Tokayev’in Putin’e barış çağrısı Kremlin’den ret aldı: İki gün sonra askerî iş birliği adımı

Tokayev’in önerisinin öne çıkan noktaları şöyleydi:

• “Mütevazı fikrimi söylememe izin verirseniz… belki de artık bu çatışmayı dondurmanın ve müzakere masasına dönmenin zamanı gelmiştir” dedi .
• Genç insanların hayatını kaybetmesini “utanç verici” olarak niteledi ve “Bütün bunlara son verilmeli” mesajı verdi .
• Rusya ile Ukrayna’nın 2022’deki geniş çaplı işgalin ardından İstanbul’da yürüttüğü görüşmelere atıfla, “İstanbul formülü 2.0” olarak adlandırdığı çerçevenin yeniden canlandırılmasını önerdi .
• Rusya’nın da aralarında bulunduğu büyük güçlerin güvenlik garantileri vermesi hâlinde kalıcı barışa doğru ilerlenebileceğini söyledi .
• Tokayev ayrıca, Rusya’nın Ukrayna’ya yönelik saldırıyı neden başlattığını hâlâ anlamadığını belirterek çatışmanın niteliğinin “bizim de aralarında bulunduğumuz birçok kişi için tamamen açık olmadığını” ifade etti .

Putin, toplantının kamuya açık bölümünde Tokayev’in sözlerine doğrudan yanıt vermedi .

Kremlin: “Dondurmak mümkün değil”

Kremlin Sözcüsü Dmitriy Peskov, Tokayev’in çağrısını aynı gün içinde reddetti .

Peskov, Interfax’a yaptığı açıklamada mevcut Kiev yönetiminin tutumu nedeniyle çatışmayı “bu şekliyle dondurmanın mümkün olmadığını” söyledi . Putin’in Tokayev’e savaşın koşullarını “ayrıntılı biçimde” açıkladığını öne süren Peskov, Moskova’nın önce sahadaki hedeflerine ulaşması gerektiğini savundu .

Kremlin’in açıklamasında sorumluluk Kiev’in tutumuna yüklenirken, Moskova’nın temel şartının “hedeflerine ulaşmak” olduğu belirtildi . Başka bir ifadeyle Rusya, mevcut cephe hattında ateşkes ya da çatışmanın dondurulmasını, askerî hedefleri gerçekleşmeden önce değerlendirmeye yanaşmadı .

Kiev’den destek: “Gerçekçi, zamanlı ve akılcı”

Ukrayna’nın tepkisi Moskova’nın açıklamasının tam tersiydi. Ukrayna Dışişleri Bakanı Andriy Sıbiga, Tokayev’in mesajını “gerçekçi, zamanlı ve akılcı” olarak nitelendirdi .

Sıbiga, Ukrayna’nın savaşın mevcut cephe hatları boyunca durdurulmasını ve ardından diplomasiye geçilmesini daha önce önerdiğini hatırlattı. Ancak ona göre Kremlin bu yolu hâlâ reddediyor . Ukraynalı bakan, “Sonuç olarak, Moskova’nın gerçekçi barış önerilerini kabul etmesi için daha fazla baskı hissetmesi gerekiyor” dedi .

İki gün sonra Kazakistan ve Özbekistan’la askerî anlaşmalar

27 Temmuz 2026’da, Tokayev’in çağrısından yalnızca iki gün sonra Putin, Rus hükümetinin Kazakistan ve Özbekistan’la mevcut askerî-teknik iş birliği anlaşmalarını değiştirmek üzere görüşmelere başlamasına onay veren iki ayrı talimat imzaladı .

Belgeler şu anlaşmaları kapsıyor:

• Kazakistan’la anlaşma: 24 Aralık 2013 tarihli metin; Rus silahlarının Kazakistan’a satışı, askerî ürünlerin karşılıklı tedariki, teknoloji transferi ve gizli bilgilerin korunması gibi başlıkları düzenliyor .
• Özbekistan’la anlaşma: 29 Kasım 2016 tarihli anlaşma; benzer biçimde askerî-teknik iş birliği, ürün ve teknoloji transferi ile ilgili hükümler içeriyor .

Talimatlar, Rusya’nın resmî hukukî bilgi portalında yayımlandı ve Rusya ile Orta Asya medyasında haberleştirildi . Bu belgeler doğrudan yeni silah sevkiyatı kararı anlamına gelmiyor; mevcut anlaşmaların güncellenmesi için müzakere sürecinin önünü açıyor.

Arka plan: Yaptırımlar ve tedarik zincirleri

Rusça yayın yapan bazı kaynaklar, anlaşmaların gözden geçirilmesi girişiminin Rusya’ya yönelik Batı yaptırımları bağlamında ortaya çıktığını bildirdi . Avrupa Birliği, Rusya’ya silah, askerî ürün ve elektronik parçalar, motorlar ve insansız hava aracı bileşenleri gibi çok sayıda çift kullanımlı ürünün ihracatını yasakladı. ABD, AB, Birleşik Krallık ve Japonya da Rusya’nın askerî amaçlarla temin etmeye çalıştığını değerlendirdikleri mikroçip, optik ekipman ve havacılık parçaları gibi 50 ürün kategorisini belirledi .

Rusya’nın Kazakistan ve Özbekistan’la yaptığı mevcut anlaşmalar yalnızca Moskova’nın bu ülkelere silah satmasını düzenlemiyor. Metinler, askerî ürünlerin karşılıklı tedarikini de kapsıyor . Bu nedenle yapılan değişiklikler, yaptırımların Rusya’nın Batı kaynaklı askerî ve teknolojik tedarik kanallarını daralttığı bir dönemde, Orta Asya’daki iş birliği ağlarının önemini artırabilir. Ancak mevcut kaynaklar, bu anlaşmaların Rusya’ya fiilen hangi ürünlerin sağlandığını göstermiyor.

Aynı anda iki farklı mesaj

Olayların sıralanışı, Kazakistan’ın Rusya’yla ilişkilerinde yürüttüğü hassas dengeyi gözler önüne seriyor. Tokayev, Moskova’yla “müttefik ilişki”yi koruma vurgusu yaparken, Putin’in karşısında savaşın durdurulması çağrısında bulundu .

Kremlin’in hızlı reddi, Moskova’nın çatışmayı geçici olarak dondurmak yerine sahadaki hedeflerine ulaşmayı önceliklendirdiğini gösteriyor. İki gün sonra imzalanan askerî iş birliği talimatları ise Rusya’nın Kazakistan ve Özbekistan’la savunma tedariki ve teknoloji alanındaki bağlarını kurumsal olarak güçlendirmeye çalıştığına işaret ediyor. Institute for the Study of War’ın değerlendirmesine göre Putin, Tokayev’in önerisini müzakerelerin başlangıç noktası olarak kullanmak yerine, sahada ilerleme gerekliliğini savunmak için değerlendirmiş görünüyor .