Outer Biosciences, yeni cilt bileşenleri keşfetmek için canlı insan derisini yapay zekâyla test ediyor

Lady Gaga’nın partneri olarak tanınan Michael Polansky, bu kez magazin dünyasından çok biyoteknoloji alanındaki girişimiyle gündemde. 2022’de kurulan Outer Biosciences, canlı insan derisini vücut dışında uzun süre yaşatabildiğini ve bu dokudan elde edilen verilerle yeni cilt bakım bileşenleri arayan yapay zekâ modelleri eğittiğini söylüyor. 358

Yaklaşım dikkat çekici olsa da mevcut kanıtların önemli bölümü şirketin kendi açıklamalarına dayanıyor. Kamuya açık bilgiler, dokunun 30 günden uzun süre canlı kalabildiği iddiasının bağımsız biçimde tekrarlandığını, model performansının yayımlanmış ölçütlerle doğrulandığını, klinik sonuçları, geliri veya ticari olarak piyasaya çıkmış bir bileşeni henüz göstermiyor. 1120

Polansky bu girişime nasıl geldi?

Polansky’nin geçmişi uygulamalı matematik, finans ve girişim sermayesi yatırımlarıyla ilişkilendiriliyor. Bridgewater Associates, Sean Parker ve Founders Fund çevresindeki çalışmaları, sermaye gerektiren biyoloji projelerine ve özel veri setlerine odaklanan bir şirket kurmasını kısmen açıklıyor. 56

Kamuya açık kaynaklar, Polansky hakkında zaman zaman aktarılan kanser immünoterapisi ve hayırseverlik bağlantıları da dahil olmak üzere her biyografik ayrıntıyı bağımsız biçimde doğrulamak için yeterli bilgi sunmuyor. Lady Gaga girişimle yakından ilişkili ve şirketin duyurulmasına katkı sağladı; ancak kaynaklarda onun resmî olarak kurucu ortak olup olmadığı konusunda tutarlı bir tablo yok. Daha ayrıntılı kurucu ekip listesinde Polansky’nin yanı sıra baş bilim insanı Kyung-Jin Jang, teknoloji direktörü Chris Hinojosa ve iş geliştirmeden sorumlu Stanley King yer alıyor. 35

Ameliyat sonrası atılacak deri nasıl canlı tutuluyor?

Outer Biosciences, ameliyat sonrasında normalde atılacak olan, bağışçının onamı alınmış ve kimlik bilgileri kaldırılmış tam kalınlıktaki insan derisini kullandığını belirtiyor. Şirketin sistemi, perfüzyon ve biyoreaktör düzeneğiyle dokuya besin sağlıyor ve metabolik atıkları uzaklaştırıyor. Outer, bu yöntemle deriyi vücut dışında 30 günden uzun süre canlı tutabildiğini; geleneksel ex vivo deri örneklerinin ise kendi karşılaştırmasına göre yaklaşık bir hafta dayanabildiğini söylüyor. 21925

Bu uzun süre, kısa süreli laboratuvar testlerinde gözden kaçabilecek süreçleri izleme imkânı sağlayabilir. Şirket; UVB hasarı, iltihaplanma, kolajen yeniden yapılanması, pigmentasyon ve cilt bariyerinin onarımı gibi tepkileri incelemeyi amaçlıyor. İddia edilen avantaj, yalnızca izole hücrelere veya yapay doku modellerine bakmak yerine, doğal ve tam kalınlıktaki insan dokusundaki değişimleri zaman içinde gözlemleyebilmek. 813

Ancak “30 gün ve üzeri” ifadesi şimdilik şirketin iddiası olarak ele alınmalı; sektör için kanıtlanmış bir standart değil. Kamuya açık açıklamalarda canlılığın tam olarak nasıl ölçüldüğü, kaç örneğin belirtilen süreye ulaştığı veya sonucu bağımsız bir laboratuvarın tekrarlayıp tekrarlamadığı net değil. 11

Yapay zekâ döngüsü nasıl işliyor?

