BepiColombo ปลดโมดูลเดินทางสำเร็จ ก่อนเข้าสู่วงโคจรดาวพุธและเริ่มวิทยาศาสตร์ในปี 2027

BepiColombo ก้าวเข้าสู่ช่วงสำคัญที่สุดของภารกิจแล้ว หลังองค์การอวกาศยุโรป (ESA) ยืนยันเมื่อวันที่ 3 กันยายน 2026 ว่า Mercury Transfer Module (MTM) หรือโมดูลที่ทำหน้าที่จ่ายพลังงานและขับดันระหว่างการเดินทาง แยกออกจากชุดยานสำเร็จ เหลือยานวิทยาศาสตร์ 2 ลำที่จะเดินหน้าสู่การถูกจับเข้าสู่วงโคจรรอบดาวพุธ 513

อย่างไรก็ดี นี่ไม่ใช่เส้นชัยของภารกิจ แต่เป็นการส่งต่องานจากโมดูลเดินทางสู่ช่วงปฏิบัติการที่ละเอียดอ่อนที่สุด ยานยังต้องเข้าสู่วงโคจร แยกยานทั้งสองลำ ปรับวงโคจรด้วยการจุดเครื่องยนต์หลายครั้ง และตรวจสอบระบบกับเครื่องมือวิทยาศาสตร์ ก่อนเริ่มเก็บข้อมูลตามปกติในเดือนเมษายน 2027 511

ทำไมไปดาวพุธจึงใช้เวลานานถึงเกือบ 8 ปี

การเดินทางไปดาวพุธไม่ได้หมายถึงเพียงหันหัวเข้าหาดวงอาทิตย์แล้วบินตรง ยานที่ออกจากโลกมีความเร็วในการโคจรรอบดวงอาทิตย์สูงอยู่แล้ว จึงต้องลดพลังงานการโคจรลงอย่างมากเพื่อให้เข้าใกล้ดาวพุธด้วยความเร็วที่แรงโน้มถ่วงของดาวพุธจับไว้ได้

BepiColombo ใช้แรงขับไฟฟ้าจากพลังงานแสงอาทิตย์ร่วมกับการอาศัยแรงโน้มถ่วงจากการเฉียดผ่านดาวเคราะห์ ยานถูกปล่อยเมื่อ 20 ตุลาคม 2018 และเฉียดผ่านดาวเคราะห์รวม 9 ครั้ง ได้แก่ โลก 1 ครั้ง ดาวศุกร์ 2 ครั้ง และดาวพุธ 6 ครั้ง ระบบขับดันไฟฟ้าของยานเสร็จสิ้นช่วงจุดเครื่องยนต์ครั้งสุดท้ายในเดือนมิถุนายน 2026 เป็นการปิดฉากช่วงเดินทางระหว่างดาวเคราะห์ที่ยาวนานราว 8 ปี 132028

การแยก MTM: สิ้นสุดหน้าที่ของโมดูลเดินทาง

MTM คือส่วนที่ให้พลังงานและแรงขับไฟฟ้าซึ่งจำเป็นต่อการเดินทางจากโลก เมื่อภารกิจดังกล่าวเสร็จสิ้น โมดูลนี้จึงไม่จำเป็นสำหรับขั้นตอนเข้าสู่ดาวพุธอีกต่อไป

หลังการแยก ชุดยานที่เหลือประกอบด้วย Mercury Planetary Orbiter (MPO) ของ ESA, Mio หรือ Mercury Magnetospheric Orbiter ขององค์การสำรวจอวกาศญี่ปุ่น (JAXA) และโครงสร้างป้องกัน MOSIF ESA ยืนยันการแยกผ่านสัญญาณที่รับโดยเสาอากาศห้วงอวกาศลึก และระบุว่าระบบของยานที่เหลืออยู่มีสภาพปกติ 511

จากนี้คือช่วงปฏิบัติการที่ต้องดำเนินตามลำดับอย่างเคร่งครัด ทั้งในสภาพแวดล้อมใกล้ดวงอาทิตย์ซึ่งท้าทายต่อยานอวกาศ ESA ระบุว่าการมาถึงดาวพุธครั้งนี้เป็นหนึ่งในแคมเปญการเดินทางถึงดาวเคราะห์ที่ซับซ้อนที่สุดที่องค์กรเคยดำเนินการ 811

ปัญหากำลังไฟที่ทำให้ต้องปรับแผนเส้นทาง

ช่วงท้ายของการเดินทางมีอุปสรรคจากปัญหาด้านกำลังไฟซึ่งพบในปี 2024 ส่งผลให้ระบบขับดันไฟฟ้าจากพลังงานแสงอาทิตย์ไม่สามารถให้แรงขับได้เต็มกำลังตามแผน 23

ESA และพันธมิตรภาคอุตสาหกรรมจึงปรับเส้นทางใหม่ โดยใช้แรงขับที่มีอยู่ร่วมกับจังหวะการเฉียดผ่านดาวเคราะห์เพื่อรักษาแผนการเดินทางไว้ เหตุการณ์นี้สะท้อนว่าการมุ่งสู่ดาวพุธต้องอาศัยการวางแผนอย่างแม่นยำ เพราะการเปลี่ยนแปลงเพียงเล็กน้อยของแรงขับที่ใช้ได้ อาจส่งผลมากต่อเส้นทางและเงื่อนไขขณะเดินทางถึงเป้าหมาย 1823

