อิหร่านขู่ประเทศเพื่อนบ้าน: ร่วมแรงกดดันเศรษฐกิจของสหรัฐฯ อาจถูกมองเป็นศัตรู

อิหร่านส่งคำเตือนถึงประเทศรอบอ่าวเปอร์เซียว่า อย่าเข้าร่วมสิ่งที่เตหะรานเรียกว่า “สงครามเศรษฐกิจ” ของสหรัฐฯ หากประเทศเพื่อนบ้านให้ความร่วมมือ รัฐบาลอิหร่านจะถือว่าประเทศเหล่านั้นเป็นศัตรู และอาจโจมตีผลประโยชน์ของพวกเขา รวมถึงเส้นทางส่งออกน้ำมันทางเลือกจากอ่าวเปอร์เซีย 27

อิหร่านขู่อะไรไว้บ้าง

โมห์เซน เรซาอี เลขาธิการสภาความมั่นคงแห่งชาติสูงสุดของอิหร่าน ระบุว่า หากประเทศรอบอิหร่านเข้าร่วมแผนกดดันทางเศรษฐกิจของวอชิงตัน เตหะรานจะตอบโต้ผลประโยชน์ของประเทศเหล่านั้น 19

เขายังเตือนว่า อิหร่านอาจไม่ยอมให้น้ำมันออกจากอ่าวเปอร์เซียและช่องแคบฮอร์มุซ พร้อมระบุว่าเส้นทางอื่นที่พัฒนาขึ้นเพื่อหลีกเลี่ยงช่องแคบดังกล่าวก็อาจถูกโจมตีได้เช่นกัน 19

อย่างไรก็ตาม คำพูดนี้เป็นการข่มขู่และส่งสัญญาณยับยั้ง มากกว่าจะเป็นหลักฐานว่ามีคำสั่งให้ดำเนินการตอบโต้ในทุกแนวทางแล้ว เป้าหมายสำคัญคือการกดดันรัฐบาลประเทศเพื่อนบ้านไม่ให้ช่วยสหรัฐฯ บังคับใช้ข้อจำกัดทางเศรษฐกิจต่ออิหร่าน 23

ยุทธศาสตร์ 3 ขั้นของเรซาอี

เรซาอีอธิบายแนวทางของอิหร่านต่อประเทศเพื่อนบ้านว่า จะเริ่มจากการทูตและค่อยยกระดับ หากรัฐบาลเหล่านั้นยังเลือกสนับสนุนแคมเปญของสหรัฐฯ ดังนี้

1. เจรจา — อิหร่านจะเริ่มจากการพูดคุยกับประเทศเพื่อนบ้าน เพื่อลดความตึงเครียด
2. โน้มน้าว — เตหะรานจะพยายามทำให้ประเทศเหล่านั้นแยกตัวออกจากสหรัฐฯ ผ่านการทูต โดยใช้สิ่งที่เรซาอีเรียกว่า “ถ้อยคำที่น่าฟัง” และเปิดเวลาให้พิจารณาจุดยืนใหม่ 2
3. กดดันหรือตอบโต้ — หากประเทศใดยังคงยืนข้างวอชิงตัน อิหร่านอาจดำเนินการต่อผลประโยชน์ของประเทศนั้น รวมถึงอาจโจมตีเส้นทางขนส่งน้ำมันทางเลือกจากอ่าวเปอร์เซีย 79

เรซาอีย้ำว่า อิหร่านไม่ได้ต้องการขยายวงสงคราม แต่ลำดับขั้นดังกล่าวสะท้อนคำเตือนที่มีสองด้าน คือเปิดทางให้ลดความตึงเครียดผ่านการเจรจา ขณะเดียวกันก็ขู่ว่าจะยกระดับการตอบโต้หากรัฐบาลในภูมิภาคเข้าร่วมแผนกดดันของสหรัฐฯ 39

ทำไมช่องแคบฮอร์มุซจึงเป็นจุดสำคัญ

ช่องแคบฮอร์มุซมีบทบาทสำคัญในวิกฤตครั้งนี้ เพราะคำเตือนของอิหร่านไม่ได้จำกัดอยู่แค่เรื่องมาตรการคว่ำบาตรทางการเงิน แต่ยังขยายไปถึงการส่งออกพลังงานและการเดินเรือระหว่างประเทศ

เรซาอียืนยันว่าช่องแคบฮอร์มุซยังคงปิดอยู่ และเตือนประเทศที่สนับสนุนสหรัฐฯ ว่าอาจเผชิญการหยุดชะงักทั้งในช่องแคบและตามเส้นทางอื่นที่ใช้ลำเลียงน้ำมันออกจากอ่าวเปอร์เซีย 19

เส้นทางทางเลือกเหล่านี้ไม่สามารถทดแทนศักยภาพของช่องแคบฮอร์มุซได้ทั้งหมด บทวิเคราะห์ที่อัลญะซีเราะห์อ้างถึงระบุว่า ท่อส่งน้ำมันที่เป็นไปได้ 3 เส้นทางอาจรองรับได้รวมกันราว 9 ล้านบาร์เรลต่อวัน เทียบกับปริมาณประมาณ 20 ล้านบาร์เรลต่อวันที่ผ่านช่องแคบฮอร์มุซ 14