Outer Biosciences’in önerdiği sistem, bilgisayar tahminiyle biyolojik testi sürekli birbirine bağlıyor:

1. Canlı deri dokusu bir kimyasal bileşiğe maruz bırakılıyor.
2. Moleküler, hücresel ve işlevsel tepkiler ölçülüyor.
3. Şirket içi model, bileşiklerle belirli cilt işlevleri arasındaki ilişkileri öğreniyor.
4. Model, henüz test edilmemiş ve istenen etkiyi yaratabilecek molekülleri sıralıyor.
5. Tahminler, yeni canlı doku örnekleri üzerinde test ediliyor.
6. Olumlu veya olumsuz sonuçlar yeniden modele aktarılıyor.

Bu, “kapalı döngü” bir keşif sistemi anlamına geliyor: Deneyler veri üretiyor, model yeni deneyleri seçiyor, yeni sonuçlar da sonraki tahminleri iyileştirmeye çalışıyor. 816

Dolayısıyla şirketin potansiyel rekabet avantajı yalnızca kullandığı yapay zekâ mimarisinden ibaret değil. Asıl değer, kendi laboratuvarında insan dokusu üzerinde uzun süreli deneyler yaparak oluşturduğu özel veri setinde olabilir. Daha uzun süre boyunca alınan ve tekrarlanan ölçümler, kısa testlerin yakalayamadığı bilgileri modele sağlayabilir. Bunun işe yaraması ise verinin yeterince büyük, tutarlı, çeşitli ve yeni deneylerde de öngörü gücüne sahip olmasına bağlı.

Şirket gerçekten daha hızlı bileşen buluyor mu?

Outer, ilk yaklaşık 18 ayında yalnızca birkaç öncü aday bulabilirken artık yaklaşık altı haftada bir yeni aday ürettiğini söylüyor. Raporlarda ayrıca altı aktif öncü adaydan ve birkaç düzine “hit” olarak nitelendirilen bulgudan söz ediliyor. 21214

Fakat bunlar bağımsız performans ölçütleri değil, şirket tarafından bildirilen rakamlar. Kaç adayın test edildiğini, tahminlerin ne sıklıkla doğru çıktığını, bileşiklerin insanlar üzerinde işe yarayıp yaramadığını veya yöntemin yerleşik keşif süreçleriyle nasıl karşılaştırıldığını tek başına göstermiyor. Asıl sınav; adayların güvenlik, tekrarlanabilirlik, formülasyon ve gerçek kullanıcı etkinliği değerlendirmelerini geçip geçemeyeceği olacak.

Bağışçı onamı ve veri gizliliği soruları

Normalde atılacak bir dokunun kullanılması, etik ve gizlilik yükümlülüklerini ortadan kaldırmıyor. Outer’ın açıkladığı modele göre doku, şirkete ulaşmadan önce bağışçı onamı alınıyor ve kimlikten arındırılıyor. Raporlarda örneklerin doku bankaları, aracılar ve başka tedarik kanalları üzerinden sağlandığı da belirtiliyor. 1319

Buradaki kritik sorular daha somut: Bağışçılar tam olarak neye onay veriyor? Hangi durumlarda kurumsal etik kurul incelemesi gerekiyor? Doku örnekleri hangi üst verilerle ilişkilendiriliyor? Ortaya çıkan biyolojik verilere kimler erişebiliyor? Kimliklerin yeniden belirlenmesini önlemek için hangi kontroller uygulanıyor?

Kamuya açık haberler, Outer’ın onam formlarını, etik kurul protokollerini, veri yönetimi uygulamalarını veya yeniden kimliklendirmeyi önleme yöntemlerini değerlendirmek için yeterli ayrıntı sunmuyor. Kimlikten arındırma doğrudan tanımlayıcıları azaltır; ancak doku kaynaklı veriler başka bilgilerle birleştirildiğinde yine dikkatli yönetim gerektirebilir.

Kozmetik araştırması, ilaç geliştirme demek değil

Outer’ın ilk odağı, hastalık tedavisi iddialarından ziyade kozmetik bileşenler ve cilt sağlığı araştırmaları gibi görünüyor. Bu ayrım, bir ürünün ihtiyaç duyacağı kanıtları ve düzenleyici süreci etkiler.