ลำดับเหตุการณ์ต่อจากนี้

สิ่งสำคัญคือแยกให้ชัดระหว่าง การถูกจับเข้าสู่วงโคจรครั้งแรก กับ การเริ่มภารกิจวิทยาศาสตร์เต็มรูปแบบ

• 21 พฤศจิกายน 2026 — เข้าสู่วงโคจรรอบดาวพุธ: ชุด MPO–Mio มีกำหนดเข้าสู่วงโคจรรอบดาวพุธ 513
• 21 พฤศจิกายน 2026 ถึงมีนาคม 2027 — ปรับวงโคจร: หลังเข้าสู่วงโคจร จะมีการจุดเครื่องยนต์รวม 16 ครั้ง เพื่อปรับรูปทรงวงโคจรและส่งยานไปยังเส้นทางปฏิบัติการของแต่ละลำ 11
• 9–10 ธันวาคม 2026 — แยก MPO และ Mio: Mio มีกำหนดแยกตัวเพื่อมุ่งสู่วงโคจรวิทยาศาสตร์ของตน 513
• 16 ธันวาคม 2026 — ปลด MOSIF: โครงสร้างบังแดดที่ยังติดอยู่กับ MPO มีกำหนดถูกปลดหลังปล่อย Mio 11
• มีนาคม 2027 — MPO ถึงวงโคจรวิทยาศาสตร์: MPO คาดว่าจะปรับวงโคจรขั้นสุดท้ายเสร็จสิ้น 11
• เมษายน 2027 — เริ่มปฏิบัติการวิทยาศาสตร์: หลังตรวจสอบยาน ทดสอบเครื่องมือ และทำการสังเกตการณ์ทดลอง ภารกิจจะเข้าสู่ช่วงวิทยาศาสตร์ตามแผน 5913

ดังนั้น วันที่ 21 พฤศจิกายนจึงเป็นจุดเริ่มต้นของการทำงานรอบดาวพุธ ไม่ใช่วันที่ยานจะเริ่มเก็บข้อมูลวิทยาศาสตร์เต็มรูปแบบได้ทันที

เหตุใดช่วงจับวงโคจรและปล่อยยานจึงเสี่ยงสูง

การมาถึงครั้งนี้รวมกิจกรรมสำคัญที่ผิดพลาดได้ยากไว้ด้วยกัน ทั้งการเข้าสู่วงโคจร การจุดเครื่องยนต์เคมีซ้ำหลายครั้ง การแยกยานที่เดินทางติดกันมานานหลายปี และการส่งยานไปยังวงโคจรปฏิบัติการที่ต่างกัน 11

ยานทั้งสองมีบทบาทต่างกันชัดเจน โดย MPO จะเน้นศึกษาดาวพุธเอง ตั้งแต่พื้นผิว ธรณีวิทยา องค์ประกอบ และโครงสร้างภายใน ขณะที่ Mio จะศึกษาสนามแม่เหล็กของดาวพุธหรือแมกนีโตสเฟียร์ ซึ่งเป็นบริเวณอวกาศที่อยู่ภายใต้อิทธิพลของสนามแม่เหล็กดาวพุธ รวมถึงปฏิสัมพันธ์กับลมสุริยะ 3137

ช่วงแยกยานและปรับวงโคจรจึงเป็นการเปลี่ยนจากยานชุดเดียวไปสู่หอสังเกตการณ์ 2 ลำที่ทำงานประสานกัน แต่ละลำต้องไปอยู่ในวงโคจรที่ถูกต้องเสียก่อน จึงจะส่งมอบข้อมูลตามเป้าหมายร่วมของภารกิจได้

BepiColombo จะศึกษาอะไรบนดาวพุธ

เป้าหมายวิทยาศาสตร์ของ BepiColombo ครอบคลุมตั้งแต่พื้นผิว โครงสร้างภายใน ไปจนถึงสภาพแวดล้อมอวกาศรอบดาวพุธ ยานจะสร้างแผนที่ดาวพุธในหลายช่วงความยาวคลื่น ตรวจสอบองค์ประกอบแร่ธาตุและธาตุต่าง ๆ ศึกษากระบวนการทางธรณีวิทยา และช่วยจำกัดความไม่แน่นอนเกี่ยวกับธรรมชาติของภายในดาวเคราะห์ 3034

ภารกิจยังจะสำรวจสนามแม่เหล็ก แมกนีโตสเฟียร์ และปฏิสัมพันธ์ระหว่างดาวพุธกับลมสุริยะ ข้อมูลจากยานทั้งสองลำถูกออกแบบให้เสริมกัน โดย MPO จะเก็บข้อมูลรายละเอียดของดาวพุธจากวงโคจรต่ำ ส่วน Mio จะสังเกตสภาพแวดล้อมทางแม่เหล็กรอบดาวพุธ 3540

ในเวลานี้ ภารกิจหลักยังไม่ใช่การค้นพบทางวิทยาศาสตร์ แต่คือการเปลี่ยนความสำเร็จของการเดินทางเกือบ 8 ปี ให้กลายเป็นยาน 2 ลำที่พร้อมทำงานในวงโคจรรอบดาวพุธ หากทุกขั้นตอนเป็นไปตามแผน การเก็บข้อมูลวิทยาศาสตร์ตามปกติจะเริ่มขึ้นในเดือนเมษายน 2027 511