Çin’in yörüngedeki veri merkezi tek bir uydu değil, bir dizi deney

Bir veri merkezini yörüngeye taşımak, güçlü işlemcili bir uydu fırlatmaktan ibaret değil. Verinin uzayda işlenmesi, işlerin farklı sistemlere dağıtılması, yazılımın uzaktan yönetilmesi ve sonuçların Dünya’ya aktarılması gerekiyor. Çin bu parçaları tek bir dev platformda değil, birkaç uydu programında ayrı ayrı geliştiriyor. Eylül 2026 itibarıyla ortada tamamlanmış, büyük ölçekli bir uzay bulutundan çok, gösterilmiş yetenekler ve sürmekte olan deneyler vardı.61146

Three-Body: Uyduda yapay zekâ ve uydular arası bağlantı

Three-Body Computing Constellation’ın ilk 12 uydusu Mayıs 2025’te yörüngeye çıktı. Zhejiang Lab, aylar süren testlerin ardından gruba 10 yapay zekâ modeli yüklendiğini ve uydular arası ağ kurulduğunu bildirdi. Yayınlanan bilgilerde 8 milyar parametreli bir model ve uydu başına saniyede 744 trilyon işlem kapasitesi yer alıyor. Bunlar bildirilen yetenekler; filonun sürekli sunduğu hizmetin ölçülmüş performansı değil.113216

Geliştiricilere göre iki uydu arasındaki lazer bağlantısı sekiz günden uzun süre, %99,99 kullanılabilirlikle korundu. Bu önemli bir bağlantı testi olsa da aynı sonucun bütün uydu ağı için geçerli olduğunu göstermiyor. Binlerce uyduya ve çok daha yüksek toplam işlem gücüne ilişkin rakamlar ise ilk 12 uydunun mevcut kapasitesi değil, gelecek planları.441

Lijian-1 Y18: Başka bir uydunun verisini işlemek

20 Eylül 2026’daki Lijian-1 Y18 fırlatmasıyla, Qinling-1 ve Qinling-2’nin de aralarında bulunduğu dokuz uydu yörüngeye yerleştirildi. Yeni fırlatılan Chaozhisuan-1 hakkında yayımlanan bir habere göre uydu, optik bağlantıyla başka uydulardan aldığı veriler dâhil, Dünya gözlem verilerini yörüngede işlemeye başladı.1345

Bir uydunun başka bir uydudan gelen veriyi işlemesi, dağıtık hesaplama yönünde bir adım. Ancak bu tek başına, yeni uyduların işleri sürekli paylaştıran ortak bir bulut olarak çalıştığını kanıtlamıyor. Aynı fırlatmadaki PEGA-SUS1 ise iletişim, algılama, hesaplama ve akıllı işlemeyi tek uyduda birleştirmeyi sınayan bir platform olarak tanımlanıyor.344

TianSuan: İşlerin yönetimi ve uzay–yer ağı

TianSuan, hesaplama gücünün yanı sıra hizmetlerin nasıl yönetileceğine odaklanıyor. Araştırmacıları, TY20 uydusuna bir 5G çekirdek ağı kurulmasını ve bunun yerdeki özel bir 5G ağıyla sinyalleşmesini içeren bir testi belgeledi. Bu, yörüngeden tüketicilere 5G kapsaması sağlandığı anlamına gelmiyor.17

TianSuan’ın geliştiricisi, Ağustos 2026 sonunda uzay tabanlı hesaplama bulutunun düzenli deneysel yörünge hizmetleri sunmaya başladığını açıkladı. Bildirilen sistem; uydu platformları, uzaydaki sunucular, yer istasyonları ve yerdeki veri merkezleri arasında iş gönderme, devreye alma, yürütme ve izleme süreçlerini koordine ediyor.46

TianSuan-2 için listelenen hedefler arasında KubeEdge kullanarak uyduda yapay zekâ çıkarımı, hafifletilmiş 5G çekirdek ağının güncellenmesi ve başka uç bilişim hizmetleri bulunuyor. Yazılımı yörüngede yönetip güncelleyebilmek uzay bulutu fikrinin önemli bir parçası; ancak bu hedef listesi, testlerin tamamlandığına ilişkin bir sonuç raporu olarak okunmamalı.23

AIRSAT-02: Veriyi Dünya’ya indiren hızlı bağlantı

Çin Bilimler Akademisi, AIRSAT-02 ile yer istasyonu arasındaki lazer iletişimi deneyinde 120 Gbps tepe hızına ve istikrarlı bir bağlantıya ulaşıldığını bildirdi. Ayrı bir anlatıma göre daha yüksek hıza, uydu donanımı değiştirilmeden yörüngede yapılan bir yazılım yeniden yapılandırmasıyla çıkıldı.2122

Buradaki ölçüm uydudan yere veri aktarımına ait. Her hesaplama uydusunun diğer uydularla 120 Gbps hızında konuşabildiğini ya da bir uzay veri merkezinin işin gönderilmesinden sonucun teslimine kadar bu hızı koruyabildiğini göstermiyor.2122

Asıl sınav: Parçalar birlikte çalışacak mı?

Programlar olası yapının farklı parçalarını ortaya koyuyor: veriyi toplandığı yere yakın işlemek, görevleri uzay ve yer sistemleri arasında yönetmek, sonuçları yüksek kapasiteli bağlantılarla aktarmak.34621 Fakat aktarılan testler, büyük bir filoda sürekli işlem kapasitesini, güvenilir görev dağıtımını veya bu dört programı birleştiren tek bir hizmeti henüz ortaya koymuyor. Testlerde bildirilen hızlarla planlanan uydu sayıları, çalışan bir yörünge veri merkezinin teknik özellikleri değil; bugüne kadarki eşikler ve gelecek hedefleri.44146