Körfez hükümetleri için bu gecikme talebi, hem stratejik hem de ekonomik kaygılardan kaynaklanıyordu. Askeri bir tırmanış, bölgeyi daha geniş bir çatışmaya sürükleyebilir ve küresel ekonomi için hayati öneme sahip petrol rotalarını tehlikeye atabilirdi. Bu nedenle Körfez ülkeleri, Washington’a güç kullanmadan önce diplomasiye öncelik vermesi yönünde baskı yaptı.

ABD ile İran Arasında Dolaylı Diplomasi

Mevcut diplomatik çaba, doğrudan ABD-İran görüşmelerinden ziyade büyük ölçüde dolaylı müzakerelere dayanıyor. Pakistan, Washington ile Tahran arasında mesaj ve önerileri ileten, olası bir ateşkes veya daha kapsamlı bir anlaşma için zemin hazırlayan kilit bir arabulucu rolü üstlendi.

Raporlar, görüşmelerin düşmanlıkları durdurabilecek ve daha ayrıntılı müzakerelere kapı aralayabilecek bir ön çerçeve anlaşması veya mutabakat zaptına odaklandığını gösteriyor. Bazı öneriler arasında acil bir ateşkes ve uzun vadeli bir anlaşma için haftalarla sınırlı kısa bir müzakere penceresi yer alıyor.

Bu görüşmeler, 2025 yılında Umman’ın Maskat kentinde başlayan ve daha sonra Roma’da devam eden, çoğunlukla arabulucuların heyetler arasında mesaj taşıdığı dolaylı nükleer müzakerelerin ardılı niteliğinde.

Tekrarlanan diplomasi turlarına rağmen, ilerlemenin sınırlı olduğu ve temel anlaşmazlıkların hâlâ çözülemediği ifade ediliyor.

Nükleer Program Neden Kilit Anlaşmazlık?

Müzakerelerin merkezinde İran’ın nükleer programı yer alıyor. ABD ve bölgesel ortakları, uranyum zenginleştirmeye sıkı sınırlar getirilmesini ve Tahran’ın nükleer silah geliştirmesini engelleyecek doğrulama önlemleri alınmasını istiyor.

Ancak İran, nükleer programının barışçıl amaçlara yönelik olduğunda ısrar ediyor ve zenginleştirmeyi tamamen durdurma yönündeki taleplere direniyor. Zenginleştirme seviyeleri ve doğrulama mekanizmaları konusundaki anlaşmazlık, görüşmeleri defalarca tıkadı.

Körfezli yetkililer, İran’ın nükleer programını ve füze ile insansız hava aracı kapasitelerini sınırlamayan bir anlaşmanın, gelecekteki daha büyük bir krizi yalnızca erteleyebileceği uyarısında bulunuyor.

Yaptırımların Kaldırılması ve Dondurulan İran Varlıkları

Ekonomik konular, müzakerelerde güvenlik endişeleri kadar merkezi bir öneme sahip.

İran, herhangi bir anlaşmada ABD yaptırımlarının kaldırılmasını ve yurt dışında dondurulan mali varlıklarına erişimi temel talepler olarak öne sürüyor. İranlı yetkililer, bu önlemlerin ülkenin zor durumdaki ekonomisini canlandırmak ve nükleer tavizleri siyasi olarak uygulanabilir kılmak için gerekli olduğunu belirtiyor.

Bazı önerilerin, bir güven artırıcı önlem olarak yurt dışında tutulan dondurulmuş İran varlıklarının serbest bırakılmasını içerdiği bildiriliyor, ancak bu tür adımlar tartışmalı ve siyasi açıdan hassas olmaya devam ediyor.

Özünde müzakereler, ekonomik rahatlama karşılığında nükleer kısıtlamalar ve güvenlik garantileri takası etrafında dönüyor.

Hürmüz Boğazı’nın Stratejik Önemi

Bir diğer önemli anlaşmazlık konusu ise İran ile Umman arasındaki dar su yolu olan ve küresel petrol sevkiyatının büyük bir kısmının geçtiği Hürmüz Boğazı.

Körfez liderleri ve uluslararası ortaklar, herhangi bir barış anlaşmasının boğazdan geçiş özgürlüğünü garanti altına alması gerektiğinde ısrar ediyor. BAE Başkanlık Danışmanı Enver Gargaş, İran’ın Hürmüz’e erişimi kontrol etmesine veya politize etmesine izin vermenin tehlikeli bir emsal teşkil edeceği ve küresel enerji güvenliğini tehdit edebileceği uyarısında bulundu.

