Goldman Sachs ชี้ถึงจุดเปลี่ยนครั้งใหญ่ นักพัฒนา AI จีนเตรียมเรียกเก็บค่าไลเซนส์ ‘Paid Weights’

'Paid Weights' คืออะไร?

แนวคิดของ Goldman Sachs อธิบายถึงการเปลี่ยนผ่านจากรูปแบบปัจจุบันไปสู่รูปแบบใหม่ที่สร้างรายได้ :

• รูปแบบปัจจุบัน: โมเดล Open-Weight ถูกปล่อยภายใต้สัญญาแบบอนุญาต (Permissive) เช่น MIT หรือ Modified MIT ผู้ให้บริการคลาวด์รายใหญ่ไม่ว่าจะเป็น AWS, Google Cloud หรือ Alibaba Cloud สามารถดาวน์โหลด นำไปโฮสต์ และให้บริการต่อได้ โดยไม่ต้องจ่ายค่าธรรมเนียมใดๆ ให้กับผู้พัฒนา
• รูปแบบที่คาดการณ์: รูปแบบ "Paid Weights" โดยแพลตฟอร์มคลาวด์และธุรกิจ "Model as a Service" (MaaS) ที่มีรายได้สูงจะต้องจ่ายค่าไลเซนส์เชิงพาณิชย์ให้กับผู้พัฒนาโมเดล ซึ่งน้ำหนักของโมเดลยังคงดาวน์โหลดได้ แต่การใช้ในเชิงพาณิชย์ขนาดใหญ่จะต้องมีข้อตกลงแยกต่างหาก

Ronald Keung นักวิเคราะห์ของ Goldman Sachs กล่าวว่าการเปลี่ยนแปลงนี้จะเปลี่ยนกระแสการใช้งานทั่วโลกให้กลายเป็นรายได้โดยตรงเป็นครั้งแรก ธนาคารคาดการณ์ว่ารายได้จาก API และ Subscription ของโมเดล AI จีนจะเติบโตจากประมาณ 3.5 หมื่นล้านหยวนในปี 2026 เป็น 8.79 แสนล้านหยวนในปี 2030 โดยได้แรงหนุนจากการบริโภคโทเค็นรายวันที่เพิ่มขึ้นถึง 25 เท่า และรูปแบบ Paid Weights จะช่วยให้ผู้พัฒนาเก็บเกี่ยวส่วนแบ่งจากการเติบโตนี้

ทำไมต้องตอนนี้?

มีสองปัจจัยหลักที่ผลักดันให้เกิดการเปลี่ยนแปลงนี้ :

1. ประสิทธิภาพระดับแนวหน้า โมเดล Open-Weight ของจีนอย่าง Kimi K3 จาก Moonshot AI และ GLM-5.2 จาก Zhipu AI ตอนนี้มีประสิทธิภาพเทียบเท่าโมเดล Proprietary ชั้นนำของสหรัฐฯ ในการวัดประสิทธิภาพ รายงานของ Goldman บรรยายถึงวิวัฒนาการนี้ว่า "จากช่วงเวลาแห่งความคุ้มค่าด้านต้นทุนของ DeepSeek ในปีที่แล้ว สู่ช่วงเวลาแห่งความฉลาดของ Zhipu GLM ในปีนี้" ช่องว่างด้านประสิทธิภาพที่แต่ก่อนทำให้การแจกฟรีเป็นกลยุทธ์จำเป็นในการสร้างฐานผู้ใช้ ได้ปิดลงแล้วจริงๆ

2. การใช้งานทั่วโลกมหาศาลแต่ผู้พัฒนาไม่มีรายได้ เนื่องจากโมเดลถูกเผยแพร่ภายใต้เงื่อนไข Open-Source แพลตฟอร์มคลาวด์จึงสามารถโฮสต์และขายต่อได้โดยไม่ต้องจ่ายเงินให้ผู้พัฒนา การใช้งานที่เพิ่มขึ้นไม่ได้แปลว่าเป็นรายได้สำหรับผู้สร้างโมเดล ดังที่ Goldman ระบุไว้ว่า รูปแบบ Open-Weight หมายความว่า "ใครๆ ก็สามารถดาวน์โหลดและโฮสต์น้ำหนักของโมเดลได้ฟรี ห้องปฏิบัติการ AI แทบจะไม่ได้รายได้จากการใช้งานนั้นเลย"

