ABD-İran çatışması Asya çip hisselerini neden vurdu?

Asya borsalarındaki düşüşün arkasında tek başına askeri haberler yoktu. Hürmüz Boğazı çevresinde ABD ile İran arasındaki çatışmaların yeniden başlaması, enerji sevkiyatlarının aksayabileceği endişesini artırdı. Petrol fiyatları yükseldi; bunun enflasyonu yeniden hızlandırabileceği düşüncesi tahvil getirilerini ve ABD Merkez Bankası'nın (Fed) faiz beklentilerini yukarı çekti. Sonuçta yatırımcılar, gelecekteki kazançlarına duyarlı ve değerlemeleri yüksek teknoloji hisselerinden uzaklaştı.

31 Ağustos'ta Brent petrolü varil başına 90,49 dolardan, ABD göstergesi Batı Teksas türü ham petrol (WTI) ise 85,76 dolardan kapandı. Aynı gün hisse senetleri gerilerken tahvil getirileri yükseldi; piyasalar enflasyon ve Fed görünümünü yeniden fiyatladı. 1 Gün içi işlemlerde WTI 86 doların, Brent ise 91 doların üzerine çıktı. 11

Zincirin ilk halkası: çatışma, petrol ve faizler

Hürmüz Boğazı, küresel enerji ticareti açısından kritik bir geçiş noktası. Tanker trafiğindeki yavaşlama bile arzın sıkılaşabileceği beklentisini yaratıyor. Ağustos ayının daha önceki günlerinde de bölgedeki gerilim, Birleşik Arap Emirlikleri'nin İran'la finansal ve ekonomik işlemleri askıya alması ve boğazdaki gemi trafiğinin yavaşlaması petrol fiyatlarını desteklemişti. 2

Yeni saldırı dalgası petrol fiyatına jeopolitik risk primi ekledi. Haberlerde ABD'nin Larak Adası'ndaki İran fırlatıcılarını vurduğu, İran'ın ise Ürdün'deki ABD askeri noktalarına füze saldırıları düzenlediği aktarıldı. 18 Daha önceki tırmanışta İran'ın bir BAE petrol limanına ve boğazdaki gemilere yönelik saldırıları da bildirilmişti. 7

Petrol şokunun etkisi enerji şirketleriyle sınırlı kalmıyor. Akaryakıt, taşımacılık ve diğer girdi maliyetleri hızla artabiliyor. Bu durum, savaş ve tedarik zinciri aksaklıkları büyümeyi tehdit ederken merkez bankaları için özellikle zor bir tablo yaratıyor: Enflasyon yükselirken ekonomik faaliyet zayıflayabiliyor.

Japonya ve Güney Kore'deki çip hisseleri neden daha kırılgan?

Yarı iletken hisseleri çoğu zaman uzun vadeli büyüme hisseleri gibi hareket eder. Bu şirketlerin değerlemeleri; gelecekteki kâr beklentilerine, küresel çip talebine ve finansman maliyetlerine yakından bağlıdır. Tahvil getirileri yükseldiğinde, gelecekte elde edilmesi beklenen kârların bugünkü değeri düşer. Petrol şoku da buna ek olarak küresel ekonominin yavaşlayacağı ve işletme maliyetlerinin artacağı endişesini doğurur.

Bu ikili baskı, teknoloji ve yarı iletken şirketlerinin büyük ağırlık taşıdığı Japonya ve Güney Kore için önemlidir. Petrol fiyatlarının ve tahvil getirilerinin yükseldiği, çip satışlarının da yaşandığı önceki bir dönemde Güney Kore'nin KOSPI endeksi yüzde 5,5, Japonya'nın Nikkei endeksi ise yüzde 2,1 gerilemişti. 12 Başka bir piyasa raporu da çip kayıplarının petrol ve tahvil getirilerindeki artışla birleşmesi sonucunda Güney Kore'de yaklaşık yüzde 6, Japonya'da ise yüzde 3'ten fazla düşüş yaşandığını bildirdi. 24

Hassasiyet iki yönlü çalışıyor. Petrol fiyatları gerilediğinde ve Hürmüz Boğazı'ndaki trafiğe ilişkin endişeler azaldığında Samsung Electronics ve SK Hynix yükselirken Nikkei de değer kazandı. 2227 Bu tepki, sektörün yalnızca şirket bilançolarına değil, makroekonomik riskteki değişime de tepki verdiğini gösteriyor.

Eylül faiz artışı beklentileri neden yükseldi?

Petrol kaynaklı enflasyon şoku Fed'i zor bir politika ikilemiyle karşı karşıya bırakıyor. Enerji fiyatları manşet enflasyonu yükseltebilir; ancak jeopolitik gerilim aynı anda talebi ve ekonomik büyümeyi zayıflatabilir. Yatırımcılar, petrol artışının diğer fiyatlara veya enflasyon beklentilerine yayılabileceğine inanırsa faizlerin daha uzun süre yüksek kalacağını düşünür. Hatta faiz artışı olasılığını yeniden fiyatlamaya başlayabilir.

31 Ağustos'ta piyasalar, petrol fiyatlarındaki yükseliş ve tahvil getirilerinin yüksek seyretmesiyle eylül ayında faiz artırımı olasılığını yüzde 57'ye çıkardı. 1026 Böylece finansal koşullar sıkılaştı: Daha yüksek getiriler borçlanmayı pahalılaştırırken büyüme hisselerinin görece cazibesini azaltıyor.