Boğaz, dünyanın en kritik petrol nakliye rotası olarak kabul edildiğinden, burada yaşanacak bir aksama enerji fiyatlarında ani yükselişlere ve dünya çapında büyük ekonomik şoklara yol açabilir.

Körfez’den Yenilenen Çatışma Riskine Karşı Uyarılar

Bölgesel yetkililer, askeri tırmanışın krizi çok daha kötü hale getirebileceği konusunda defalarca uyarıda bulundu. Gargaş, başarılı bir ABD-İran anlaşması ihtimalinin ancak “yüzde 50-50” olduğunu söyleyerek, yenilenen çatışmaların Ortadoğu’yu daha da istikrarsızlaştıracağını vurguladı.

Gargaş ve diğer Körfezli politika yapıcılar, bölgenin nihayetinde başka bir askeri çatışma döngüsünden ziyade siyasi bir çözüme ihtiyacı olduğunu savunuyor. Altta yatan anlaşmazlıklar (özellikle nükleer gelişim, yaptırımlar ve deniz güvenliği) ele alınmazsa, herhangi bir geçici ateşkesin hızla çökebileceği uyarısında bulunuyorlar.

Anlaşmaya Giden Kırılgan Yol

Şimdilik, Körfez ülkelerinin izlediği diplomatik strateji zaman kazanmayı hedefliyor: tırmanışı geciktirmek, müzakereleri canlı tutmak ve hem güvenlik hem de ekonomik kaygıları ele alan uzlaşmaları teşvik etmek.

Bu çabaların başarılı olup olmayacağı, Washington ve Tahran’ın temel taleplerini uzlaştırıp uzlaştıramayacağına bağlı. ABD ve ortakları, İran’ın nükleer kapasitesine uygulanabilir sınırlamalar ve bölgesel güvenlik için garantiler ararken, İran yaptırımların kaldırılması, dondurulan varlıklara erişim ve daha fazla saldırıya karşı koruma konusunda ısrar ediyor.

Bu rekabet halindeki öncelikler arasında bir köprü kurulana kadar, kalıcı bir anlaşma ihtimali belirsizliğini koruyor ve dünyanın en stratejik bölgelerinden birinde yeniden çatışma riski yüksek olmaya devam ediyor.

Körfez hükümetleri için bu gecikme talebi, hem stratejik hem de ekonomik kaygılardan kaynaklanıyordu. Askeri bir tırmanış, bölgeyi daha geniş bir çatışmaya sürükleyebilir ve küresel ekonomi için hayati öneme sahip petrol rotalarını tehlikeye atabilirdi. Bu nedenle Körfez ülkeleri, Washington’a güç kullanmadan önce diplomasiye öncelik vermesi yönünde baskı yaptı.

ABD ile İran Arasında Dolaylı Diplomasi

Mevcut diplomatik çaba, doğrudan ABD-İran görüşmelerinden ziyade büyük ölçüde dolaylı müzakerelere dayanıyor. Pakistan, Washington ile Tahran arasında mesaj ve önerileri ileten, olası bir ateşkes veya daha kapsamlı bir anlaşma için zemin hazırlayan kilit bir arabulucu rolü üstlendi.

Raporlar, görüşmelerin düşmanlıkları durdurabilecek ve daha ayrıntılı müzakerelere kapı aralayabilecek bir ön çerçeve anlaşması veya mutabakat zaptına odaklandığını gösteriyor. Bazı öneriler arasında acil bir ateşkes ve uzun vadeli bir anlaşma için haftalarla sınırlı kısa bir müzakere penceresi yer alıyor.

Bu görüşmeler, 2025 yılında Umman’ın Maskat kentinde başlayan ve daha sonra Roma’da devam eden, çoğunlukla arabulucuların heyetler arasında mesaj taşıdığı dolaylı nükleer müzakerelerin ardılı niteliğinde.

Tekrarlanan diplomasi turlarına rağmen, ilerlemenin sınırlı olduğu ve temel anlaşmazlıkların hâlâ çözülemediği ifade ediliyor.

Nükleer Program Neden Kilit Anlaşmazlık?

Müzakerelerin merkezinde İran’ın nükleer programı yer alıyor. ABD ve bölgesel ortakları, uranyum zenginleştirmeye sıkı sınırlar getirilmesini ve Tahran’ın nükleer silah geliştirmesini engelleyecek doğrulama önlemleri alınmasını istiyor.

