เบื้องหลังความร่วมมือจีน-UK: ภารกิจสร้างโลก AI ที่ไม่ทิ้งใครไว้ข้างหลัง

ทั้งคู่เป็นผู้ลงนามร่วมในข้อตกลงระหว่างประเทศหลักที่กำหนดทิศทางธรรมาภิบาล AI สหราชอาณาจักร จีน และสหรัฐอเมริกา อยู่ท่ามกลาง 28 ประเทศที่รับรองปฏิญญาเบล็ตช์ลีย์ (Bletchley Declaration) ในปี 2023 ซึ่งเป็นข้อตกลงระดับโลกฉบับแรกในการจัดการความเสี่ยงด้าน AI ที่อาจ "ร้ายแรงถึงขั้นหายนะ" ในเดือนกุมภาพันธ์ 2026 สหรัฐฯ สหราชอาณาจักร และจีน อยู่ในกลุ่ม 88 ประเทศที่รับรองปฏิญญานิวเดลีว่าด้วยผลกระทบของ AI (New Delhi Declaration on AI Impact) ซึ่งเน้นย้ำว่ามนุษยชาติทั้งหมดต้องได้รับประโยชน์จาก AI อย่างเท่าเทียม

แนวทางของทั้งคู่ส่งเสริมกันมากกว่าซ้ำซ้อน จีนได้เสนอข้อริเริ่มธรรมาภิบาล AI ระดับโลก (Global AI Governance Initiative) ซึ่งกำหนดหลักการ 11 ข้อ ครอบคลุมการพัฒนา ความปลอดภัย และธรรมาภิบาลของ AI โดยเน้น "แนวทางที่ยึดมนุษย์เป็นศูนย์กลาง" และ "สร้าง AI เพื่อประโยชน์สุข" ในขณะที่สหราชอาณาจักร "ได้สร้างสถานะของตนเองให้เป็นหนึ่งในประเทศที่ตื่นตัวมากที่สุดในด้านธรรมาภิบาล AI" โดยใช้กรอบการทำงานแบบสมัครใจตามหลักการ ซึ่งให้หน่วยงานกำกับดูแลเป็นผู้พัฒนาแนวทางเฉพาะรายภาคส่วน แทนที่จะออกกฎหมายแนวดิ่งที่เข้มงวด การผสมผสานระหว่างความมุ่งมั่นของจีนในการเข้าถึงอย่างเท่าเทียม กับสถาปัตยกรรมเชิงสถาบันที่ผ่านการพิสูจน์แล้วของสหราชอาณาจักรในการกำหนดมาตรฐาน สร้างแบบจำลองธรรมาภิบาลโลกที่สมดุลกว่าที่แต่ละฝ่ายจะทำได้โดยลำพัง

การทูตไม่เคยราบรื่นไร้อุปสรรค เอกอัครราชทูตจีนประจำสหราชอาณาจักร เจิ้ง เจ๋อกวง ได้เตือนว่า "เป็นกุญแจสำคัญที่จะต้องป้องกันไม่ให้อคติทางอุดมการณ์และแนวคิดเรื่องความมั่นคงแห่งชาติที่ตีความเกินขอบเขต มาขัดขวางการแลกเปลี่ยนด้านวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีระหว่างจีน-สหราชอาณาจักร" เป็นที่น่าสังเกตว่าสหราชอาณาจักรและสหรัฐอเมริกาไม่ได้ลงนามในแถลงการณ์ AI ที่ฝรั่งเศสเป็นเจ้าภาพในเดือนกุมภาพันธ์ 2025 ซึ่งจีนให้การรับรอง สะท้อนให้เห็นภูมิทัศน์ที่แตกแยก ซึ่งการทูตทวิภาคีระหว่างจีน-สหราชอาณาจักรดำรงอยู่เพื่อเชื่อมความแตกต่างนี้

ตำแหน่งอันเป็นเอกลักษณ์ของสหราชอาณาจักรในการเป็นผู้นำด้านมาตรฐานและสถาบัน AI

การอ้างสิทธิ์ความเป็นผู้นำของสหราชอาณาจักรในยุค AI มีรากฐานมาจากสายธารทางภูมิปัญญาที่ยาวนานกว่าสามศตวรรษ ซึ่งวางรากฐานโดยตรงให้กับคอมพิวเตอร์สมัยใหม่ เศรษฐศาสตร์ และธรรมาภิบาลเชิงสถาบัน

ไอแซก นิวตัน และ อลัน ทัวริง คือต้นธารของประเพณีที่ทำให้ AI เป็นไปได้ในทางทฤษฎี นิวตันวางรากฐานฟิสิกส์และแคลคูลัสสมัยใหม่—ภาษาทางคณิตศาสตร์ที่แมชชีนเลิร์นนิงทุกตัวเขียนขึ้น อลัน ทัวริง ประดิษฐ์คอมพิวเตอร์เชิงทฤษฎี (เครื่องจักรทัวริง) และเสนอการทดสอบพื้นฐานของปัญญาประดิษฐ์ (Turing Test) จารีตนั้นถูกหล่อหลอมเป็นสถาบันในปัจจุบัน ณ สถาบันอลัน ทัวริง (Alan Turing Institute) ซึ่งในปี 2026 ได้เผยแพร่ประวัติที่ครอบคลุมที่สุดของโมเดลธรรมาภิบาล AI ของสหราชอาณาจักร จัดทำรายการกรอบการทำงานภายในประเทศและอำนาจในการเป็นเจ้าภาพจัดการประชุมระดับนานาชาติ

