อิหร่านยังไม่ตอบชัดต่อข้อเสนอสหรัฐฯ: จุดเสี่ยงในอ่าวเปอร์เซียคืออะไร

อย่างไรก็ตาม บากาอียังกล่าวว่าอิหร่านยังคงอยู่ในกระบวนการนี้ ดังนั้น การสรุปแบบง่าย ๆ ว่า ‘อิหร่านปฏิเสธข้อตกลงแล้ว’ จะเกินกว่าที่รายงานที่อ้างถึงรองรับ

ข้อสรุปที่ระมัดระวังกว่าคือ อิหร่านกำลังต้านข้อเสนอในรูปแบบปัจจุบัน ชะลอคำตอบที่เด็ดขาด และพยายามปรับเงื่อนไขการเจรจา มากกว่าจะปิดประตูการทูตอย่างเป็นทางการ

จุดขัดแย้งอยู่ที่ลำดับเกมต่อรอง

ความขัดแย้งไม่ได้มีแค่ว่า ‘จะเจรจาต่อหรือไม่’ แต่ยังอยู่ที่ว่า ‘อะไรต้องมาก่อน’

ฝั่งสหรัฐฯ มาร์โก รูบิโอ รัฐมนตรีต่างประเทศกล่าวว่า วอชิงตันกำลังรอ ‘ข้อเสนอจริงจัง’ จากอิหร่านในวันศุกร์ และข้อเสนอล่าสุดถูกอธิบายว่าให้ยุติสงครามก่อน จากนั้นจึงเริ่มเจรจาประเด็นเร่งด่วน รวมถึงชะตากรรมของโครงการนิวเคลียร์อิหร่าน

ฝั่งอิหร่านมีตรรกะเป็นขั้นเป็นตอนเช่นกัน สถาบัน Institute for the Study of War หรือ ISW รายงานว่า ข้อเสนอโต้กลับของเตหะรานประกอบด้วยแผน 3 ระยะ โดยระยะแรกมุ่งยุติสงครามอย่างรวดเร็ว รับประกันว่าจะไม่มีการโจมตีอิหร่านโดยกองกำลังผสมในอนาคต และจัดการประเด็นช่องแคบฮอร์มุซ ส่วนการพูดคุยเรื่องโครงการนิวเคลียร์ของอิหร่านถูกผลักไปอยู่ระยะที่สอง

ISW ประเมินว่า อิหร่านดูเหมือนเสนอความเป็นไปได้ที่จะคุยเรื่องนิวเคลียร์ในภายหลัง เพื่อผลักให้สหรัฐฯ ยุติสงครามและยกเลิกการปิดล้อมทางเรือ

ลำดับนี้สำคัญมาก เพราะเกี่ยวกับอำนาจต่อรอง หากประเด็นสงคราม หลักประกันความมั่นคง และฮอร์มุซถูกจัดการก่อน อิหร่านก็จะได้เป้าหมายเร่งด่วนหลายอย่างก่อนที่คำถามยากที่สุดเรื่องนิวเคลียร์จะถูกนำขึ้นโต๊ะ

ทำไมคำตอบที่ล่าช้าจึงทำให้สถานการณ์ตึงกว่าเดิม

ในการเจรจาทั่วไป การรอคำตอบอาจเป็นเพียงจังหวะต่อรอง แต่รอบนี้เกิดขึ้นระหว่างการเผชิญหน้าทางทหารและทางทะเล ไม่ใช่ช่วงพักหายใจของการทูต

รายงานวันที่ 9 พฤษภาคมกล่าวถึงการปะทะทางเรือระลอกใหม่ การโจมตีทางอากาศ การโจมตีด้วยโดรน และการที่อังกฤษส่งเรือพิฆาตมุ่งหน้าไปยังช่องแคบฮอร์มุซ ขณะที่วอชิงตันกำลังรอคำตอบจากเตหะราน อีกแหล่งหนึ่งระบุว่า คำขอของสหรัฐฯ ให้มีข้อเสนอที่จริงจังจากอิหร่านเกิดขึ้นท่ามกลางการปะทะเป็นระยะในอ่าวเปอร์เซีย