Ancak İran, nükleer programının barışçıl amaçlara yönelik olduğunda ısrar ediyor ve zenginleştirmeyi tamamen durdurma yönündeki taleplere direniyor. Zenginleştirme seviyeleri ve doğrulama mekanizmaları konusundaki anlaşmazlık, görüşmeleri defalarca tıkadı.

Körfezli yetkililer, İran’ın nükleer programını ve füze ile insansız hava aracı kapasitelerini sınırlamayan bir anlaşmanın, gelecekteki daha büyük bir krizi yalnızca erteleyebileceği uyarısında bulunuyor.

Yaptırımların Kaldırılması ve Dondurulan İran Varlıkları

Ekonomik konular, müzakerelerde güvenlik endişeleri kadar merkezi bir öneme sahip.

İran, herhangi bir anlaşmada ABD yaptırımlarının kaldırılmasını ve yurt dışında dondurulan mali varlıklarına erişimi temel talepler olarak öne sürüyor. İranlı yetkililer, bu önlemlerin ülkenin zor durumdaki ekonomisini canlandırmak ve nükleer tavizleri siyasi olarak uygulanabilir kılmak için gerekli olduğunu belirtiyor.

Bazı önerilerin, bir güven artırıcı önlem olarak yurt dışında tutulan dondurulmuş İran varlıklarının serbest bırakılmasını içerdiği bildiriliyor, ancak bu tür adımlar tartışmalı ve siyasi açıdan hassas olmaya devam ediyor.

Özünde müzakereler, ekonomik rahatlama karşılığında nükleer kısıtlamalar ve güvenlik garantileri takası etrafında dönüyor.

Hürmüz Boğazı’nın Stratejik Önemi

Bir diğer önemli anlaşmazlık konusu ise İran ile Umman arasındaki dar su yolu olan ve küresel petrol sevkiyatının büyük bir kısmının geçtiği Hürmüz Boğazı.

Körfez liderleri ve uluslararası ortaklar, herhangi bir barış anlaşmasının boğazdan geçiş özgürlüğünü garanti altına alması gerektiğinde ısrar ediyor. BAE Başkanlık Danışmanı Enver Gargaş, İran’ın Hürmüz’e erişimi kontrol etmesine veya politize etmesine izin vermenin tehlikeli bir emsal teşkil edeceği ve küresel enerji güvenliğini tehdit edebileceği uyarısında bulundu.

Boğaz, dünyanın en kritik petrol nakliye rotası olarak kabul edildiğinden, burada yaşanacak bir aksama enerji fiyatlarında ani yükselişlere ve dünya çapında büyük ekonomik şoklara yol açabilir.

Körfez’den Yenilenen Çatışma Riskine Karşı Uyarılar

Bölgesel yetkililer, askeri tırmanışın krizi çok daha kötü hale getirebileceği konusunda defalarca uyarıda bulundu. Gargaş, başarılı bir ABD-İran anlaşması ihtimalinin ancak “yüzde 50-50” olduğunu söyleyerek, yenilenen çatışmaların Ortadoğu’yu daha da istikrarsızlaştıracağını vurguladı.

Gargaş ve diğer Körfezli politika yapıcılar, bölgenin nihayetinde başka bir askeri çatışma döngüsünden ziyade siyasi bir çözüme ihtiyacı olduğunu savunuyor. Altta yatan anlaşmazlıklar (özellikle nükleer gelişim, yaptırımlar ve deniz güvenliği) ele alınmazsa, herhangi bir geçici ateşkesin hızla çökebileceği uyarısında bulunuyorlar.

Anlaşmaya Giden Kırılgan Yol

Şimdilik, Körfez ülkelerinin izlediği diplomatik strateji zaman kazanmayı hedefliyor: tırmanışı geciktirmek, müzakereleri canlı tutmak ve hem güvenlik hem de ekonomik kaygıları ele alan uzlaşmaları teşvik etmek.

Bu çabaların başarılı olup olmayacağı, Washington ve Tahran’ın temel taleplerini uzlaştırıp uzlaştıramayacağına bağlı. ABD ve ortakları, İran’ın nükleer kapasitesine uygulanabilir sınırlamalar ve bölgesel güvenlik için garantiler ararken, İran yaptırımların kaldırılması, dondurulan varlıklara erişim ve daha fazla saldırıya karşı koruma konusunda ısrar ediyor.

Bu rekabet halindeki öncelikler arasında bir köprü kurulana kadar, kalıcı bir anlaşma ihtimali belirsizliğini koruyor ve dünyanın en stratejik bölgelerinden birinde yeniden çatışma riski yüksek olmaya devam ediyor.