Aşırı sıcaklar AB’nin 2026 büyümesinden 180 milyar avro silebilir

Tarım, gıda ve sağlıkta zincirleme baskı

Kuraklık, ürün verimini ve süt üretimini azaltarak gıda fiyatları üzerinde yukarı yönlü baskı yaratıyor. Orman yangınları, sıcaklığa bağlı hastalıklar ve aşırı sıcak nedeniyle yaşanan ölümler ise sağlık hizmetleri, acil müdahale kapasitesi ve kamu bütçeleri üzerindeki yükü artırıyor.

Bu maliyetler birbirini büyütebiliyor. Gelirler azalırken fiyatların yükselmesi hanehalkı tüketimini zayıflatıyor; hükümetler ise acil yardım, altyapının onarılması, yangınla mücadele ve halk sağlığının korunması için daha fazla harcama yapmak zorunda kalıyor. Dolayısıyla ekonomik zarar yalnızca en sıcak günlerde kaybedilen üretimden ibaret değil.

Tuna Nehri, sıcaklık ile elektrik arzının bağlantısını gösteriyor

Aşırı sıcaklarda klima kullanımı arttığı için elektrik talebi yükseliyor. Ancak aynı dönemde kuraklık, hidroelektrik üretimini azaltıyor ve soğutma amacıyla nehir suyuna ihtiyaç duyan termik ve nükleer santrallerin faaliyetlerini kısıtlıyor.

Tuna Nehri’ndeki su seviyelerinin rekor düzeyde düşmesi, Macaristan’ın Paks nükleer santralinde üretim kesintilerine yol açtı. Tuna’yı soğutma suyu olarak kullanan santralin, yaklaşık yarım yüzyıl sonra ilk kez tamamen durma riskiyle karşı karşıya kaldığı bildirildi.

Romanya’da ise devlet kontrolündeki nükleer enerji şirketi Nuclearelectrica, Tuna üzerindeki Cernavodă santralinin reaktörlerinde su seviyesindeki düşüş nedeniyle duruş sürecini yönetmek zorunda kaldı.

Burada iki ismi ayırmak önemli: Nuclearelectrica Romanya’nın nükleer santral işletmecisi, Cernavodă ise santralin adıdır. Mevcut kaynaklar, Paks ve Cernavodă’daki kesintilerin Tuna’daki düşük su seviyesiyle bağlantısını destekliyor. Buna karşılık Slovenya’daki Krško santralinin Tuna’daki su seviyelerinden etkilendiğini doğrulayan yeterli kanıt bulunmuyor; Krško, Sava Nehri üzerinde yer alıyor.

Yüksek klima talebi sırasında temel elektrik üretim kapasitesinin azalması, piyasaları daha oynak hale getiriyor. Güneydoğu Avrupa’da elektrik fiyatları bazı 15 dakikalık işlem aralıklarında 700 avro/MWh seviyesini aştı. Slovenya’nın BSP SouthPool borsasında kaydedilen 717 avro/MWh’lik seviye ise kısa süreli bir zirveydi; bölge genelinde günler boyunca devam eden sabit bir toptan satış fiyatı değildi.

Ren Nehri’ndeki kuraklık Almanya’nın sanayisini sıkıştırıyor

Ren Nehri, Almanya’da yakıt, kimyasal madde, sanayi girdisi ve tarım ürünlerinin taşınmasında kritik bir güzergâh. Su seviyesi düştüğünde gemiler daha az yük taşıyabiliyor; şirketler aynı miktardaki ürünü karayolu veya demiryoluna aktararak daha yüksek maliyet üstlenmek zorunda kalıyor.

Kimya üreticileri, enerji şirketleri, çelik üreticileri ve tarım ürünleri tüccarları maliyet artışları, taşımacılık darboğazları ve üretim kısıtlamaları konusunda uyarıda bulundu. Etkilenen bazı kesimlerde gemilerin normal yüklerinin yalnızca yaklaşık yüzde 20’siyle seyrettiği bildirildi.

BASF de nakliye koşullarının kötüleşmesi halinde bazı ürünlerde tedarik sıkıntısı yaşanabileceği veya mücbir sebep ilan edilebileceği uyarısında bulundu. Bununla birlikte, Almanya’nın GSYH büyümesinin yaklaşık 0,3 puan azalabileceği yönündeki tahminler şirket veya analist senaryoları olarak değerlendirilmelidir; henüz kesinleşmiş bir makroekonomik sonuç değildir. Mevcut kanıtlar, aksaklıkların arttığını gösteriyor ancak nihai GSYH etkisini ortaya koymuyor.

Kış öncesi enerji riski neden büyüyor?