Buradaki kilit soru, petrol artışının geçici olup olmadığı. Kısa süreli bir jeopolitik risk primi enflasyonu yükseltebilir, ancak Fed'in orta vadeli politika rotasını değiştirmeyebilir. Buna karşılık, enerji altyapısında veya deniz taşımacılığında kalıcı bir aksama; yüksek çekirdek enflasyon ve güçlü istihdamla aynı döneme denk gelirse çok daha ciddi bir risk oluşturur.

Sıradaki hareketi hangi veriler ve bilançolar belirleyecek?

ABD tarım dışı istihdam verisi

İstihdam raporu, ekonominin enerji şokunu sert bir yavaşlama yaşamadan taşıyıp taşıyamayacağı konusunda önemli ipucu verecek. İstihdam ve ücret artışının güçlü kalması, politika yapıcıların yükselen petrol fiyatlarını münferit ve geçici bir gelişme olarak görmesini zorlaştırır. Zayıf istihdam verisi ise ek sıkılaştırmanın talebe zarar verebileceği görüşünü güçlendirir.

11 Eylül TÜFE raporu

Tüketici Fiyat Endeksi (TÜFE), enflasyon baskılarının genele yayılıp yayılmadığını görmek için yakın vadeli en önemli test olacak. Yalnızca benzinden kaynaklanan bir manşet artış, para politikası açısından; mal ve hizmetlerin geneline yayılan güçlü bir çekirdek enflasyon verisi kadar belirleyici olmayabilir.

PCE enflasyonu

Kişisel Tüketim Harcamaları (PCE) endeksi, Fed'in tercih ettiği enflasyon göstergesi. Son verinin beklentilerin biraz üzerinde gelmesi, piyasalar Nvidia ve teknoloji hisselerine odaklanırken bile enflasyon endişelerinin canlı kalmasına neden oldu. 1819 Çekirdek PCE'nin güçlü seyretmesi, petrol hareketini yalnızca jeopolitik bir dalgalanma olarak görmeyi zorlaştırır.

Nvidia'nın bilançosu ve beklentileri

Nvidia, yapay zekâ yatırımlarının ve daha geniş yarı iletken sektörünün nabzını tutan şirketlerden biri. Şirketin son sonuçları beklentileri aştı; veri merkezi gelirleri yıllık bazda iki kattan fazla arttı ve görünümü Güney Kore'nin çip ağırlıklı KOSPI'si dahil Asya teknoloji hisselerini destekledi. 1829

Bu nedenle güçlü bir gelecek projeksiyonu, makroekonomik baskıya rağmen çip hisselerini koruyabilir. Tersine, talep, marjlar veya sermaye harcamalarına ilişkin zayıf beklentiler, genel bir riskten kaçış seansını teknoloji öncülüğünde daha derin bir düzeltmeye dönüştürebilir. Nvidia'nın sonuçları petrol ve faiz riskini ortadan kaldırmaz; ancak yatırımcıların satışları geçici bir değerleme düzeltmesi mi, yoksa talep zayıflığının işareti mi olarak yorumlayacağını etkileyebilir.

Satış dalgasını ne uzatabilir?

Asya hisseleri ve para politikası beklentileri üzerindeki baskının devam etmesi için şu risklerin birkaçının aynı anda gerçekleşmesi gerekir:

• ABD ile İran arasındaki saldırıların sürmesi veya çatışmanın bölgeye yayılması;
• Hürmüz Boğazı'ndaki gemi trafiğinde ya da bölgesel petrol altyapısında doğrulanmış bir aksama;
• Brent ve WTI fiyatlarında kalıcı yükseliş;
• Beklentilerin üzerinde çekirdek TÜFE veya PCE enflasyonu;
• Güçlü istihdam ve ücret artışı; ve
• Uzun vadeli ABD Hazine tahvili getirilerinde yeni yükselişler.

Bu tablo, faizlerin daha uzun süre yüksek kalacağı veya yeni bir faiz artışının gündeme gelebileceği anlatısını güçlendirirken küresel büyüme beklentilerini zayıflatır.

Hangi gelişmeler tabloyu tersine çevirebilir?

Diplomatik temaslar ya da gemi trafiğine ilişkin bir anlaşma petrolün jeopolitik risk primini düşürürse piyasalar rahatlayabilir. Çekirdek enflasyonun kontrol altında kalması, istihdamın sert olmayan bir yavaşlamaya işaret etmesi ve Nvidia gibi yapay zekâ şirketlerinin güçlü beklentiler sunması da toparlanmayı destekleyebilir. Hürmüz trafiğine ilişkin görüşmelerin ardından petrol fiyatlarının gerilemesi, daha önce Asya hisseleri ve teknoloji şirketlerinde toparlanmayla aynı döneme denk gelmişti. 22

Dolayısıyla belirleyici unsur çatışmanın varlığından çok, etkisinin ne kadar kalıcı olacağı. İlk tepki yalnızca askeri haberlere verilmiş bir tepki değildi; enerji arzı, enflasyon, faizler ve büyüme beklentileri aynı anda yeniden fiyatlandı. Çatışma kontrol altında kalır ve petrol geri çekilirse çip hisseleri hızlı biçimde toparlanabilir. Ancak arz kesintisi ve enflasyon kalıcı hâle gelirse hem Asya teknoloji hisseleri hem de Fed görünümü üzerindeki baskının tersine çevrilmesi daha zor olacaktır.