สหรัฐฯ กดดันเม็กซิโกคุมสัดส่วนชิ้นส่วนต่างชาติในฮาร์ดแวร์ AI

สหรัฐฯ กำลังกดดันเม็กซิโกให้ยอมรับกฎถิ่นกำเนิดสินค้า (rules of origin) ที่เข้มงวดขึ้นสำหรับฮาร์ดแวร์ปัญญาประดิษฐ์ หรือ AI ซึ่งส่งออกเข้าสหรัฐฯ ข้อเสนอจะจำกัดสัดส่วนชิ้นส่วนที่มาจากนอกอเมริกาเหนือในสินค้าอย่างชิป เซิร์ฟเวอร์ และอุปกรณ์ที่เกี่ยวข้อง เป้าหมายที่ระบุคือป้องกันบริษัทจีนและบริษัทต่างชาติอื่นใช้โรงงานประกอบในเม็กซิโกเป็นทางผ่านเพื่อหลบเลี่ยงภาษีสหรัฐฯ 34

ประเด็นสำคัญคือ นี่ยังเป็น จุดยืนในการเจรจา ไม่ใช่กฎฉบับสุดท้ายที่ประกาศใช้ รายงานที่มีอยู่ยังไม่ได้ระบุเพดานสัดส่วนที่แน่นอน รายการสินค้าที่ครอบคลุม วิธีตรวจสอบการปฏิบัติตาม ระยะผ่อนผัน หรือวันเริ่มบังคับใช้ 34

ข้อเสนอของวอชิงตันหมายถึงอะไร

ในทางปฏิบัติ สหรัฐฯ ต้องการให้มูลค่าหรือปัจจัยการผลิตของฮาร์ดแวร์ AI มาจากอเมริกาเหนือในสัดส่วนที่สูงขึ้น ก่อนสินค้านั้นจะได้รับสิทธิทางการค้าที่ผูกกับการผลิตในเม็กซิโก แนวคิดนี้จะไม่ได้ดูเพียงว่าสินค้าถูกประกอบขั้นสุดท้ายที่ใด แต่จะพิจารณาถึงแหล่งกำเนิดของชิ้นส่วนภายในด้วย 34

หากเกิดขึ้นจริง นี่จะเป็นการเปลี่ยนแปลงสำคัญต่อห่วงโซ่อุปทานอิเล็กทรอนิกส์ ภายใต้กฎปัจจุบันของความตกลงสหรัฐฯ–เม็กซิโก–แคนาดา หรือ USMCA สินค้าจำนวนมากไม่มีข้อกำหนดสัดส่วนมูลค่าจากภูมิภาค (regional value content) โดยเฉพาะ แต่ใช้เกณฑ์ “การเปลี่ยนพิกัดอัตราศุลกากร” ในการพิจารณาถิ่นกำเนิดแทน สำหรับเซิร์ฟเวอร์ในพิกัด HS 8471.50 ก็ใช้แนวทางดังกล่าว ไม่ได้มีเกณฑ์สัดส่วนมูลค่าจากอเมริกาเหนือแบบกว้าง ๆ 41

ดังนั้น หากมีการกำหนดเกณฑ์เฉพาะสำหรับฮาร์ดแวร์ AI สินค้าที่ประกอบในเม็กซิโกโดยพึ่งพาชิ้นส่วนจากจีนหรือเอเชียเป็นหลัก อาจผ่านเกณฑ์รับสิทธิพิเศษได้ยากขึ้น บริษัทอาจต้องเพิ่มการจัดซื้อหรือการผลิตในเม็กซิโก สหรัฐฯ หรือแคนาดา หรือยอมรับภาษีที่ใช้กับสินค้าที่ไม่เข้าเกณฑ์ ทั้งหมดนี้ยังขึ้นกับข้อความสุดท้าย หากคู่เจรจาบรรลุข้อตกลง

เหตุใดฮาร์ดแวร์ AI จึงกลายเป็นประเด็นใหญ่

การค้าอิเล็กทรอนิกส์ของเม็กซิโกเติบโตอย่างมีนัยสำคัญ เม็กซิโกส่งออกคอมพิวเตอร์และอุปกรณ์อิเล็กทรอนิกส์มูลค่า 50,000 ล้านดอลลาร์สหรัฐในไตรมาสแรกของปี 2026 เกือบสองเท่าจากช่วงเดียวกันของปีก่อน ตามรายงานของ Reuters 21 ขณะที่รายงานอีกชิ้นระบุว่า ฮาร์ดแวร์ AI แซงหน้ารถยนต์ขึ้นเป็นสินค้าส่งออกหลักของเม็กซิโกไปยังสหรัฐฯ แล้ว 51

