ทำอย่างไรให้ “AI สำหรับทุกคน” เกิดขึ้นจริงในฮ่องกง

ปัญญาประดิษฐ์กำลังกลายเป็นแรงขับเคลื่อนสำคัญของเศรษฐกิจทั่วโลก และฮ่องกงก็ประกาศชัดเจนแล้วว่า AI จะเป็นหนึ่งในเสาหลักของยุทธศาสตร์นวัตกรรมของเมือง พร้อมเดินหน้ามาตรการใหม่เพื่อเร่งการนำ AI ไปใช้ในภาคเศรษฐกิจต่าง ๆ

แต่คำว่า “AI สำหรับทุกคน (AI for all)” จะเกิดขึ้นจริงได้ ก็ต่อเมื่อการเข้าถึงเทคโนโลยีนี้ไม่จำกัดอยู่แค่ในห้องวิจัย มหาวิทยาลัย หรือบริษัทเทคโนโลยีขนาดใหญ่เท่านั้น หากต้องไปถึงประชาชนทั่วไป ธุรกิจขนาดเล็ก และบริการสาธารณะด้วย

นั่นหมายความว่า ฮ่องกงต้องมอง AI ในฐานะ โครงสร้างพื้นฐานสาธารณะ คล้ายกับอินเทอร์เน็ตหรือไฟฟ้า ที่ต้องมีทั้งกำลังประมวลผล สถาบันวิจัย ระบบการศึกษา และโครงการที่ช่วยให้ทุกคนเข้าถึงได้

วางยุทธศาสตร์ AI ระดับเมืองให้ชัดเจน

รัฐบาลฮ่องกงเริ่มขับเคลื่อนการพัฒนา AI ผ่าน คณะกรรมการยุทธศาสตร์ AI+ และการพัฒนาอุตสาหกรรม ซึ่งประกาศในงบประมาณปี 2026–27 เพื่อเร่งการนำ AI ไปใช้ในเศรษฐกิจและอุตสาหกรรม

ขั้นต่อไปคือการกำหนด เป้าหมายที่วัดผลได้จริง เช่น การนำ AI ไปใช้ในภาคการเงิน โลจิสติกส์ การแพทย์ การท่องเที่ยว การศึกษา และการก่อสร้าง พร้อมตัวชี้วัดว่ามี SME เข้าร่วมมากแค่ไหน มีการฝึกทักษะแรงงานเท่าใด และบริการภาครัฐใช้ AI มากเพียงใด

อีกประเด็นสำคัญคือ ตัวชี้วัดด้านการเข้าถึง เช่น

• ธุรกิจขนาดเล็กใช้ AI มากน้อยเพียงใด
• แรงงานที่ไม่ได้ทำงานสายเทคโนโลยีสามารถใช้ AI ได้หรือไม่
• ผู้สูงอายุหรือผู้ใช้ภาษากวางตุ้งเข้าถึงระบบ AI ได้แค่ไหน

หากไม่มีตัวชี้วัดเหล่านี้ การใช้ AI อาจกระจุกตัวอยู่เพียงไม่กี่อุตสาหกรรมเท่านั้น

เสริมบทบาทสถาบันวิจัย AI ของฮ่องกง

หนึ่งในโครงการสำคัญคือ สถาบันวิจัยและพัฒนาปัญญาประดิษฐ์ฮ่องกง (AIRDI) ซึ่งรัฐบาลเตรียมจัดสรรงบประมาณประมาณ 1 พันล้านดอลลาร์ฮ่องกงเพื่อสนับสนุนงานวิจัยและการนำ AI ไปใช้จริง

หากต้องการให้ “AI สำหรับทุกคน” เกิดขึ้นจริง AIRDI ควรมีบทบาทมากกว่าการให้ทุนวิจัย เช่น

• เชื่อมมหาวิทยาลัย หน่วยงานรัฐ และภาคธุรกิจ เพื่อพัฒนาเครื่องมือ AI ที่ใช้ได้จริง
• พัฒนามาตรฐานการประเมินด้านความปลอดภัย อคติ และความเป็นส่วนตัว
• สนับสนุนชุดข้อมูลและโมเดล AI ที่เหมาะกับบริบทภาษาและกฎหมายของฮ่องกง