Yaz sıcakları yalnızca mevcut elektrik tüketimini artırmıyor; Avrupa’nın kış için doğal gaz depolarını doldurmaya çalıştığı bir döneme de denk geliyor. Ağustos başında AB doğal gaz depoları yaklaşık yüzde 57 doluluk seviyesindeydi. Bu oran, mevcut kayıtlar içinde yılın aynı dönemi için en düşük seviyeye işaret ediyor. ABD-İran savaşı da küresel LNG arzı üzerinde baskı yaratırken Hürmüz Boğazı’ndan taşımacılıkta yaşanan kesintiler piyasayı daha da sıkıştırdı.

Uniper, Hürmüz Boğazı taşımacılığa kapalı kaldığı sürece doğal gaz fiyatlarının yaklaşık 50-60 avro/MWh seviyesinde seyretmesini bekliyor. Yüksek fiyatlar depoların doldurulmasını pahalılaştırıyor ve Avrupa’nın soğuk bir kışa ya da yeni bir arz şokuna karşı güvenlik payını azaltıyor.

Avrupa Komisyonu’nun daha önceki değerlendirmesine göre kış aylarında arz güvenliği açısından acil bir risk bulunmuyordu; ancak bu değerlendirme, depoların yaz sonunda yaklaşık yüzde 80 doluluğa ulaşması koşuluna dayanıyordu. Su seviyeleri, gaz fiyatları ve LNG arzındaki sonraki gelişmeler bu hedefe ulaşmayı zorlaştırdı. Bu durum, AB’nin kesin olarak gaz sıkıntısı yaşayacağı anlamına gelmiyor; ancak hazırlık marjının daraldığını gösteriyor.

Tek bir kriz değil, birbirini besleyen şoklar

2026 yazının ekonomik etkisi, risklerin aynı anda ortaya çıkması ve birbirini güçlendirmesi nedeniyle ağırlaşıyor:

• Aşırı sıcaklar iş gücü verimliliğini düşürürken klima kaynaklı elektrik talebini artırıyor.
• Kuraklık tarımsal üretimi, hidroelektrik üretimini ve soğutma suyuna bağımlı nükleer üretimi azaltıyor.
• Nehirlerdeki düşük su seviyesi taşımacılık kapasitesini düşürüyor, navlun maliyetlerini artırıyor ve sanayiye gerekli girdilerin ulaşmasını zorlaştırıyor.
• Gıda ve enerji fiyatlarındaki yükseliş hanehalklarının satın alma gücünü zayıflatıyor.
• Orman yangınları, sıcaklığa bağlı hastalıklar ve acil yardım faaliyetleri kamu harcamalarını artırıyor.

Bu şoklar, Avrupalı şirketlerin yüksek enerji maliyetleri, ticaret engelleri ve Çin’den gelen rekabet baskısıyla zaten zorlandığı bir dönemde yaşanıyor. Bu nedenle geçici bir aksaklık bile yatırımların ertelenmesine, siparişlerin kaybedilmesine veya hükümetlerin işletmelere destek vermek zorunda kalmasına yol açabilir.

Riski azaltmak için hangi adımlar atılabilir?

Su, elektrik, lojistik ve verimlilik sorunlarının tamamını tek bir politika ile çözmek mümkün değil. Öne çıkan öncelikler şunlar:

1. Elektrik şebekesinin esnekliğini artırmak: Klima kaynaklı talep zirvelerini karşılamak için batarya depolama, talep yönetimi, bölgeler arası bağlantılar ve yenilenebilir üretim kapasitesi genişletilmeli.
2. Elektrik altyapısını kuraklığa uyarlamak: Nükleer, hidroelektrik ve termik santraller için alternatif soğutma seçenekleri, su yönetimi planları ve nehir seviyesine dayalı işletme kuralları hazırlanmalı.
3. Yük taşımacılığını çeşitlendirmek: Düşük su seviyelerine uygun limanlara, demiryolu kapasitesine, yedek taşıma sözleşmelerine ve kritik sanayi girdileri için stratejik stoklara yatırım yapılmalı.
4. Çalışanları ve sağlık sistemini korumak: Sıcak hava çalışma standartları uygulanmalı; serinleme merkezleri, kentlerde gölgelik alanlar, bina yenilemeleri ve erken uyarı sistemleri yaygınlaştırılmalı.
5. Pahalı gaza bağımlılığı azaltmak: Enerji verimliliği, elektrifikasyon ve Hürmüz Boğazı dışındaki tedarik kaynaklarının çeşitlendirilmesi hızlandırılmalı. Böylece kış hazırlığı spot piyasadaki pahalı LNG’ye daha az bağımlı hale gelir.

Avrupa’nın karşı karşıya olduğu riskler artık birbirinden kopuk “iklim”, “sanayi” ve “enerji güvenliği” başlıkları değil. Tek bir kuraklık dönemi aynı anda üretimi azaltabiliyor, nehir taşımacılığını aksatabiliyor, elektrik arzını sınırlayabiliyor ve kışlık yakıt depolamayı daha pahalı hale getirebiliyor.