การขยายตัวนี้ทำให้กฎถิ่นกำเนิดสินค้าไม่ใช่เพียงรายละเอียดทางศุลกากรอีกต่อไป แต่เป็นประเด็นเชิงยุทธศาสตร์ เพราะระบบที่เปิดให้ใช้ชิ้นส่วนต่างชาติได้มาก อาจทำให้ผู้ผลิตได้เปรียบกว่าการส่งออกโดยตรงจากประเทศที่เผชิญภาษีสหรัฐฯ สูงกว่า ทำเนียบขาวประเมินแยกต่างหากว่า ในปี 2025 เม็กซิโก อินเดีย และเวียดนามรวมกันมีสินค้ามุ่งหน้าสู่สหรัฐฯ ที่ถูกกล่าวหาว่าถ่ายลำจากจีนราว 67,000 ล้านดอลลาร์สหรัฐ 30

ความสนใจของวอชิงตันยังสอดคล้องกับวาระด้านความมั่นคงทางเทคโนโลยีของสหรัฐฯ ซึ่งมุ่งจำกัดการเข้าถึงเซมิคอนดักเตอร์ขั้นสูง ความสามารถในการผลิตชิป และขีดความสามารถด้าน AI กับการประมวลผลขั้นสูงของจีน 49 อย่างไรก็ดี ข้อเสนอเกี่ยวกับเม็กซิโกครั้งนี้เกี่ยวข้องกับถิ่นกำเนิดสินค้าและห่วงโซ่อุปทานในอเมริกาเหนือ ไม่ควรตีความว่าเป็นกฎภาษีฉบับสมบูรณ์สำหรับเซมิคอนดักเตอร์ทั่วไปทุกชนิด

เชื่อมกับการเจรจาทบทวน USMCA อย่างไร

การหารือเรื่องฮาร์ดแวร์ AI เกิดขึ้นระหว่างการทบทวน USMCA ในการเจรจาทวิภาคีรอบที่ 3 เจมิสัน เกรียร์ ผู้แทนการค้าสหรัฐฯ พบกับประธานาธิบดีคลอเดีย เชนบอม ของเม็กซิโก ขณะที่เกรียร์และมาร์เซโล เอบราร์ด รัฐมนตรีเศรษฐกิจเม็กซิโก หารือเรื่องความมั่นคงทางเศรษฐกิจ ผลิตภัณฑ์เหล็กและอะลูมิเนียม รวมถึงรถยนต์ 1

กฎถิ่นกำเนิดสินค้าเป็นจุดเห็นต่างอยู่แล้วในภาคยานยนต์ โดยเจ้าหน้าที่สหรัฐฯ และเม็กซิโกนัดหารือเพิ่มเติม หลังมีความขัดแย้งเรื่องการเปลี่ยนเกณฑ์สัดส่วนชิ้นส่วนรถยนต์ 3 รายงานเกี่ยวกับการเจรจาที่กว้างกว่านั้นระบุว่า เม็กซิโกกำลังขอผ่อนปรนภาษีสหรัฐฯ บางส่วน ขณะที่วอชิงตันต้องการข้อยอมรับในประเด็นสัดส่วนเนื้อหาในรถยนต์และการลงทุนของจีน 1018

จึงเป็นไปได้ว่าเรื่องนี้จะกลายเป็นส่วนหนึ่งของการแลกเปลี่ยนผลประโยชน์ในวงเจรจา เม็กซิโกอาจขอเงื่อนไขที่ดีขึ้นสำหรับรถยนต์ เหล็ก หรืออะลูมิเนียม ขณะที่สหรัฐฯ ต้องการมาตรการคุมเข้มวัตถุดิบและชิ้นส่วนจากนอกอเมริกาเหนือ แต่ยังไม่มีการประกาศข้อตกลงชุดสุดท้าย

