3 ธนาคารยุโรปเดินหน้าดีล SRT: เก็บสินเชื่อไว้ แต่โอนความเสี่ยงให้ผู้ลงทุน

ธนาคารยุโรปรายใหญ่กำลังใช้ Significant Risk Transfer (SRT) มากขึ้น ซึ่งเป็นธุรกรรมโครงสร้างที่โอนความเสี่ยงจากการผิดนัดชำระของพอร์ตสินเชื่อบางส่วนให้ผู้ลงทุนภายนอก โดยธนาคารยังคงถือครองและบริหารสินเชื่อเหล่านั้นต่อไป

Banco Santander, BBVA และ Deutsche Bank มีรายงานว่ากำลังเตรียมดีลที่อ้างอิงความเสี่ยงสินเชื่อรวมอย่างน้อย 1.75 หมื่นล้านดอลลาร์สหรัฐ เป้าหมายร่วมกันคือเพิ่มประสิทธิภาพการใช้เงินกองทุนตามเกณฑ์กำกับดูแล เพื่อรักษาความสามารถในการปล่อยสินเชื่อไว้ ทั้ง 3 ธนาคารปฏิเสธที่จะแสดงความเห็นต่อธุรกรรมที่มีรายงานดังกล่าว 1

ดีลที่กำลังเป็นข่าวมีอะไรบ้าง

Santander: กระจายพอร์ตและหลายประเทศ

Santander มีรายงานว่ากำลังหารือธุรกรรม SRT จำนวน 5 รายการ ครอบคลุมสินเชื่อหลายประเภทและหลายตลาด ได้แก่

• สินเชื่ออสังหาริมทรัพย์เชิงพาณิชย์และโครงการในสหราชอาณาจักรราว 1.4 พันล้านปอนด์
• ธุรกรรมคุ้มครองความเสี่ยงเครดิตแบบไม่ต้องวางเงินล่วงหน้า (unfunded credit protection) ที่อ้างอิงสินเชื่อที่อยู่อาศัยในสเปนราว 3 พันล้านยูโร
• สินเชื่อแก่ธุรกิจขนาดกลางและขนาดย่อมในบราซิลราว 1.2 หมื่นล้านเรียลบราซิล หรือประมาณ 2.3 พันล้านดอลลาร์
• ธุรกรรมที่อาจอ้างอิงสินเชื่อในเม็กซิโก 1

ประเด็นสำคัญคือ Santander ไม่ได้จำกัดการใช้ SRT ไว้กับสินเชื่อประเภทเดียว แต่ขยายไปตั้งแต่อสังหาริมทรัพย์ สินเชื่อบ้าน ไปจนถึงสินเชื่อธุรกิจในหลายประเทศ ก่อนหน้านี้ยังมีรายงานว่าธนาคารวางแผนทำธุรกรรมเพื่อผ่อนปรนภาระเงินกองทุนกับพอร์ตอสังหาริมทรัพย์เชิงพาณิชย์ในสหราชอาณาจักร และพอร์ตสินเชื่อบริษัทในสหรัฐฯ ด้วย 3

BBVA: เริ่มจากสินเชื่อบริษัทใหญ่ แล้วต่อด้วยธุรกิจขนาดเล็ก

BBVA มีรายงานว่ากำลังทำ SRT ที่อ้างอิงสินเชื่อแก่บริษัทขนาดใหญ่ราว 5 พันล้านยูโร หรือประมาณ 5.8 พันล้านดอลลาร์ และยังวางแผนธุรกรรมแยกต่างหากสำหรับพอร์ตสินเชื่อแก่บริษัทขนาดเล็ก 1

Deutsche Bank: พอร์ตสินเชื่อบริษัทขนาดใหญ่ราว 4 พันล้านดอลลาร์

Deutsche Bank เริ่มทำการตลาด SRT ที่อ้างอิงสินเชื่อแก่บริษัทขนาดใหญ่ราว 4 พันล้านดอลลาร์ ตามรายงาน 1

