Katar’ın arabuluculuğu, ABD ile İran arasındaki görüşmelerde nükleer dosyayı yeniden öne çıkardı. Ancak haberler, üzerinde anlaşılmış bir metinden değil, tarafların değerlendirdiği önerilerden söz ediyor. İran’ın Katar üzerinden Washington’a kendi nükleer önerisini ilettiği, fakat yedi talebi karşılanmadan bu öneriyi görüşmeyeceğini bildirdiği aktarılıyor.
18
32
Katar’ın arabuluculuğunda ne değişti?
6 Kasım’da Associated Press’e konuşan iki Orta Doğulu hükümet yetkilisine göre İran, Tahran’ın nükleer programına ilişkin ABD-İran anlaşmazlıklarını gidermeyi amaçlayan Katar önerilerini değerlendiriyordu. Bölgedeki yetkililer, ileride nükleer müzakerelere zemin hazırlayabilecek bir “köprü” düzenlemesinin de ele alındığını belirtti. Ancak haberlerde, taraflardan herhangi birinin önerileri kabul ettiği doğrulanmıyor.
32
33
Ayrı bir haberde, üst düzey bir İranlı yetkili Tahran’ın nükleer konulu kendi önerisini Katar üzerinden ABD’ye gönderdiğini söyledi. Washington’ın öneriyi incelediği aktarılırken, İran’ın yedi talebi karşılanmadan konuyu görüşmeyeceği belirtildi. Haberde önerinin içeriği açıklanmadı.
18
İki günlük planın düğüm noktası: adımların sırası
İran’ın önceki müzakere zemini, Tahran’ın iki güne sıkıştırılabileceğini söylediği yedi aşamalı bir öneriydi. Aktarılan başlıklar arasında ABD’nin İran limanlarına yönelik ablukayı kaldırması ve Hürmüz Boğazı’nın yeniden açılması, ardından başka konuların görüşülmesi yer alıyordu. İranlı yetkililer, şartları yerine getirilmedikçe boğazın açılmayacağını söyledi.
1
3
Katar’a atfedilen ayrı bir “köprü” önerisinde ise karşılıklı güven artırıcı adımlar iki güne yayılıyor. İlk gün ABD’nin deniz ablukasını kaldırması ve İran’ın dondurulmuş varlıklarından bir bölümünü serbest bırakması; buna karşılık İran’ın Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı’na (UAEA) denetçiler için davet göndermesi öngörülüyor. İkinci gün Hürmüz Boğazı’nın açılması ve nükleer müzakerelere geçilmesi öneriliyor. Bu, basına yansıyan bir teklif; iki tarafın kabul ettiği doğrulanmış bir düzenleme değil.
50
51
Bu anlatımlar birbiriyle bağlantılı olsa da aynı planı tarif ettikleri kesin değil. Temel anlaşmazlık, hangi adımın önce geleceği: İran, boğazın açılmasını kendi taleplerinin karşılanmasına bağlıyor; Katar’a atfedilen köprü önerisi ise nükleer denetimle ilgili bir adımı ilk aşamadaki karşılıklı değiş tokuşa dahil ediyor.
1
3
50
Neden henüz ilerleme sayılmaz?
İran’ın şartları önemli bir engel olmayı sürdürüyor. Yedi maddelik plana ilişkin haberlerde petrol yaptırımlarının kaldırılması, ABD’nin deniz ablukasını sona erdirmesi ve dondurulmuş fonların serbest bırakılması gibi talepler aktarılıyor. Başka bir haberde, varlıkların çözülmesi ve bombardımanların yol açtığı zarar için tazminatın yanı sıra Lübnan’daki İsrail saldırıları da dahil askerî faaliyetlerin sona erdirilmesi talepler arasında sıralanıyor. Mevcut haberler, yedi koşulun tamamını içeren tek ve doğrulanmış bir liste sunmuyor.
3
4
8
Diplomatik temaslar sürse de Katar arabuluculuğundaki önceki görüşmeler, değiştirilmiş önerilerle sonuçlandı ve anlaşma sağlamadı. Reuters, ABD ile İran’ın hâlâ uzakta olduğunu bildirdi; Başkan Donald Trump da ABD’nin yeniden askerî harekâta başlaması ihtimalini dışlamadı. Associated Press daha sonra, İran Katar’ın önerilerini değerlendirirken ABD’nin yeni hedefli saldırılar düzenlediğini aktardı.
2
3
17
Haberlerin doğruladığı ve doğrulamadığı noktalar
Son haberlerden çıkarılabilecek sınırlı sonuç şu: Katar, nükleer başlığı ve güven artırıcı adımları arabuluculuk sürecine taşıyan öneriler sunuyor; İran da kendi nükleer önerisini iletmiş durumda. Ancak Tahran’ın, talepleri karşılanmadan nükleer konuları görüşmeyeceği yönündeki açıklaması, önerinin müzakereye koşulsuz onay verildiği anlamına gelmediğini gösteriyor.
18
32
Burada aktarılan haberler İran’ın nükleer önerisinin ayrıntılarını, kabul edilmiş bir iki günlük anlaşmayı ya da denetçilere erişim konusunda nihai mutabakatı doğrulamıyor. Taraflar koşulları ve adımların sırasını teyit etmedikçe, arabuluculuk keşif niteliğinde kalıyor; önerilerle olası bir anlaşma arasındaki mesafe de kapanmış değil.
18
32
33