บทบาทของเชนบอม เอบราร์ด และลัตนิก

• คลอเดีย เชนบอม: ประธานาธิบดีเม็กซิโก ซึ่งพบเกรียร์ในการเจรจา USMCA รอบที่ 3 1
• มาร์เซโล เอบราร์ด: รัฐมนตรีเศรษฐกิจเม็กซิโก และคู่เจรจาฝ่ายเม็กซิโกหลักกับสำนักงานผู้แทนการค้าสหรัฐฯ (USTR) 1
• ฮาวเวิร์ด ลัตนิก: รัฐมนตรีพาณิชย์สหรัฐฯ มีส่วนร่วมในการหารือการค้าสหรัฐฯ–เม็กซิโกในภาพกว้าง รวมถึงประเด็นภาษีรถยนต์และโลหะของเม็กซิโก แต่ข้อมูลที่ให้มายังไม่ยืนยันว่าเขาเป็นผู้เจรจาหลักของข้อเสนอจำกัดสัดส่วนชิ้นส่วน AI โดยเฉพาะ 9

ผลกระทบต่อผู้ผลิตชิปและเซิร์ฟเวอร์

สำหรับบริษัทที่ใช้โรงงานในเม็กซิโกประกอบเซิร์ฟเวอร์ แผงวงจร หรือโครงสร้างพื้นฐาน AI จากชิ้นส่วนเอเชีย คำถามสำคัญคือ จะอนุญาตให้มีชิ้นส่วนจากนอกอเมริกาเหนือได้มากเพียงใด

ตราบใดที่ผู้เจรจายังไม่ตอบคำถามนี้ บริษัทก็ยังไม่รู้ว่าต้องออกแบบรายการวัสดุใหม่ ย้ายฐานซัพพลายเออร์ เพิ่มกำลังผลิตในอเมริกาเหนือ หรือจ่ายภาษีที่สูงขึ้นหรือไม่ ผลลัพธ์อาจช่วยดึงการลงทุนในการผลิตชิ้นส่วนระดับภูมิภาค แต่หากมาตรฐานเข้มมากและให้เวลาปรับตัวน้อย ก็อาจเพิ่มต้นทุนและกระทบโครงการที่วางแผนบนห่วงโซ่อุปทานอิเล็กทรอนิกส์ทั่วโลก

ยังเร็วเกินไปที่จะสรุปว่าเกณฑ์ลักษณะเดียวกันจะขยายไปยังอุปกรณ์การแพทย์หรือสินค้าอื่นหรือไม่ หลักฐานที่มีสนับสนุนเพียงข้อเสนอซึ่งมุ่งที่ฮาร์ดแวร์ AI และยังไม่มีเอกสารยืนยันการขยายอย่างเป็นทางการไปยังภาคส่วนอื่น 34

ฉากหลัง: การสกัดการเลี่ยงภาษีและบทบาทของจีน

เหตุผลทางการเมืองของกฎถิ่นกำเนิดที่เข้มขึ้นค่อนข้างชัดเจน รัฐบาลสหรัฐฯ สามารถชี้ว่าเป็นการปิดช่องทางเลี่ยงภาษี และผลักดันการผลิตให้เกิดขึ้นในอเมริกาเหนือมากขึ้น ส่วนเม็กซิโกก็มีแรงจูงใจในการปกป้องการลงทุนและการเติบโตของการส่งออกที่เกิดจากการย้ายฐานการผลิตเข้ามาใกล้ตลาดสหรัฐฯ หรือ nearshoring

ความกังวลเรื่องการผลิตของจีนในเม็กซิโกไม่ได้จำกัดอยู่ที่โครงสร้างพื้นฐาน AI เท่านั้น วุฒิสมาชิกเบอร์นี โมเรโนเสนอขยายข้อจำกัดต่อผู้ผลิตรถยนต์จีนให้ครอบคลุมฮาร์ดแวร์ ซอฟต์แวร์ และความร่วมมือในอุตสาหกรรมยานยนต์ด้วย แต่เป็นคนละประเด็นกับข้อเสนอฮาร์ดแวร์ AI ที่มีรายงานในครั้งนี้ 22

การหารือรอบต่อไปของสหรัฐฯ และเม็กซิโกอาจชี้ว่าข้อเสนอฮาร์ดแวร์ AI จะกลายเป็นกฎที่มีผลผูกพัน ข้อยุติเฉพาะอุตสาหกรรม หรือเป็นเพียงเครื่องมือต่อรองในการเจรจา USMCA ที่กว้างกว่า สำหรับผู้ผลิตอิเล็กทรอนิกส์ ข้อสรุปในเวลานี้ไม่ใช่ว่ามีภาระปฏิบัติตามใหม่แล้ว แต่คือการจัดหาชิ้นส่วนจากอเมริกาเหนือกำลังกลายเป็นตัวแปรเชิงกลยุทธ์มากขึ้นในการเข้าถึงตลาดสหรัฐฯ