SRT ทำงานอย่างไร

SRT มักถูกจัดโครงสร้างในรูปแบบ synthetic securitization หรือการแปลงสินทรัพย์เป็นหลักทรัพย์เชิงสังเคราะห์ กล่าวคือ ธนาคารยังเป็นเจ้าของสินเชื่อ เก็บค่างวด และดูแลลูกหนี้เหมือนเดิม แต่โอนความเสี่ยงการขาดทุนในชั้นที่ระบุไว้ผ่านสัญญาคุ้มครองความเสี่ยง เช่น การค้ำประกันหรือสัญญาที่มีลักษณะคล้ายอนุพันธ์เครดิต

ผู้ลงทุนตกลงรับภาระขาดทุนในชั้นความเสี่ยงนั้น ซึ่งมักเป็นชั้นรองหรือชั้นกึ่งกลาง หากลูกหนี้ผิดนัด แลกกับค่าตอบแทนจากการรับความเสี่ยง ดังนั้น สินเชื่อจึงยังอยู่ในงบดุลของธนาคารได้ แม้ความเสี่ยงเครดิตบางส่วนจะถูกส่งต่อออกไปแล้ว 7

หัวใจอยู่ที่หน่วยงานกำกับดูแลต้องพิจารณาว่า ความเสี่ยงถูกโอนออกไปอย่างมีนัยสำคัญจริงหรือไม่ หากผ่านเกณฑ์ ธนาคารอาจลดสินทรัพย์ถ่วงน้ำหนักความเสี่ยง (risk-weighted assets) และได้รับการผ่อนปรนเงินกองทุน Common Equity Tier 1 หรือ CET1 ซึ่งเป็นเงินกองทุนคุณภาพสูงหลักของธนาคาร วิธีนี้ช่วยเปิดพื้นที่ให้ปล่อยกู้เพิ่มหรือใช้เงินทุนด้านอื่นได้ โดยไม่ต้องออกหุ้นใหม่ ขายพอร์ตสินเชื่อทั้งหมด หรือลดขนาดงบดุล 67

เหตุใดธนาคารจึงหันมาใช้ SRT

สำหรับธนาคาร SRT เป็นทางเลือกในการรักษาความสัมพันธ์กับลูกค้าและความสามารถในการปล่อยกู้ ขณะเดียวกันก็จัดการข้อกำหนดด้านเงินกองทุน โดยเฉพาะในพอร์ตที่ความเสี่ยงหรือค่าน้ำหนักความเสี่ยงอาจเพิ่มเร็ว เช่น อสังหาริมทรัพย์เชิงพาณิชย์และสินเชื่อธุรกิจขนาดเล็ก 6

ด้านผู้ลงทุน จุดดึงดูดคือโอกาสรับผลตอบแทนสูงขึ้นจากการยอมรับความเสี่ยงในชั้นที่อาจรับขาดทุนก่อนหรือชั้นกึ่งกลาง ตัวอย่างเช่น Manulife CQS Investment Management มีรายงานว่ากำลังระดมทุนราว 1 พันล้านดอลลาร์ สำหรับกองทุนที่เน้นธุรกรรมผ่อนปรนเงินกองทุน โดยตั้งเป้าผลตอบแทนภายใน (IRR) ราว 13% ซึ่งเป็นเพียงเป้าหมาย ไม่ใช่ผลตอบแทนที่รับประกัน 17

เงินทุนสถาบันยังไหลเข้าสู่กลยุทธ์นี้ต่อเนื่อง โดย Abu Dhabi Investment Authority และ Christofferson Robb & Co. ประกาศจัดตั้งกองทุนที่จะลงทุนในธุรกรรม SRT และกลยุทธ์อื่นที่ CRC บริหาร 28

