สหรัฐ–อิหร่านเริ่มเห็นความคืบหน้าเล็กน้อย ร่างดีลชั่วคราวมุ่งเปิดช่องแคบฮอร์มุซ

รูบิโอให้สัมภาษณ์หลายครั้งว่า การเจรจามี “การขยับตัวเล็กน้อย” และ “สัญญาณที่ดีบางอย่าง” แต่เตือนว่าไม่ควรตีความว่าใกล้บรรลุข้อตกลงแล้ว

ประเด็นที่ยังเป็นปัญหาหลัก ได้แก่

• ปริมาณยูเรเนียมเสริมสมรรถนะและโครงการนิวเคลียร์ของอิหร่าน
• การจัดการด้านความมั่นคงและสิทธิการควบคุมช่องแคบฮอร์มุซ

สหรัฐย้ำว่าประเด็นนิวเคลียร์เป็นหัวใจสำคัญของการเจรจา และต้องได้รับการแก้ไขในข้อตกลงระยะยาว

รูบิโอยังปฏิเสธแนวคิดที่อิหร่านเสนอให้มีระบบคล้าย “ค่าผ่านทาง” หรือการต้องขออนุญาตจากอิหร่านเพื่อเดินเรือผ่านช่องแคบฮอร์มุซ โดยระบุว่าไม่เป็นที่ยอมรับสำหรับการเดินเรือระหว่างประเทศ

รายละเอียดที่อาจอยู่ในร่างบันทึกความเข้าใจ

แม้ยังไม่มีการเผยแพร่เอกสารอย่างเป็นทางการ แต่รายงานจากเจ้าหน้าที่และร่างข้อเสนอที่รั่วไหลออกมาชี้ว่ากรอบข้อตกลงอาจประกอบด้วยมาตรการลดความตึงเครียดหลายข้อ

1. การหยุดยิงชั่วคราว

มีรายงานว่าข้อเสนออาจ ขยายหรือกำหนดการหยุดยิงประมาณ 60 วัน เพื่อเปิดโอกาสให้การทูตดำเนินต่อไปและลดความเสี่ยงของการปะทะทางทหารรอบใหม่

2. การเปิดช่องแคบฮอร์มุซอีกครั้ง

เป้าหมายสำคัญคือการฟื้นฟูการเดินเรือผ่าน ช่องแคบฮอร์มุซ ซึ่งเป็นเส้นทางพลังงานสำคัญของโลก ร่างข้อเสนออาจรวมถึง

• อิหร่านเคลียร์ทุ่นระเบิดหรือสิ่งกีดขวางในทางน้ำ
• เรือพาณิชย์ผ่านได้โดยเสรีในช่วงหยุดยิง
• การฟื้นฟูปริมาณการเดินเรือกลับสู่ระดับปกติ

บางรายงานระบุว่าการจราจรทางทะเลอาจกลับสู่ระดับก่อนสงครามได้ภายใน ประมาณ 30 วัน หากข้อตกลงมีผลบังคับใช้

3. การผ่อนคลายการปิดล้อมทางทะเลและมาตรการคว่ำบาตร

เพื่อแลกกับการเปิดเส้นทางเดินเรือ สหรัฐอาจ ผ่อนคลายการปิดล้อมท่าเรืออิหร่านและข้อจำกัดทางการค้า ซึ่งอาจเปิดทางให้อิหร่านกลับมาส่งออกน้ำมันในช่วงการเจรจาได้

แนวทางนี้ถูกอธิบายว่าเป็นโครงสร้างแบบ “relief for performance” หมายถึงการผ่อนคลายมาตรการจะเกิดขึ้นเมื่ออิหร่านดำเนินการตามเงื่อนไขที่ตรวจสอบได้

4. เลื่อนประเด็นนิวเคลียร์ไปเจรจาระยะถัดไป

แทนที่จะตัดสินทันที ร่างกรอบข้อตกลงเสนอให้ เลื่อนการเจรจาเรื่องนิวเคลียร์ไปยังช่วงต่อไป ภายในกรอบเวลาการหยุดยิง

แนวคิดคือทำให้สถานการณ์ในภูมิภาคสงบลงก่อน แล้วจึงเจรจาประเด็นซับซ้อนอย่างการเสริมสมรรถนะยูเรเนียมและระบบตรวจสอบนิวเคลียร์