การเผชิญหน้าดังกล่าวยังทำให้การขนส่งทางทะเลลดลงอย่างรวดเร็ว ตามรายงานในข้อมูลต้นทาง ในวันหนึ่งมีเรือขนส่งสินค้าแล่นผ่านเพียง 4 ลำ และไม่มีรายงานเรือบรรทุกน้ำมันดิบขนาดใหญ่หรือเรือขนส่งก๊าซธรรมชาติเหลว (LNG) ผ่านเส้นทางดังกล่าว 19

เตหะรานโต้แย้งเรื่องอธิปไตย

อิหร่านยังโจมตีการใช้ “มาตรการคว่ำบาตรรอง” ของสหรัฐฯ ซึ่งเป็นมาตรการกดดันบริษัท ธนาคาร หรือหน่วยงานในประเทศที่สาม หากยังคงทำการค้ากับอิหร่าน

เอสมาอีล บากาอี โฆษกกระทรวงการต่างประเทศอิหร่าน เรียกนโยบายนี้ว่าเป็นการอ้าง “อธิปไตยนอกอาณาเขต” ของสหรัฐฯ เหนือประเทศสมาชิกสหประชาชาติที่เป็นอิสระ เขากล่าวว่า วอชิงตันไม่มีสิทธิตามกฎหมายที่จะบังคับธนาคาร บริษัท หรือสนามบินของต่างประเทศให้ยุติการค้าที่ชอบด้วยกฎหมายกับอิหร่าน และเตือนว่าแนวทางดังกล่าวคุกคามหลักอธิปไตยของรัฐ 1726

ด้านอับบาส อารักชี รัฐมนตรีต่างประเทศอิหร่าน ระบุแยกต่างหากว่า ยุทธศาสตร์คว่ำบาตรของสหรัฐฯ จะล้มเหลวในที่สุด และเป็นเพียงรูปแบบเดิมของแคมเปญกดดันที่อิหร่านเคยเผชิญ 1

ถ้อยแถลงของเจ้าหน้าที่ทั้งสองทำให้เตหะรานวางกรอบความขัดแย้งนี้ให้กว้างกว่าการต่อสู้เรื่องคว่ำบาตรระหว่างสองประเทศ อิหร่านมองว่าความพยายามของสหรัฐฯ ที่จะบีบให้ประเทศอื่นตัดความสัมพันธ์ทางการค้ากับเตหะราน คือการกดดันต่อเอกราชทางเศรษฐกิจและการเมืองของประเทศเหล่านั้นด้วย 38

ความขัดแย้งสหรัฐฯ-อิหร่านที่ขยายวง

คำเตือนดังกล่าวเกิดขึ้นในช่วงที่การเจรจาหยุดชะงัก และความขัดแย้งได้ขยายไปสู่สงครามและวิกฤตทางทะเลในวงกว้าง ตามรายงานที่ให้มา จุดยืนของอิหร่านยิ่งแข็งกร้าวขึ้นจากการปิดช่องแคบฮอร์มุซและการลดลงของเรือพาณิชย์ที่ใช้เส้นทางนี้ 169

ขณะเดียวกัน วอชิงตันกำลังกดดันรัฐบาลอื่นให้เลือกว่าจะปฏิบัติตามแคมเปญของสหรัฐฯ หรือไม่ สก็อตต์ เบสเซนต์ รัฐมนตรีคลังสหรัฐฯ สรุปจุดยืนดังกล่าวด้วยคำเตือนว่า “คุณต้องอยู่ฝ่ายเราหรือไม่ก็อยู่ฝ่ายตรงข้าม” 1

เตหะรานมองว่า ยุทธศาสตร์ของสหรัฐฯ มีเป้าหมายแยกอิหร่านออกจากระบบเศรษฐกิจ ทำลายความเป็นเอกภาพภายในประเทศ และกระตุ้นให้เกิดความไม่สงบควบคู่ไปกับแรงกดดันทางทหาร ทั้งนี้ นี่คือมุมมองที่รัฐบาลอิหร่านประกาศต่อเป้าหมายของวอชิงตัน ไม่ใช่ข้อเท็จจริงที่ได้รับการยืนยันโดยอิสระ 9

ดังนั้น ข้อความที่อิหร่านส่งถึงประเทศเพื่อนบ้านจึงมีสองชั้นในเวลาเดียวกัน คือเสนอให้เริ่มจากการเจรจาและการโน้มน้าวทางการทูต แต่เตือนว่ารัฐบาลใดก็ตามที่เข้าร่วมแคมเปญของสหรัฐฯ อาจถูกจัดให้เป็นศัตรู และเผชิญการตอบโต้ที่กระทบทั้งผลประโยชน์ของประเทศและโครงสร้างพื้นฐานด้านการส่งออกพลังงาน