การเน้น การนำไปใช้จริง จะช่วยให้เทคโนโลยี AI ออกจากห้องทดลองและเข้าสู่ชีวิตประจำวันของผู้คน

ขยายการเข้าถึงพลังประมวลผล

การพัฒนา AI ในปัจจุบันต้องใช้ทรัพยากรคอมพิวต์มหาศาล หากมีเพียงบริษัทใหญ่หรือห้องแล็บระดับแนวหน้าเท่านั้นที่เข้าถึงได้ นวัตกรรมจากสตาร์ตอัปหรือโครงการเพื่อสังคมก็จะเกิดได้ยาก

ฮ่องกงได้ลงทุนในโครงสร้างพื้นฐานด้าน AI แล้ว เช่น คลัสเตอร์วิจัยและศูนย์ซูเปอร์คอมพิวเตอร์ที่เกี่ยวข้องกับระบบนิเวศนวัตกรรมของเมือง

การขยายการเข้าถึง เช่น

• ซูเปอร์คอมพิวเตอร์แบบใช้ร่วมกัน
• เครดิตคลาวด์สำหรับมหาวิทยาลัย สตาร์ตอัป และ SME

จะช่วยเปิดโอกาสให้ผู้เล่นรายเล็กสามารถทดลองและสร้างนวัตกรรมได้

ต่อยอดระบบนิเวศ AI ที่มีอยู่

ฮ่องกงมีโครงสร้างพื้นฐานด้านวิจัย AI อยู่แล้วผ่านโครงการอย่าง InnoHK และ ศูนย์วิจัยและพัฒนา AI เชิงกำเนิดของฮ่องกง (HKGAI) ซึ่งเป็นความร่วมมือของหลายมหาวิทยาลัยในการพัฒนาเทคโนโลยี generative AI และโมเดลภาษา

หนึ่งในตัวอย่างคือ HKChat แชตบอตที่พัฒนาจากโมเดลภาษาใหญ่ของฮ่องกง เพื่อรองรับบริบทภาษาและวัฒนธรรมท้องถิ่น

การนำเครื่องมือเหล่านี้ไปใช้ใน

• โรงเรียน
• หน่วยงานรัฐ
• องค์กรชุมชน

จะช่วยให้ประชาชนเข้าถึง AI ได้ง่ายขึ้น แม้จะไม่ใช่ผู้เชี่ยวชาญด้านเทคโนโลยีก็ตาม

โมเดล AI สำหรับฮ่องกงยังต้องรองรับลักษณะการใช้ภาษาที่เฉพาะ เช่น

• ภาษากวางตุ้งและภาษาจีนตัวเขียน
• ภาษาอังกฤษ
• การสลับภาษา (code‑switching)
• คำศัพท์ด้านกฎหมายและธุรกิจของฮ่องกง

หากไม่มีการปรับให้เข้ากับบริบทเหล่านี้ เครื่องมือ AI จะใช้งานจริงได้ยากสำหรับประชาชนจำนวนมาก

สร้าง “ชั้นบริการ AI ภาครัฐ”

อีกแนวทางสำคัญคือการฝัง AI เข้าไปในบริการสาธารณะ เช่น

• ช่วยประชาชนค้นหาบริการของรัฐ
• ช่วยกรอกแบบฟอร์ม
• แปลเอกสาร
• แนะนำการฝึกอาชีพ
• ให้ข้อมูลด้านสุขภาพหรือสวัสดิการ

การให้บริการผ่านห้องสมุด ศูนย์ชุมชน หรือแอปมือถือ จะช่วยให้คนที่ไม่มีทักษะเทคโนโลยีสูง หรือไม่มีอุปกรณ์ส่วนตัว ก็ยังสามารถใช้ AI ได้

สนับสนุน SME ให้ใช้ AI ได้จริง

ธุรกิจขนาดกลางและขนาดเล็กเป็นหัวใจของเศรษฐกิจฮ่องกง แต่หลายบริษัทไม่มีทั้งเงินทุนและความรู้ในการทดลองใช้ AI