5. มาตรการเศรษฐกิจที่อาจเกิดขึ้น

รายงานบางแหล่งกล่าวถึงข้อเสนอเกี่ยวกับ การปล่อยทรัพย์สินอิหร่านที่ถูกอายัดหรือการผ่อนคลายคว่ำบาตรเพิ่มเติม แต่รายละเอียดแตกต่างกันไปและยังไม่ได้รับการยืนยันอย่างเป็นทางการ

ทรัมป์มองว่าดีล “ใกล้เสร็จแล้ว”

ประธานาธิบดี โดนัลด์ ทรัมป์ แสดงท่าทีมองโลกในแง่ดี โดยกล่าวว่าข้อตกลงกับอิหร่าน “เจรจากันไปมากแล้ว” และเหลือเพียงรายละเอียดขั้นสุดท้าย

เขายังระบุว่าข้อตกลงดังกล่าวจะรวมถึง การเปิดช่องแคบฮอร์มุซ ซึ่งเป็นประเด็นสำคัญต่อวิกฤตพลังงานโลกที่เกิดจากความขัดแย้งครั้งนี้

อย่างไรก็ตาม เจ้าหน้าที่หลายฝ่ายย้ำว่ายังมีประเด็นสำคัญที่ต้องตกลงกันก่อนที่จะสามารถประกาศข้อตกลงได้จริง

อิหร่านโต้กลับคำกล่าวของสหรัฐ

เจ้าหน้าที่อิหร่านตอบโต้คำกล่าวของรูบิโออย่างหนัก โดยระบุว่า

• โครงการนิวเคลียร์ของอิหร่าน ถูกต้องตามกฎหมายและมีเป้าหมายเพื่อสันติ ตามกรอบสนธิสัญญานานาชาติ
• สหรัฐกำลัง บิดเบือนข้อเท็จจริงของการเจรจา และโยนความผิดให้เตหะราน
• วอชิงตันเคยทำลายความพยายามทางการทูตหลายครั้งในอดีต

ผู้นำอิหร่านยังย้ำว่า สิทธิในการเสริมสมรรถนะยูเรเนียมเป็นสิทธิอธิปไตย และไม่ใช่สิ่งที่จะนำมาเจรจาต่อรองได้ง่าย

การเจรจามาถึงจุดนี้ได้อย่างไร

ความพยายามทางการทูตล่าสุดเกิดขึ้นหลังจากหลายเดือนของความตึงเครียดและการเจรจาที่ไม่ประสบผล

เหตุการณ์สำคัญก่อนหน้ารวมถึง

• การเจรจาสหรัฐ–อิหร่านก่อนหน้านี้ที่ มีปากีสถานเป็นคนกลาง แต่ไม่สามารถบรรลุข้อตกลงสันติภาพได้
• การหยุดยิงชั่วคราวที่เปิดพื้นที่ให้การเจรจารอบใหม่
• ข้อเสนอจากอิหร่านที่เชื่อมโยงการเปิดช่องแคบฮอร์มุซกับการยกเลิกการปิดล้อมทางทะเลของสหรัฐ

ข้อเสนอเหล่านั้นถูกวอชิงตันปฏิเสธ เพราะมองว่าเป็นการเลื่อนประเด็นนิวเคลียร์ออกไป ซึ่งสหรัฐเห็นว่าเป็นหัวใจของข้อตกลงระยะยาว

สรุปภาพรวม

แม้การเจรจาจะมีความคืบหน้าบางส่วน แต่ข้อตกลงที่กำลังถูกหารือดูเหมือนจะเป็นเพียง กรอบชั่วคราวเพื่อหยุดความตึงเครียด มากกว่าข้อตกลงสันติภาพเต็มรูปแบบ

หากบันทึกความเข้าใจนี้เกิดขึ้นจริง ขั้นตอนต่อไปอาจประกอบด้วย

• การหยุดยิงระยะสั้น
• การเปิดช่องแคบฮอร์มุซเพื่อฟื้นการขนส่งพลังงาน
• การผ่อนคลายข้อจำกัดทางทะเลและเศรษฐกิจบางส่วนต่ออิหร่าน
• การเริ่มการเจรจาเชิงลึกเกี่ยวกับโครงการนิวเคลียร์

ถึงอย่างนั้น นักการทูตหลายฝ่ายยอมรับว่า ประเด็นที่ยากที่สุดยังคงอยู่ และข้อตกลงชั่วคราวนี้อาจเป็นเพียงก้าวแรกของการเจรจาที่ซับซ้อนและยาวนานกว่านี้