Kimi K3: หลักฐานจากโลกแห่งความจริง

โมเดล Kimi K3 จาก Moonshot AI ซึ่งปล่อยเมื่อวันที่ 27 กรกฎาคม 2026 คือตัวอย่างที่ชัดเจนที่สุดของการเปลี่ยนแปลงที่ Goldman อธิบาย Kimi K3 เป็นโมเดล Open-Weight ที่มีพารามิเตอร์ 2.8 ล้านล้านพารามิเตอร์ ซึ่งมากที่สุดเท่าที่เคยปล่อยมา มันมาพร้อมสัญญาเฉพาะที่เรียกว่า Kimi K3 License ไม่ใช่ MIT หรือ Apache 2.0 และมีเงื่อนไขที่ชัดเจนเมื่อนำไปใช้ในเชิงพาณิชย์ :

• สำหรับผู้ใช้ทั่วไป: ใช้ แก้ไข ปรับแต่งละเอียด (Fine-tune) และเผยแพร่โมเดลซ้ำได้ฟรี
• สำหรับธุรกิจ MaaS ขนาดใหญ่: หากผู้รับใบอนุญาตหรือบริษัทในเครือดำเนินธุรกิจ "Model as a Service" โดยมีรายได้รวมเกิน 20 ล้านดอลลาร์สหรัฐฯ ในระยะเวลา 12 เดือนติดต่อกัน จะต้องทำข้อตกลงทางการค้าแยกต่างหากกับ Moonshot ก่อนที่จะใช้เพื่อวัตถุประสงค์ทางการค้าใดๆ

GLM-5.2: กรณีตรงกันข้าม

ในทางตรงกันข้าม GLM-5.2 จาก Zhipu AI ซึ่งปล่อยเมื่อวันที่ 13 มิถุนายน 2026 เป็นโมเดล Mixture-of-Experts ขนาด 7.44 แสนล้านพารามิเตอร์ ใช้สัญญา MIT แบบมาตรฐานโดยไม่มีข้อจำกัดการใช้งาน น้ำหนักของโมเดลเปิดให้ดาวน์โหลด นำไปโฮสต์เอง ปรับแต่ง และใช้ในเชิงพาณิชย์ได้อย่างอิสระโดยไม่มีเกณฑ์รายได้ Zhipu สร้างรายได้ผ่าน API ที่ให้บริการเองและแผน GLM Coding Plan ไม่ใช่ผ่านการคิดค่าไลเซนส์จากน้ำหนักโมเดล

Goldman เสนอว่านักพัฒนารายอื่นๆ มีแนวโน้มที่จะทำตาม Moonshot มากกว่า Zhipu โดยหันไปใช้เงื่อนไขทางการค้าแบบมีขั้นบันไดเมื่อโมเดลของพวกเขามีประสิทธิภาพเทียบเท่ากับคู่แข่งที่เป็นระบบปิด

ผลกระทบต่อนักพัฒนาและธุรกิจ

การเปลี่ยนแปลงนี้มีนัยยะในทางปฏิบัติทันที :

• สำหรับผู้ให้บริการคลาวด์: การโฮสต์โมเดล Open-Weight ของจีนอาจมีค่าใช้จ่ายด้านไลเซนส์ในไม่ช้า ซึ่งจะเปลี่ยนแปลงเศรษฐศาสตร์ของคลาวด์ในปัจจุบัน
• สำหรับธุรกิจ MaaS: บริษัทอย่าง Together AI, Fireworks AI หรือแพลตฟอร์มใดๆ ที่ขายบริการ Inference ต่อ จะต้องตรวจสอบเงื่อนไขใบอนุญาตอย่างรอบคอบ เกณฑ์รายได้ 20 ล้านดอลลาร์ของ Kimi K3 คือเส้นชัดเจนที่ต้องจับตามอง
• สำหรับผู้ใช้ปลายทางและองค์กร: การใช้งานภายในองค์กรและการเข้าถึง API โดยตรงผ่านบริการของผู้พัฒนาโมเดลเองคาดว่าจะไม่ได้รับผลกระทบ ไลเซนส์รูปแบบใหม่นี้กำหนดเป้าหมายไปที่การโฮสต์เชิงพาณิชย์โดยบุคคลที่สาม

Goldman ย้ำว่านี่เป็นคำอธิบายถึงแรงจูงใจ ไม่ใช่แผนงานที่ลงนามแล้ว ยังไม่มีนักพัฒนารายใดให้คำมั่นสัญญากับโมเดล Paid Weights ในวงกว้าง แต่เมื่อ Kimi K3 อยู่ในตลาดภายใต้เงื่อนไขที่มีขั้นบันไดรายได้แล้ว ทิศทางก็ชัดเจน ดังที่นักวิเคราะห์รายหนึ่งสรุปไว้ว่า "ยุคของ Open-weights แบบไม่จำกัดและฟรีจาก DeepSeek, Qwen และ GLM อาจจะสั้นกว่าที่นักพัฒนาหลายคนคาดคิดไว้"