มาตรการสนับสนุนที่เป็นรูปธรรมอาจรวมถึง

• คูปองสนับสนุนการใช้ AI
• ที่ปรึกษาด้านเทคโนโลยี
• เครื่องมือเฉพาะอุตสาหกรรม เช่น ร้านค้า ร้านอาหาร โลจิสติกส์ หรือบริการวิชาชีพ

สิ่งสำคัญคือไม่ใช่แค่ซื้อเทคโนโลยี แต่ต้องรวมถึง การปรับกระบวนการทำงานและการฝึกพนักงาน ด้วย

ลงทุนด้านการศึกษาและทักษะดิจิทัล

การเข้าถึง AI อย่างแท้จริงต้องเริ่มจากการศึกษา ฮ่องกงได้จัดสรรงบประมาณ 2 พันล้านดอลลาร์ฮ่องกงผ่านกองทุน Quality Education Fund เพื่อสนับสนุนการศึกษาดิจิทัลในโรงเรียน รวมถึงกรอบการเรียนรู้ด้าน AI และการฝึกอบรมครู

การสอน AI ควรฝังอยู่ในหลายวิชา ไม่ใช่แค่ STEM เช่น

• ภาษา
• ศิลปะ
• ธุรกิจ

ในขณะเดียวกัน แรงงานในตลาดงานปัจจุบันก็ต้องมีโอกาส ฝึกทักษะใหม่ (reskilling) ผ่านหลักสูตรระยะสั้นหรือประกาศนียบัตรแบบสะสมหน่วยกิตที่สอนทักษะ AI ในงานจริง

ใช้โครงการ AI+ ขยายการใช้งานในเศรษฐกิจ

ในระดับประเทศ โครงการ AI+ มีเป้าหมายให้ AI ผสานเข้ากับเศรษฐกิจและสังคมในหลายภาคส่วนภายในทศวรรษหน้า

ฮ่องกงสามารถนำกรอบแนวคิดนี้มาทดลองในภาคส่วนต่าง ๆ เช่น

• การแพทย์
• โลจิสติกส์
• การเงิน
• การจัดการเมือง

โครงการนำร่องควรระบุชัดเจนว่าแก้ปัญหาอะไร ใช้ข้อมูลอะไร ใครรับผิดชอบ และมีมาตรการคุ้มครองข้อมูลส่วนบุคคลอย่างไร

สร้างความเชื่อมั่นด้วยกฎกำกับดูแล

การยอมรับ AI ของประชาชนขึ้นอยู่กับ ความไว้วางใจ หากผู้คนกังวลเรื่องข้อมูลส่วนบุคคลหรือการตัดสินใจอัตโนมัติที่ไม่โปร่งใส การนำ AI มาใช้ในวงกว้างก็จะเกิดขึ้นยาก

กรอบกำกับดูแลที่ชัดเจนควรครอบคลุม

• มาตรฐานการจัดซื้อ AI ของภาครัฐ
• การตรวจสอบระบบ
• การปกป้องข้อมูล
• การมีมนุษย์กำกับดูแล

โดยเฉพาะระบบที่มีความเสี่ยงสูง เช่น การแพทย์ การจ้างงาน หรือการเงิน

บททดสอบที่แท้จริงของ “AI สำหรับทุกคน”

ฮ่องกงมีองค์ประกอบสำคัญหลายอย่างอยู่แล้ว ทั้งสถาบันวิจัย โครงการ generative AI เงินทุนด้านการศึกษา และยุทธศาสตร์การพัฒนา AI

คำถามสำคัญคือ AI จะเข้าถึงชีวิตจริงของคนทั่วไปหรือไม่

หากเจ้าของร้านอาหารขนาดเล็ก ครู พนักงานออฟฟิศ ผู้สูงอายุ หรือสตาร์ตอัปด้านโลจิสติกส์ สามารถใช้ AI ได้อย่างปลอดภัยและเกิดประโยชน์ นั่นจึงจะเรียกว่า “AI สำหรับทุกคน” อย่างแท้จริง

แต่ถ้าเทคโนโลยียังคงจำกัดอยู่ในมหาวิทยาลัยและบริษัทเทคโนโลยีขนาดใหญ่ ฮ่องกงอาจมีอุตสาหกรรม AI ที่แข็งแกร่ง แต่ก็ยังห่างไกลจากการเป็นสังคม AI สำหรับทุกคน