Ex vivo insan derisi testinde umut verici bir sonuç elde edilmesi, tüketicilerde etkinliği otomatik olarak kanıtlamaz veya gerekli güvenlik testlerinin yerini tutmaz. Alternatif test çerçeveleri arasında yeniden yapılandırılmış insan epidermisi yöntemleri ile OECD kılavuzlarında yer alan entegre in vitro, in chemico ve in silico yaklaşımlar bulunuyor. 1718

Bu platform daha geniş bir kanıt paketinin parçası olabilir; ancak tek başına düzenleyici onay anlamına gelmez ve gereken tüm testlerin yerine geçtiği şeklinde yorumlanmamalı.

İş modeli ve finansman

Outer Biosciences, güzellik, cilt bakımı, ilaç ve bileşen tedarik şirketlerine doğrulanmış bileşenler, test yöntemleri ve keşif programları lisanslamaya veya ticarileştirmeye dayalı bir iş kuruyor gibi görünüyor. Şirketin ortaklık sayfası, biyoteknoloji, ilaç, cilt bakımı ve kozmetik şirketleriyle bileşen tedarikçilerini potansiyel ortaklar arasında sayıyor. 2627

Kamuya açık haberlerde şirketin açıkladığı finansman yaklaşık 23 milyon dolar olarak veriliyor. Ancak bu bilgiler gelir, imzalanmış ortaklık sözleşmeleri veya piyasaya çıkmış ticari bir bileşen olduğunu göstermiyor. 1420

Bu model, Outer’ın öncelikle tüketici markası olmak yerine biyolojik içgörülerini ve keşif kapasitesini şirketlere satmasına ya da lisanslamasına imkân verebilir. Ticari değerini belirleyecek temel unsur, deney sisteminin ortakların formüle edip doğrulayabileceği ve pazara sunabileceği bileşikler üretip üretememesi olacak.

Organ-on-a-chip şirketlerinden farkı ne?

Outer, geleneksel laboratuvar ve hayvan testlerine daha fazla insan biyolojisi taşıyan alternatifler geliştirmeye çalışan geniş bir alanın parçası. Organ-on-a-chip, organoid ve diğer mikrofizyolojik sistemler; insan biyolojisini modellemek için mühendislik ürünü dokular veya hücre temelli yapılar kullanıyor. Bu yöntemler güvenlik değerlendirmesine ve ürün geliştirmeye katkı sağlayabiliyor. 1824

Outer’ın öne çıkardığı fark ise farklı bir deney altyapısına dayanıyor: Bağışlanan doğal ve tam kalınlıktaki insan derisi üzerinde uzun süreli deneyler yapmak ve bu deneylerden elde edilen verilerle şirket içindeki bir yapay zekâ modelini eğitmek. 416

Bu, deneylerde kullanılan doku ve veri stratejisi bakımından bir farklılık; fiziksel deneylerin artık gereksiz olduğu anlamına gelmiyor. Şirketin uzun vadeli hedefi, doku kullanılmadan önce daha fazla deneyi önceliklendirebilen veya zamanla simüle edebilen bir model oluşturmak. Böyle bir iddianın inandırıcı olması için modelin farklı bağışçılar, cilt tonları, anatomik bölgeler, kimyasal sınıflar ve gerçek ürün formülasyonları arasında da çalıştığını göstermesi gerekecek.

Bundan sonra neye bakılmalı?

En önemli soru, Outer’ın bir deri örneğini bir ay boyunca canlı tutup tutamadığı değil. Asıl mesele, platformun yeni bağışçılar ve yeni bileşiklerle yapılan testlerde de doğru tahminler üretip üretemeyeceği ve bu tahminlerin ölçülebilir insan faydası sağlayan, güvenli ve tekrarlanabilir bileşenlere dönüşüp dönüşmeyeceği.

Şirketin en güçlü potansiyel avantajı, canlı doku ile makine öğrenmesi arasındaki geri besleme döngüsü. En büyük belirsizlikler de aynı noktada toplanıyor: sınırlı bağımsız doğrulama, veri setinin ölçeği ve çeşitliliğinin bilinmemesi, etik ve denetim ayrıntılarının net olmaması ve ilginç bir laboratuvar sinyaliyle ticari açıdan işe yarayan ürün arasındaki fark.

Şimdilik Outer Biosciences, yapay zekâ destekli cilt bileşeni keşfini daha gerçekçi biyolojik verilerle güçlendirmeye çalışan, gelecek vadeden ancak henüz erken aşamadaki bir girişim olarak değerlendirilebilir.