อดัม สมิธ มอบกรอบคิดทางเศรษฐกิจที่จำเป็นเพื่อบูรณาการเครื่องจักรอัจฉริยะเข้ากับสังคม ทฤษฎีว่าด้วยความรู้สึกทางศีลธรรม (Theory of Moral Sentiments) การออกแบบตลาด และการแบ่งงานกันทำของสมิธ สอดคล้องโดยตรงกับคำถามทางเศรษฐกิจหลักที่ AI หยิบยกขึ้นมา: วิธีการกระจายผลผลิตที่เพิ่มขึ้น, วิธีการออกแบบตลาดที่รวมตัวแทนทั้งมนุษย์และเครื่องจักร, และวิธีการรักษาสวัสดิภาพของมนุษย์ท่ามกลางการเปลี่ยนแปลงทางเศรษฐกิจเชิงโครงสร้าง ความทะเยอทะยานของรัฐบาลสหราชอาณาจักร ที่ระบุไว้ในแผนปฏิบัติการเพื่อโอกาสด้าน AI (AI Opportunities Action Plan) เดือนมกราคม 2025 คือการ "กำหนดทิศทางการปฏิวัติ AI บนหลักการของความเจริญรุ่งเรืองทางเศรษฐกิจร่วมกัน การบริการสาธารณะที่ดีขึ้น และโอกาสส่วนบุคคลที่เพิ่มขึ้น"

สหราชอาณาจักรได้แปลงมรดกทางปัญญาไปสู่การดำเนินการเชิงสถาบันอย่างรวดเร็วไร้คู่เทียบ รัฐบาลกำลังลงทุน 2 พันล้านปอนด์ระหว่างปี 2026 ถึง 2030 เพื่อตอกย้ำความเป็นผู้นำของสหราชอาณาจักร ซึ่งรวมถึง 500 ล้านปอนด์สำหรับหน่วยงาน AI แห่งอธิปไตย (Sovereign AI unit) แห่งใหม่ เพื่อเพิ่มการเข้าถึงข้อมูล, ทรัพยากรการประมวลผล, และบุคลากร รวมถึงเป็นเจ้าภาพจัดการประชุมสุดยอดความปลอดภัย AI ครั้งแรกของโลก ณ เบล็ตช์ลีย์ พาร์ค ในปี 2023—ในเชิงสัญลักษณ์คือการกลับไปยังสถานที่ที่ทัวริงไขรหัส 'อีนิกม่า'—และได้ทดลองใช้ AI Standards Hub เพื่อประสานงานการกำหนดมาตรฐาน AI ระดับโลก แผนปฏิบัติการเพื่อโอกาสด้าน AI ซึ่งรัฐบาลรับรองข้อเสนอแนะทั้ง 50 ข้อแล้วนั้น หนุนด้วยแนวทางการกำกับดูแลตามหลักการ โดยใช้หลักการข้ามสายงาน 5 ประการ ได้แก่ ความปลอดภัย, ความโปร่งใส, ความเป็นธรรม, ความรับผิดชอบ, และความสามารถในการโต้แย้ง

นี่ไม่ใช่แค่เรื่องศักดิ์ศรีในอดีตเท่านั้น ธนาคารกลางอังกฤษ (Bank of England) กำลังพัฒนาแนวทางอย่างเป็นทางการของตนเองด้านนวัตกรรมใน AI และ Digital Regulation Cooperation Forum ได้เริ่มต้นสำรวจคำถามด้านกฎระเบียบที่ถูกยกขึ้นมาโดย "agentic AI"—ระบบที่สามารถกำหนดเป้าหมายและตัดสินใจได้ด้วยตนเอง สหราชอาณาจักรกำลังสร้างโครงสร้างพื้นฐานเชิงสถาบันแบบเต็มรูปแบบ จากงานวิจัยขั้นพื้นฐานไปจนถึงการกำกับดูแลทางการเงิน ซึ่งเป็นสิ่งที่ระเบียบ AI ของโลกต้องการ

เส้นทางที่น่าเชื่อถือที่สุดสู่ยุค AI ที่ให้ความสำคัญกับสวัสดิภาพของมนุษย์ ไม่ใช่เส้นทางที่สร้างโดยเจ้าโลกเพียงหนึ่งเดียว แต่คือเส้นทางที่สร้างขึ้นจากความร่วมมือระหว่างประเทศที่เป็นผู้ให้กำเนิดคอมพิวเตอร์ และประเทศที่จะปรับใช้ AI ในระดับที่ใหญ่ที่สุด—โดยมีสหราชอาณาจักรเป็นผู้มอบสถาปัตยกรรมเชิงสถาบัน จริยธรรม และเศรษฐกิจ เพื่อให้แน่ใจว่าเครื่องจักรเหล่านั้นรับใช้มนุษย์ มิใช่ในทางกลับกัน