık öne çıktı: otomobillerde Kanada menşeli içeriğin nasıl değerlendirileceği, kültürel ve Fransızca diline yönelik korumalar ve Kanada’nın kendi kararlarını bağımsız biçimde alma yetkisi. 1928

Fransızca kuralları özellikle hassas bir konu hâline geldi. Tartışmanın merkezinde ürünlerin İngilizce ve Fransızca etiketlenmesi ile Fransızca ve Kanada kültürüne ait içeriklerin çevrim içi platformlarda görünür kılınması ve tanıtılmasıyla ilgili düzenlemeler bulunuyordu. Ottawa açısından bunlar sıradan birer ticaret engeli değil, kültürel koruma ve ulusal yetki meseleleri olarak görülüyor. 2223

Bu nedenle Kanada, daha sınırlı bir taviz vermek yerine karşılıklılık ilkesini tercih etti. “Dolarına dolar, oranına oran” yaklaşımı, Ottawa’nın etkilenen sektörleri savunacağını ancak ABD’nin temel müzakere şartlarını kabul etmeyeceğini gösteriyor.

Ottawa’nın 7,5 milyar Kanada dolarlık destek paketi ne içeriyor?

Kanada, karşı tarifelerle birlikte yeni bir 7,5 milyar Kanada dolarlık destek paketi açıkladı. Bu tutar, daha önce duyurulan yaklaşık 25 milyar Kanada dolarlık önlemlere ekleniyor. Paket; şirketlerin nakit akışını korumasını, yatırımların sürmesini ve ticaret çatışmasından etkilenen çalışanların desteklenmesini amaçlıyor. 18

Paketin ana unsurları şunlar:

• 1,5 milyar Kanada doları: Bölgesel Tarife Müdahale Girişimi’ne ek kaynak; özellikle küçük ve orta ölçekli işletmelere destek;
• 500 milyon Kanada doları: Kanada İş Geliştirme Bankası üzerinden likidite desteği ve bankanın destek programlarına daha geniş erişim;
• 2 milyar Kanada doları: Tarifelerden etkilenen ve hızla hayata geçirilebilecek yatırım projeleri için Canada Strong Diversification Fund;
• 3,5 milyar Kanada doları: İşveren ve çalışanlara yönelik hızlı destek; geçici işsizlik sigortası esnekliği, eğitim ve mesleki geçiş programları. 1

Bu kaynaklar, ticaret kaybının maliyetini ortadan kaldırmaz. Ama şirketlere yeni tedarikçi veya müşteri bulmaları, nakit rezervlerini korumaları ve kısa vadeli tarife şokunu doğrudan işten çıkarmalara ya da kapanmalara dönüştürmemeleri için zaman kazandırabilir.

Kanada’da kimler etkilenecek?

İşletmeler ve çalışanlar

ABD’den girdi alan Kanadalı şirketler, nihai ürünleri doğrudan hedefte olmasa bile maliyet artışıyla karşılaşabilir. ABD’ye satış yapan firmalar ise bu kez Kanada mallarının Amerikalı alıcılar için pahalanması sorunuyla karşı karşıya kalacak.

Kamu kredileri, yatırım programları ve çalışan destekleri bu baskıyı hafifletebilir; ancak tarifelerin ticareti daha az cazip hâle getirmesi nedeniyle kaybedilen siparişleri tamamen geri getirmez. Çelik, alüminyum, ev aletleri, tarım, elektronik, mobilya, hazır giyim ve kâğıt ürünleriyle bağlantılı sektörler doğrudan hedef alındıkları için daha fazla risk taşıyor. 13

Tüketiciler

İthalatçı şirketler, tarifenin ne kadarını kendi kâr marjlarından karşılayacağına ve ne kadarını tüketiciye yansıtacağına karar verir. Uygulamada bu durum daha yüksek fiyatlar, daha sınırlı ürün seçeneği veya Kanada ve üçüncü ülkelerden yeni tedarikçilere geçiş anlamına gelebilir.

Etkiler ürüne göre değişecek. Kolayca ikame edilebilen ürünlerde kaynak değişimi daha hızlı olabilirken, özel nitelikli mallarda veya iki ülkenin üretim zincirine entegre ürünlerde seçenekler daha sınırlı kalabilir.

ABD’li ihracatçılar

ABD’li süt üreticileri ve hedefteki ürünleri imal eden şirketler Kanada’daki satışlarını kaybedebilir, rekabetçi kalmak için fiyatlarını düşürebilir veya sevkiyatlarını başka pazarlara yönlendirebilir. Süt ürünleri, ev aletleri, çelik ve alüminyum, mobilya ve giyim sektörleri en görünür baskıyla karşılaşacak alanlar arasında. 13

İki ekonomi birbirine sıkı biçimde bağlı olduğu için risk yalnızca tek tek ihracatçılarla sınırlı değil. Uzayan tarifeler, ortak üretim ağlarını bozabilir, yatırımlarla ilgili belirsizliği artırabilir ve şirketlerin sınır ötesi planlama yapmasını zorlaştırabilir.