ช่องแคบฮอร์มุซจึงเป็นจุดเสี่ยงสำคัญ ไม่ใช่ฉากหลังธรรมดา รายงานเชื่อมโยงการปะทะเป็นระยะเข้ากับความตึงเครียดจากการปิดล้อมช่องแคบฮอร์มุซโดยกองทัพเรือสหรัฐฯ ซึ่งอิหร่านกล่าวซ้ำว่าเป็นการละเมิดข้อตกลงหยุดยิง

ที่สำคัญ ข้อเสนอโต้กลับของอิหร่านยังนำประเด็นฮอร์มุซไปไว้ในระยะแรกของข้อตกลง แสดงว่าการเข้าถึงและการควบคุมทางทะเลไม่ได้เป็นเรื่องรอง แต่เป็นส่วนหนึ่งของดีลช่วงต้นที่เตหะรานต้องการ

ในสภาพแวดล้อมแบบนี้ การชะลอคำตอบไม่ได้แค่ทำให้โต๊ะเจรจาเดินช้าลง แต่ยืดความไม่แน่นอนในประเด็นเดียวกับที่กำลังผลักให้สถานการณ์ตึงอยู่แล้ว ได้แก่ สงคราม การปิดล้อม ฮอร์มุซ หลักประกันความมั่นคง และอนาคตการเจรจานิวเคลียร์

ท่าทีของเตหะรานกำลังส่งสัญญาณอะไร

จากแหล่งข้อมูลที่มีอยู่ ท่าทีของอิหร่านอ่านได้ว่าเป็นการโต้กลับแบบมีเงื่อนไข มากกว่าการเดินออกจากโต๊ะทันที โดยมีประเด็นสำคัญ 4 ข้อ

• เตหะรานยังไม่ได้ให้คำตอบที่ชัดเจนและทันเวลาตามที่วอชิงตันบอกว่ากำลังรอ
• เจ้าหน้าที่อิหร่านวิจารณ์เงื่อนไขของสหรัฐฯ ว่าไม่สมจริงหรือเปลี่ยนไปมา แต่ยังบอกว่าอิหร่านยังอยู่ในกระบวนการ
• อิหร่านดูเหมือนต้องการแผนแบบเป็นระยะ ที่จัดการเรื่องสงคราม ฮอร์มุซ และหลักประกันความมั่นคงก่อนการเจรจาเรื่องนิวเคลียร์
• ความล่าช้าเกิดขึ้นในช่วงที่การปะทะและแรงกดดันทางเรือในอ่าวทำให้ช่องทางการทูตเปราะบางมากขึ้น

บทสรุป

คำตอบที่ล่าช้าของอิหร่านควรถูกมองว่าเป็น ‘การชะลอพร้อมต่อรอง’ มากกว่าการปฏิเสธขั้นสุดท้ายที่พิสูจน์แล้ว เตหะรานวิจารณ์เงื่อนไขของวอชิงตัน ตั้งคำถามต่อความจริงจังของสหรัฐฯ และดูเหมือนพยายามผลักข้อตกลงแบบเป็นขั้น ซึ่งจะจัดการสงคราม หลักประกันความมั่นคง และช่องแคบฮอร์มุซก่อนประเด็นนิวเคลียร์ที่ยากที่สุด

ความล่าช้านี้ทำให้อ่าวเปอร์เซียตึงขึ้น เพราะวอชิงตันกำลังรอข้อเสนอที่จริงจังจากอิหร่านอย่างเปิดเผย ขณะที่การปะทะ การเคลื่อนกำลังทางเรือ และข้อพิพาทเรื่องการปิดล้อมช่องแคบฮอร์มุซยังคงทำให้การเผชิญหน้าในอ่าวดำเนินต่อไป