Güney Kore’nin ABD’ye 200 milyar dolarlık yatırım planı neden belirsiz kaldı?

17 Eylül 2026 itibarıyla Güney Kore ile ABD arasında o hafta duyurulması beklenen yatırım anlaşması kesinleşmemişti. Seul, parlamentoya yapacağı bilgilendirmeyi ertelemişti. Dışişleri Bakanı Cho Hyun gecikmeyi ülke içindeki usullerin netleştirilmesine bağlarken, haberler nükleer projeler, finansman takvimi ve yatırım riskleri konusunda görüşmelerin sürdüğüne işaret ediyordu. Görüşülen projeler, imzalanmış yatırım kararları değildi.1828

Ertelenen bilgilendirme ne anlama geliyordu?

Hükümetin Ulusal Meclis’teki bir komisyona 17 Eylül’de yapacağı bilgilendirme ertelendi; 22 Eylül olası yeni tarih olarak belirtildi. Bu gelişme, aynı hafta beklenen imza ve duyuruyu da belirsizleştirdi. Görüşmeler, Güney Kore’nin ABD’ye yönelik 350 milyar dolarlık daha geniş yatırım taahhüdünün 200 milyar dolarlık stratejik yatırım bölümüne ilişkindi. Kalan 150 milyar dolar ise gemi inşasına ayrılmıştı.12245

Washington’a hareketinden önce Cho, gecikmenin iki hükümet arasındaki bir anlaşmazlıktan ziyade iç prosedürlerin netleştirilmesiyle ilgili olduğunu söyledi. Ziyareti sırasında ABD Dışişleri Bakanı Marco Rubio ile ekonomik ve güvenlik konularını görüşmesi planlanıyordu. Ancak bu görüşmenin takvime alınmış olması, yatırım koşullarının karara bağlandığı anlamına gelmiyordu.48

Güney Kore Sanayi Bakanlığı da ilk projenin henüz kesinleşmediğini; açıklama için Washington’la istişare edilmesi ve Kore hukukunun öngördüğü süreçlerin tamamlanması gerektiğini vurgulamıştı. Dolayısıyla haberlerde adı geçen projeler, onaylanmış bir yatırım listesi olarak okunmamalıydı.2128

Nükleer projelerde yatırım kadar söz hakkı da tartışılıyordu

Haberlerde görüşülen seçeneklerden biri, ABD’de altısı Westinghouse’un AP1000, ikisi Kore’nin APR1400 tasarımını kullanacak sekiz reaktördü. Güney Kore’nin olası katkısı yaklaşık 120 milyar dolar olarak aktarılıyordu; bu, 200 milyar dolarlık planın büyük bölümünü oluşturacaktı. Nükleer projelere ilişkin anlaşmazlıklar geciken mutabakat metniyle ilişkilendirilse de reaktörlerin dağılımı ve harcama tutarı kesinleşmiş bir inşaat programı değildi.1928

Westinghouse’tan olası hisse alımı ayrı bir soru doğuruyordu: Seul, reaktör planlarında önemli bir şirkette kararları etkileyebilecek mi, yoksa yalnızca mali yatırımcı mı olacaktı? Haberler alıcı kurumun, pay oranının ve işlemin yapısının müzakere edildiğini belirtiyordu. Bir habere göre yüzde 10’un altında kalacak bir pay, Kore tarafının istediği yönetim kurulu temsilini sağlamayabilirdi. Satın almanın 200 milyar dolarlık fonun dışında finanse edilmesi gerekebileceği de bildirildi.2532

Bir başka olası kalem, kullanılmış nükleer yakıtın yeniden işlenmesiydi. 16 Eylül tarihli bir habere göre ABD, yaklaşık 4.000 ton kullanılmış yakıtın piroișleme yöntemiyle ele alınacağı bir projeye Kore yatırımı önerdi. Haberde yatırım tutarı veya ticari getirisi belirlenmemişti; bu nedenle projenin 200 milyar dolarlık üst sınıra nasıl sığacağı da açık değildi.4344

Para ne zaman aktarılacak, projeler nasıl kazandıracak?

Haberlerde yalnızca toplam yatırım tutarı değil, paranın ABD’ye hangi takvimle aktarılacağı konusunda da görüş ayrılıkları anlatılıyordu. Güney Kore hükümeti, stratejik yatırım mutabakatındaki toplam tutarın 200 milyar doları ve yıllık aktarımların 20 milyar doları aşmayacağını savunuyordu. Projelerin kapsamı ve yatırımcıyı koruyacak hükümler netleşmeden para aktarılması, nihai maliyeti finansman ve zarar paylaşımı koşullarına bağlı yükümlülükler yaratabilirdi. Ancak böyle bir aktarım, Güney Kore’nin resmî döviz rezervlerinin aynı tutarda azalacağını tek başına göstermez.284446

Teksas’ın Encinal kentinde önerilen doğal gaz santrali, ticari belirsizliğin somut bir örneğiydi. Haberlerde maliyetin 20 milyar doları aştığı ve bütçe tahminlerinin yükseldiği belirtilirken Kore’nin koyacağı sermaye, alacağı pay ve kâr paylaşımı üzerinde görüşmeler sürüyordu. Veri merkezleri ve diğer büyük müşterilere elektrik sağlaması öngörülen santral için güvenilir alıcılar ve gelir koşulları önemliydi. Uzun vadeli elektrik alım sözleşmeleri ayarlamak ise o sözleşmeler kapsamındaki ödemeleri garanti etmekle aynı şey değildi. Değerlendirilen Alaska sıvılaştırılmış doğal gaz projesi de inşaat maliyetleri, getiri ve olası bütçe aşımlarını kimin karşılayacağı sorularını gündeme getiriyordu.202648

Belirleyici soru: Bir projenin kârı diğerinin zararını kapatabilecek mi?

Haberlerde, kazanç ve kayıpların yatırım paketinin tamamı üzerinden mi, yoksa proje proje mi hesaplanacağına ilişkin bir anlaşmazlık öne çıktı. Paket genelinde hesaplama, başarılı projelerin getirisiyle diğer projelerdeki kayıpların telafi edilmesine imkân verebilirdi. Proje bazında hesaplamada ise Güney Kore başka projelerde yatırdığı parayı henüz geri alamamış olsa bile kârlı bir proje ayrı olarak sonuçlandırılabilirdi. Bu fark, Seul’ün riski projeler arasında ne ölçüde dağıtabileceğini ve ABD’nin olası öncelikli kâr payının ne zaman başlayacağını etkileyebilirdi. Projelerin toplam getirisi yetersiz kalırsa yöntemlerin hiçbiri geri ödemeyi garanti etmezdi.24

Sonuç olarak iki açıklamayı birbirine karıştırmamak gerekiyor: Cho gecikmeyi kamuoyu önünde iç prosedürlerle açıkladı; haberler ise önemli yatırım koşullarının hâlâ görüşüldüğünü aktardı. 17 Eylül itibarıyla anlaşmanın duyurulacağı tarih de bildirilen proje listesi ve risk paylaşımı da kesinleşmiş sayılmıyordu.182128