Kanada neden belirli ABD eyaletlerini hedef aldı?

Ottawa’nın stratejisi yalnızca ekonomik değildi. Kanadalı yetkililer, bazı ürünlerin siyasi açıdan önem taşıyan ABD eyaletlerinde baskı yaratacak şekilde seçildiğini söyledi. Bu eyaletler arasında Başkan Donald Trump’ı destekleyen seçmen gruplarının bulunduğu bölgeler de yer alıyor.

Mantık basit: Kanadalı pazara erişimini kaybeden ihracatçılar, çalışanlar ve eyalet düzeyindeki siyasetçiler Washington üzerindeki baskıyı artırabilir. 537

Tarifelerin zamanlaması da önemli. Vergiler, kasım ayında yapılacak ara seçimler öncesinde yürürlüğe girecek. Böylece etkilenen sektörlerin meseleyi soyut bir dış ticaret anlaşmazlığı değil, siyasi sonuçları olan somut bir sorun olarak görmesi hedefleniyor. Ürün listesine ilişkin haberlerde, süt ürünleri ve imalat malları gibi belirli ABD bölgeleriyle özdeşleşen kalemlere dikkat çekildi. 4144

Ancak bu yaklaşım ters de tepebilir. Siyasi hedefleme Kanada’nın pazarlık gücünü artırsa da kamuoyunu sertleştirebilir ve yeni bir misilleme turunu tetikleyebilir.

“Buy Canadian” kampanyası neyi amaçlıyor?

Ottawa’nın “Buy Canadian” yani “Kanada malı satın al” çağrısı, dışarıdaki tarife baskısının iç politikadaki karşılığı. Hükümet, tüketicileri ve şirketleri mümkün olduğunda Kanada ürünlerini tercih etmeye yönlendirerek yerli üreticilere olan talebi artırmak, istihdamı desteklemek ve ABD misillemesinin ticari etkisini azaltmak istiyor. 639

Bu kampanya ticaretin yerini tutamaz. Kanadalı tüketiciler her ithal ürünü bir gecede yerli alternatifle değiştiremez; bazı ürünler daha pahalı olabilir veya hiç bulunmayabilir. Kampanya, daha çok tarife stratejisini güçlendiren ve tüketicilerin ekonomik tepkiye katılabileceği mesajını veren bir araç olarak görülmeli.

Görüşmeler yeniden başlayabilir mi?

Şimdilik bir anlaşma yok, ancak yeni bir fırsat penceresi oluşmuş durumda. Kanada’nın ABD ticaretinden sorumlu bakanı Dominic LeBlanc, Washington’ın Fransızca içeriklerin çevrim içi platformlarda görünür kılınması ve etiketlenmesiyle ilgili itirazlarını geri çektiğini; Fransızca ve Kanada kültürünü destekleyen önlemlerin gelecekteki ABD ticaret yaptırımlarının konusu olmayacağını teyit ettiğini söyledi. 1718

ABD’li yetkililer ise Fransızca meselesinin anlaşmayı engelleyecek kadar önemli olmadığını savundu. Washington ve Ottawa’dan gelen açıklamalar, bu konunun görüşmelerin çöküşündeki ağırlığı konusunda birbirinden farklılaştı. 2629

ABD, özellikle otomotiv sektörü ve Ottawa’nın egemenlik başlığı altında değerlendirdiği diğer konularda da benzer netlik sağlarsa iki hükümet daha dar kapsamlı bir anlaşmazlık üzerinden ciddi müzakerelere dönebilir. Ancak Washington tarifelerini değiştirmediği veya Kanada’nın kabul edebileceği şartlar sunmadığı sürece karşı tarifeler masadaki pazarlık gücünü koruyacak.

Sonuç: Kanada’nın hesabı kontrollü tırmanma

Kanada’nın planı kontrollü bir tırmanma stratejisi: ABD tarifelerini eşleştirmek, siyasi açıdan etkili ürünleri hedeflemek, risk altındaki işletme ve çalışanları desteklemek ve aynı zamanda müzakere için bir çıkış kapısını açık bırakmak.

Bu yaklaşım kısa vadede bazı Kanadalı üretim kapasitesini koruyabilir. Ancak tarifeler her iki ülkede de ithalatçılara, tüketicilere, ihracatçılara ve birbirine entegre tedarik zincirlerine maliyet yüklüyor.

Belirleyici soru, önlemlerin geçici bir pazarlık baskısı olarak mı kalacağı yoksa kalıcı bir ticaret engeline mi dönüşeceği. Washington’ın Fransızca ve kültürel düzenlemeler konusundaki yumuşaması, görüşmelere dönüş için bir yol açabilir. Kalan anlaşmazlıklar çözülene kadar ise 8 Eylül’de başlayacak tarifeler Kanada’nın hem ekonomik kalkanı hem de Washington’a yönelttiği müzakere tehdidi olarak duruyor.