Peter Thiel’in Papa XIV. Leo için kullandığı “kullanışlı aptal” ifadesinin arkasında şu iddia var: Yapay zekâya sınır getirilirse ABD ve müttefikleri bu kurallara uyabilir, fakat Çin yoluna devam edebilir. Papa’nın savunduğu uluslararası denetim ise farklı bir sorundan hareket ediyor: Yapay zekânın insan onuru ve barış üzerindeki riskleri ülke sınırlarında durmuyor. Tartışma, güvenlik önlemlerinin rekabeti tek taraflı etkilemeden nasıl uygulanacağı sorusunda düğümleniyor.
1
17
20
Thiel’in Çin hesabı
Thiel, 24 Eylül 2026’da Berlin’de Axel Springer CEO’su Mathias Döpfner ile yaptığı söyleşide Papa’yı “Çin Komünist Partisi için kullanışlı aptal” olmakla suçladı. Gerekçesi, Çin’in Papa’yı dinlemeyeceği, ABD’de ise çağrının karşılık bulabileceği düşüncesiydi. Bu sözler, Papa’nın Çin adına hareket ettiğine ilişkin bir kanıt değil; Thiel’in düzenlemelerin olası sonucuna dair öngörüsüydü.
1
3
Eleştirinin odağında, XIV. Leo’nun mayısta yayımladığı Magnifica Humanitas adlı papalık genelgesi ve daha geniş yapay zekâ denetimi çağrısı vardı. Thiel’in çıkışının özellikle Papa’nın 24 Eylül’de Vatikan’da yaptığı konuşmaya yanıt olduğu ortaya konmuş değil. Thiel, Papa’nın yaklaşımını yaz aylarında da eleştirmişti.
1
7
Papa ne istiyor?
XIV. Leo’nun tutumu yapay zekânın bütünüyle reddi değil. Papa, 21 Eylül’de geliştiricileri toplumdaki ayrılıkları derinleştirmek yerine barışı güçlendiren ve insan onuruna hizmet eden sistemler kurmaya çağırdı. Mayısta sektörün gözetimi için küresel kurallar istemişti; Reuters’a göre 24 Eylül’de Vatikan’daki bir toplantıda uyarılarını yineledi. Ancak eldeki haberler, o konuşmanın tam ifadelerini ya da kendisine atfedilen belirli bilim akademisi açıklamalarını doğrulamıyor.
17
20
Bu kaygılar son günlerde ortaya çıkmadı. Reuters’a göre Vatikan, büyük Amerikan teknoloji şirketlerinin aynı hafta Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi’nde dile getirdiği uyarılardan yıllar önce ciddi yapay zekâ risklerine dikkat çekmişti. Vatikan’ın yapay zekâ danışmanı Rahip Paolo Benanti de bu konunun Vatikan için yeni olmadığını belirtti. Papa’nın mayıstaki genelgesini yapay zekâ şirketi Anthropic’in kurucularından Christopher Olah ile birlikte tanıtması, teknoloji geliştiricileriyle diyaloğa da açık olduğunu gösteren bir örnekti.
20
45
18
Ortak kural mümkün mü?
Thiel’in itirazı, yalnızca bazı ülkelerin benimsediği kuralların rakiplerini bağlamayabileceği ihtimaline dayanıyor. Papa’nın uluslararası denetim çağrısıysa risklerin ortak olduğuna vurgu yapıyor. Hükümetlerin hem bu riskleri azaltan hem de ülkeler arasında eşitsiz rekabet maliyetleri yaratmayan önlemlerde anlaşıp anlaşamayacağı henüz belli değil.
1
17
20
XIV. Leo’nun bu tartışmayı 25 Eylül 2026’da Paris’te, Birleşmiş Milletler’in eğitim, bilim ve kültür kuruluşu UNESCO’da sürdürmesi planlanıyor. Programda yapay zekâ, eğitim, bilginin güvenilirliği ve barış gibi başlıklar yer alıyor. UNESCO, ziyareti 40 yılı aşkın süredir kuruluşa yapılacak ilk papalık ziyareti olarak tanımlıyor; bu, Papa’nın Fransa’ya ilk ziyareti olduğu anlamına gelmiyor. Planlanan konuşma, ortak kurallarda uzlaşmaya varıldığının değil, tartışmanın devam ettiğinin göstergesi.
26
28