ABD ile Çin arasında yeni yapay zekâ anlaşmazlığı: Model damıtma neden gündemde?

Donald Trump ile Şi Cinping’in 24 Eylül’de Beyaz Saray’da yapması planlanan görüşme öncesinde, yapay zekâ rekabetinin teknik görünen bir konusu diplomatik anlaşmazlığa dönüştü: model damıtma. ABD kurumları Çinli geliştiricileri Amerikan modellerinden izinsiz biçimde yetenek elde etmekle suçluyor; Pekin suçlamaları reddediyor. Aynı zamanda iki taraf, ciddi yapay zekâ olaylarında birbirini haberdar etmenin yollarını görüşüyor.1713919

Model damıtma nedir; tartışma nerede başlıyor?

Model damıtma, genellikle daha güçlü bir yapay zekâ modelinin ürettiği yanıtları başka bir modeli eğitmek için kullanma yöntemi. Böylece bazı benzer görevleri daha düşük maliyetle yerine getiren, daha küçük bir sistem geliştirilebilir. Araştırmada yerleşik bir yöntem olan damıtma, tek başına “çalmak” anlamına gelmiyor.48

Buradaki belirleyici soru, yanıtların nasıl elde edildiği ve kullanımına izin verilip verilmediği. Bir şirketin kendi sistemleri üzerinde ya da izin alarak damıtma yapması, rakibinin erişim kısıtlamalarını aşarak çıktı topladığı iddiasından farklı. Pekin, yöntemin Amerikan şirketleri dâhil sektörde yaygın kullanıldığını söylüyor; ancak bu, belirli şirketlere yönelik izinsiz erişim iddialarını tek başına yanıtlamıyor.235 Mevcut kaynaklar, Anthropic’in kendi model geliştirme süreçlerinde damıtmayı nasıl kullandığını bağımsız olarak ortaya koymuyor.

ABD’nin altı şirkete yönelttiği suçlama ne?

ABD Federal Soruşturma Bürosu (FBI), Ulusal Güvenlik Ajansı (NSA) ve Siber Güvenlik ve Altyapı Güvenliği Ajansı (CISA), 8 Eylül tarihli ortak uyarılarında Amerikan yapay zekâ şirketlerini hedef alan, endüstriyel ölçekte “kötü niyetli” damıtma faaliyetleri olduğunu ileri sürdü.1 Kurumlar DeepSeek, Moonshot AI, Alibaba, MiniMax, StepFun ve Z.AI şirketlerini adlandırdı. İddiaya göre bu şirketler, en azından 2024 sonundan bu yana milyonlarca istek göndererek Anthropic’in Claude, OpenAI’ın GPT, Google’ın Gemini ve xAI’ın Grok modellerinin çeşitli sürümlerinden milyarlarca token elde etti. Token, modellerin metni işlemek için kullandığı küçük veri birimlerini ifade ediyor.1614

Uyarıya ilişkin haberlerde sahte hesaplar ve aracı ağlar kullanıldığı iddiası da yer alıyor.5 ABD kurumlarının değerlendirmesi, faaliyetlerin Çin hükümetinin muhtemel bilgisi dâhilinde yürütüldüğü yönünde; bu, hükümetin operasyonları yönettiğinin kanıtlandığı anlamına gelmiyor.16 Bunlar ABD’nin iddiaları; adı geçen her şirketin hırsızlık yaptığına dair bağımsız bir hüküm değil. Anthropic ise ayrıca DeepSeek ve Moonshot’ı bazı kullanıcı isteklerini Claude’a yönlendirmekle suçladı.49

Gerilim eylülde başlamadı: Beyaz Saray’ın bilim ve teknoloji danışmanı Michael Kratsios, temmuzda Moonshot’ı önde gelen Amerikan modellerinin yeteneklerini damıtma yoluyla geniş çapta elde etmeye çalışmakla suçlamıştı.47 DeepSeek’in performansı veya verimliliği ise tek başına izinsiz veri elde edildiğini kanıtlamaz; mevcut haberler bunların OpenAI’ın suçlamalarını nasıl tetiklediğini de ortaya koymuyor.

Pekin’in yanıtı ve işbirliği ihtimali

Çinli yetkililer kötü niyetli veri çıkarma suçlamalarını reddetti.49 Çin Komünist Partisi’nin gazetesi Renmin Ribao (Halkın Günlüğü), yapay zekânın “büyük güçlerin tekeli” olmaması gerektiğini savundu; ayrımcı olmayan bir gelişme ortamında risklerin birlikte yönetilmesi çağrısı yaptı.33 Bu yanıt, teknoloji koruma önlemlerinin Çin’in yapay zekâ geliştirmesini sınırlayıp sınırlamadığı sorusunu öne çıkarıyor.39 Ancak yönteminin genel olarak meşru olması ile belirli erişim yollarının izinli olması ayrı meseleler. Kaynaklar altı şirketin her birinin verdiği yanıtı güvenilir biçimde göstermediğinden, herhangi birinin sessiz kaldığı sonucu çıkarılamaz.

Somut diplomatik adım şimdilik daha dar kapsamlı. ABD Hazine Bakanı Scott Bessent, Çin Başbakan Yardımcısı He Lifeng ile New York’taki görüşmesinin ardından, ulusal güvenliği etkileyebilecek yapay zekâ olayları için karşılıklı bildirim mekanizması önerdiklerini söyledi. Önerinin Trump ve Şi tarafından değerlendirilmesi bekleniyordu; kaynaklar işleyen bir sistem üzerinde anlaşmaya varıldığını göstermiyor.1819

Böyle bir iletişim kanalı, tehlikeli bir olayda iki tarafın birbirini uyarmasını kolaylaştırabilir. Fakat damıtma suçlamalarını çözmez, model geliştirmeye sınır koymaz veya ABD’nin ileri düzey yapay zekâ çiplerine yönelik ihracat kısıtlamalarını değiştirmez.1940 Görüşmenin temel sınavı da burada: Washington ve Pekin, meşru model eğitimi ile izinsiz yetenek elde etme arasındaki çizgiyi belirlerken ortak riskler hakkında iletişimi sürdürebilecek mi?174818