ข้อแลกเปลี่ยน: ธนาคารเบาเงินกองทุน แต่ผู้ลงทุนรับความเสี่ยงเข้มข้นขึ้น

SRT ช่วยให้ธนาคารใช้เงินกองทุนได้มีประสิทธิภาพขึ้น แต่ไม่ได้ทำให้ความเสี่ยงที่ลูกหนี้จะผิดนัดหายไป สิ่งที่เปลี่ยนคือ ใครจะเป็นฝ่ายรับความสูญเสียส่วนหนึ่งก่อน

ประเด็นความเสี่ยงที่ควรจับตา ได้แก่

• ความเสี่ยงเครดิตของพอร์ต: ดอกเบี้ยสูง ภาวะเศรษฐกิจอ่อนแอ หรือปัญหาห่วงโซ่อุปทาน อาจเพิ่มแรงกดดันต่อลูกหนี้ โดยเฉพาะกลุ่มอสังหาริมทรัพย์เชิงพาณิชย์ SME และภาคธุรกิจ
• ความเสี่ยงด้านแบบจำลองและการตั้งราคา: ผู้ลงทุนต้องประเมินคุณภาพสินเชื่อ ความเชื่อมโยงของความเสี่ยง และระดับขาดทุนที่อาจลามมาถึงชั้นที่ตนลงทุน ความต้องการซื้อที่สูงไม่ได้ลดความจำเป็นของการตั้งราคาอย่างรอบคอบ
• ความเสี่ยงจากการยอมรับของผู้กำกับดูแล: การผ่อนปรนเงินกองทุนขึ้นอยู่กับการที่ผู้กำกับดูแลยอมรับว่าความเสี่ยงถูกโอนอย่างมีนัยสำคัญจริง หน่วยงานกำกับอาจตั้งข้อทักท้วงหรือขอปรับโครงสร้าง จนผลประโยชน์ด้านเงินกองทุนลดลง 7
• ความโปร่งใสของระบบการเงิน: ความเสี่ยงเครดิตอาจย้ายจากธนาคารที่ถูกกำกับดูแล ไปอยู่กับบริษัทประกัน กองทุน และผู้ลงทุนหลากหลายกลุ่ม การย้ายเช่นนี้ไม่ได้แปลว่าระบบปลอดภัยน้อยลงโดยอัตโนมัติ แต่อาจทำให้การมองเห็นความเสี่ยงรวมของทั้งระบบและการเปรียบเทียบความเสี่ยงทำได้ยากขึ้น

สัญญาณจากดีลรวม 1.75 หมื่นล้านดอลลาร์

ดีลที่มีรายงานรวมอย่างน้อย 1.75 หมื่นล้านดอลลาร์สะท้อนว่า SRT กลายเป็นเครื่องมือบริหารงบดุลที่ใช้งานได้จริงสำหรับธนาคารยุโรปรายใหญ่ ไม่ใช่ธุรกรรมเฉพาะกลุ่มสำหรับสินทรัพย์มีปัญหาอีกต่อไป Santander ใช้แนวทางข้ามประเทศและหลายประเภทสินเชื่อ ขณะที่ BBVA และ Deutsche Bank เน้นพอร์ตสินเชื่อธุรกิจ ทั้งหมดสะท้อนตรรกะเดียวกันคือ รักษาพอร์ตสินเชื่อไว้ โอนชั้นความเสี่ยงที่กำหนด และหวังผลผ่อนปรนเงินกองทุน 1

อย่างไรก็ดี ดีลเหล่านี้เป็นธุรกรรมเอกชนที่มีรายงาน ไม่ใช่เงื่อนไขสุดท้ายที่เปิดเผยต่อสาธารณะ มูลค่าทางเศรษฐกิจที่แต่ละธนาคารจะได้รับจึงยังขึ้นอยู่กับราคาที่ผู้ลงทุนเสนอ ชั้นความเสี่ยงที่โอนจริง และการอนุมัติการปฏิบัติทางเงินกองทุนจากหน่วยงานกำกับ 17